Αυτά είχε δηλώσει τον Μάρτιο ο Γερμανός πρόεδρος Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, σε μια παρέμβασή του η οποία είχε προκαλέσει έντονες συζητήσεις. Στην ομιλία του είχε κάνει λόγο για ιστορική ρήξη εντός του διατλαντικού μπλοκ, αλλά και στις σχέσεις Ευρώπης-Ρωσίας, αφήνοντας αιχμές κατά των αυταρχικών ηγετών που δεν σέβονται το Διεθνές Δίκαιο. Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν είχε ξεκινήσει μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να παραλύει την παγκόσμια οικονομία.
Ειδικά για το σκέλος της Ρωσίας, έχει τη σημασία του ότι ο Σταϊνμάιερ προχώρησε τότε σε αυτή τη δήλωση. Στενός συνεργάτης του πρώην καγκελάριου Γκέρχαρντ Σρέντερ, ο Σταϊνμάιερ, στη συνέχεια, ως υπουργός Εξωτερικών υπό την Άνγκελα Μέρκελ, προώθησε όσο λίγοι την ενεργειακή συνεργασία Βερολίνου-Μόσχας, αγνοώντας τις επικρίσεις για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία και υποβαθμίζοντας τις συνέπειες της κατάληψης της Κριμαίας το 2014. Μπορεί κανείς να υποστηρίξει πως ο Σταϊνμάιερ προχώρησε εκ των υστέρων σε αυτή την αποστασιοποίηση για να σώσει την υστεροφημία του. Εντούτοις, το γεγονός ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται ούτε από τις ΗΠΑ ούτε από τη Ρωσία αποτελεί μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί με βάση τις εξελίξεις.
Ο Τραμπ προωθεί την επιστροφή του ρωσικού αερίου
Από την άλλη, υπάρχει βέβαια και ο παράγοντας Τραμπ, ο οποίος δεν φημίζεται εξάλλου για τη σταθερότητα των απόψεών του. Το 2018 επέκρινε τους Γερμανούς για την ενεργειακή συνεργασία τους με τη Ρωσία. Σήμερα, όπως αποκάλυψε η Wall Street Journal, στενοί του συνεργάτες στρώνουν το έδαφος για ένα restart της ενεργειακής συνεργασίας Ευρώπης-Ρωσίας, με τον σημαντικό αστερίσκο ότι οι ΗΠΑ θα παίζουν ρόλο διαμεσολαβητή, εξασφαλίζοντας έτσι κερδοφόρες συμφωνίες για αμερικανικούς κολοσσούς που διάκεινται φιλικά προς τον ίδιο.
Το προηγούμενο διάστημα, ο Τραμπ επικεντρώθηκε κατά βάση στις ενδιάμεσες εκλογές, οι οποίες όμως αποδείχθηκαν καταστροφικές για τον ίδιο και το κόμμα του. Οι Αμερικανοί δεν καταψήφισαν απαραίτητα τη στάση των ΗΠΑ στα πολεμικά μέτωπα που ταλανίζουν τον κόσμο, αλλά το αυξημένο κόστος που που προκύπτουν από αυτά. Η τελευταία βολή για την έκρηξη της ακρίβειας ήταν η απόφαση του Λευκού Οίκου να επιτεθεί στο Ιράν, με την Τεχεράνη να βάζει ταφόπλακα στο εμπόριο που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.
Εντούτοις, για τον Αμερικανό πρόεδρο φταίνε πάντα οι άλλοι. Έτσι, επέρριψε την ευθύνη για την αύξηση των τιμών του ντίζελ και του ενεργειακού κόστους ευρύτερα στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τις επιθέσεις ουκρανικών drones σε ρωσικά διυλιστήρια. Ταυτόχρονα, έκλεισε συμφωνία με τον Πούτιν για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στις ΗΠΑ, χωρίς πάντως να έχουν πραγματοποιηθεί ακόμη οι σχετικές παραδόσεις, με τους ειδικούς να εκτιμούν πως η κίνηση αυτή δεν πρόκειται να συμβάλει ουσιαστικά στην αποκλιμάκωση των τιμών, ενώ σημαντική μερίδα των Ρεπουμπλικανών αμφισβητεί τη σκοπιμότητα αυτής της σύμπραξης του Λευκού Οίκου με το Κρεμλίνο.
Ο φόβος των Ευρωπαίων
Σε κάθε περίπτωση, οι κινήσεις του Τραμπ δεν έσωσαν τελικά το Grand Old Party από το κάζο των ενδιάμεσων εκλογών. Στον απόηχο αυτής της «καταστροφής», ο Τραμπ επανήλθε με δηλώσεις για τη διευθέτηση του Ουκρανικού, υποστηρίζοντας ότι το τέλος του πολέμου είναι κοντά, ότι η συνάντηση Πούτιν-Ζελένσκι θα πραγματοποιηθεί σύντομα και ότι θα υπάρξει μια ευρύτερη συμφωνία που θα αφορά και τους Ευρωπαίους.
Πολλοί από τους τελευταίους ανησυχούν ότι η αποδοκιμασία που εξέφρασαν οι Αμερικανοί ψηφοφόροι προς τον Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές θα λειτουργήσει αρνητικά για τη συνοχή του ΝΑΤΟ και ότι ο πλανητάρχης θα κλιμακώσει τις πιέσεις του για παραχωρήσεις υπέρ του Πούτιν. Εξάλλου, παρά την πλειοψηφία που εξασφάλισαν οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο, η οποία θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο, διαθέτουν περιορισμένα μέσα για να ελέγξουν τις κινήσεις του Τραμπ στο πεδίο της διπλωματίας.
Τα εμπόδια και οι επιπτώσεις για τον Κάθετο Διάδρομο
Ανεξαρτήτως πάντως από τις επιθυμίες του Τραμπ και του Πούτιν, η οποιαδήποτε επανεκκίνηση της ενεργειακής συνεργασίας θα προϋπέθετε τουλάχιστον μια κατάπαυση των εχθροπραξιών. Και ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, υπάρχουν αρκετά ερωτηματικά για το αν η Ευρώπη θα μπορέσει να παρακάμψει τον σκεπτικισμό κυρίως των χωρών της Ανατολικής και της Βόρειας Ευρώπης απέναντι σε αυτό το εγχείρημα. Από την άλλη, η ρωσική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ορυκτών πόρων, με αποτέλεσμα ορισμένοι αναλυτές να υποστηρίζουν ότι μια μακροπρόθεσμη ειρήνη δύσκολα θα μπορούσε να μη συμπεριλάβει μια νέα ενεργειακή συμφωνία.
Σε περίπτωση πάντως που προχωρούσε αυτό το εγχείρημα, οι ΗΠΑ θα ακύρωναν ουσιαστικά τις πιέσεις που ασκούσαν οι ίδιες στην Ευρώπη για ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία, ενώ θα προέκυπταν επίσης ερωτήματα για τη χρησιμότητα και την εμπορική αξία περίπλοκων projects, όπως αυτό του Κάθετου Διαδρόμου, με προφανείς και ελληνικές προεκτάσεις. Το παράδοξο είναι ότι η Ευρώπη θα μπορούσε έτσι να αντικαταστήσει την παλιά ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία με μια νέα μορφή εξάρτησης, στην οποία οι ΗΠΑ θα διαδραμάτιζαν καθοριστικό ρόλο ακόμη και στη διαμεσολάβηση με τη Μόσχα. Aντί για την ενεργειακή αυτονομία, θα προέκυπτε μια νέα αρχιτεκτονική ευρωπαϊκών εξαρτήσεων, με κερδισμένη τη Μόσχα και με την Ουάσιγκτον σε ρόλο ρυθμιστή.
Για την ώρα, όμως, δεν υπάρχει κάποιος σαφής οδικός χάρτης για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία και κάποιου είδους μακροπρόθεσμη διευθέτηση. Το Κρεμλίνο είναι προς το παρόν σε θέση να αγνοεί τις εκκλήσεις των Ευρωπαίων, ενώ απολαμβάνει και την ευνοϊκή στάση του Τραμπ. Κρίσιμο ρόλο θα παίξουν οι εκλογές σε πλήθος ευρωπαϊκών χωρών κατά το επόμενο έτος, οι οποίες θα μπορούσαν να φέρουν στην εξουσία δυνάμεις πιο υποχωρητικές απέναντι στη Ρωσία από τις σημερινές. Υπό αυτό το πρίσμα, ο Πούτιν δεν έχει σήμερα κανέναν λόγο να τερματίσει την εισβολή.
