Ο Πούτιν αναζητά στήριγμα σε Τραμπ και Πούτιν
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε να συναντηθούν τον επόμενο μήνα ο ίδιος, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ, προκειμένου να συζητήσουν για την Ουκρανία, σε μια προσπάθεια να διαπραγματευτούν τον τερματισμό της τετραετούς σύγκρουσης με όρους που θα ευνοούν τη Μόσχα.
Το σχέδιο, όπως περιγράφεται στο δημοσίευμα, έχει προκαλέσει ανησυχία στην Ουκρανία και στους συμμάχους της στην Ουάσιγκτον και την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει εκτός της προτεινόμενης συνάντησης, ενώ στο τραπέζι δεν προβλέπεται να βρίσκεται ούτε η ίδια η Ουκρανία, παρότι το μέλλον της θα αποτελέσει βασικό αντικείμενο των συζητήσεων. Μάλιστα, ο επικεφαλής της METLEN, Ευάγγελος Μυτιληναίος, προειδοποίησε μέσω του CNBC ότι μια ενδεχόμενη συνάντηση Τραμπ-Πούτιν-Σι για το μέλλον της Ουκρανίας θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια νέα «Γιάλτα», εάν η Ευρώπη παραμείνει εκτός των συνομιλιών. Όπως επισήμανε, μια τέτοια εξέλιξη θα έθετε ευθέως το ερώτημα κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να εξακολουθήσει να θεωρείται παγκόσμιος παίκτης.
Ο όρος νέα «Γιάλτα» δεν είναι καινούριος. Έτσι είχε χαρακτηριστεί και η διμερής συνάντηση Τραμπ-Πούτιν στο Άνκορατζ της Αλάσκας, στις 15 Αυγούστου 2025. Οι συνεννοήσεις που προέκυψαν από εκείνη τη συνάντηση, πάντως, δεν οδήγησαν σε κάποια διευθέτηση του πολέμου ή έστω ένα βήμα πιο κοντά σε αυτήν, ενώ Ρώσοι αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, έχουν έκτοτε εκφράσει δυσαρέσκεια για την πορεία των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας αιχμές για την επιρροή των Ευρωπαίων στον Τραμπ.
Ευρωπαϊκή Ένωση: Μονίμως ένα βήμα πίσω
Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση – και κυρίως η Γερμανία – αποτελεί πλέον τον κύριο υποστηρικτή της Ουκρανίας, αλλά κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρές εσωτερικές πιέσεις. Το αυξημένο κόστος ζωής, η κοινωνική δυσαρέσκεια, οι κινητοποιήσεις και η ενίσχυση της ακροδεξιάς επιβαρύνουν το πολιτικό περιβάλλον σε αρκετά κράτη-μέλη. Παράλληλα, κρίσιμα ζητήματα, όπως η ενεργειακή κρίση αντιμετωπίζονται με αργούς ρυθμούς στις Βρυξέλλες, εξαιτίας των διαφωνιών μεταξύ των κρατών-μελών και των διαφορετικών προτεραιοτήτων τους.
Το 2027 αναμένεται να αποτελέσει έτος πολιτικών εξελίξεων για την Ευρώπη, με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία και τις προγραμματισμένες βουλευτικές εκλογές σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Πολωνία και η Ιταλία, να αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η ενίσχυση των ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων θα μπορούσε να επηρεάσει τη συνοχή της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία. Ειδικά το ενδεχόμενο επικράτησης της Μαρίν Λεπέν στις γαλλικές προεδρικές εκλογές θα μπορούσε να επηρεάσει τις εξελίξεις στο ουκρανικό μέτωπο, καθώς η ίδια έχει ταχθεί υπέρ του περιορισμού της γαλλικής συνεισφοράς στη στρατιωτική υποστήριξη της Ουκρανίας.
Πώς διασφαλίζεται μια βιώσιμη ειρήνη;
Σε αυτό το πλαίσιο, ένα ερώτημα που δεν βρίσκεται επαρκώς στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης είναι πώς θα διασφαλιστεί μια βιώσιμη ειρήνη στην Ουκρανία και στην ευρύτερη ήπειρο. Στα πρώτα στάδια της ρωσικής εισβολής, η προοπτική της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ παρέμενε στο τραπέζι, αν και υπό προϋποθέσεις. Σήμερα, ωστόσο, η συγκεκριμένη προοπτική μοιάζει εξαιρετικά απομακρυσμένη. Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει επίσης σημαντικές δυσκολίες, καθώς θα απαιτούσε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις, σημαντικούς πόρους και μια μακρά διαδικασία προσαρμογής, με την ανοικοδόμηση της χώρας να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Παράλληλα, η ανάπτυξη ειρηνευτικών στρατευμάτων δεν φαίνεται να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να επιτευχθεί υπό τις σημερινές συνθήκες.
Τι χρειάζεται, λοιπόν, σε πρώτη φάση για μια ειρήνη που θα διασφαλίζει την ανθεκτικότητα του ουκρανικού κράτους; Αρχικά, ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας, με βασικό πυλώνα τη διατήρηση ενός ουκρανικού στρατεύματος, ικανού να αποτρέψει μια νέα ρωσική επίθεση. Οι εγγυήσεις αυτές αποτελούν, παράλληλα, προϋπόθεση για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων στη μεταπολεμική χώρα. Κανένας επενδυτής δεν θα διαθέσει σημαντικά κεφάλαια σε ένα κράτος που κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να βρεθεί ξανά σε σύγκρουση με μια πυρηνική δύναμη. Χωρίς αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας, θα είναι επίσης δυσκολότερη η επιστροφή των Ουκρανών προσφύγων –ή έστω ενός μέρους τους - ενώ δεν μπορεί να αποκλειστεί η δημιουργία νέων προσφυγικών ρευμάτων προς τη Δυτική Ευρώπη.
Από εκεί και πέρα, ελάχιστα συζητείται το πώς θα διαμορφωθεί το πλαίσιο των ευρωρωσικών σχέσεων σε περίπτωση που τερματιστούν οι εχθροπραξίες. Με το Κρεμλίνο να διατηρεί συγκρουσιακή στάση απέναντι στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τις πολεμικές επιχειρήσεις να συνεχίζονται και τους Ευρωπαίους να παραμένουν διχασμένοι ως προς τον τρόπο προσέγγισης της Μόσχας, η προοπτική μιας διπλωματικής συνεννόησης φαντάζει, υπό τις παρούσες συνθήκες, εξαιρετικά δύσκολη.
Σε κάθε περίπτωση, μια ενδεχόμενη συνεννόηση ΗΠΑ-Ρωσίας-Κίνας για το μέλλον της Ουκρανίας, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή του Κιέβου και της Ευρώπης, θα αποτελούσε αρνητική εξέλιξη. Το ερώτημα είναι κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να διαμορφώσει μια κοινή και αποτελεσματική απάντηση απέναντι σε μια τέτοια πρωτοβουλία, εάν οι τρεις αυτές δυνάμεις επιχειρούσαν να επιβάλουν τετελεσμένα στην Ουκρανία. Η σημερινή εικόνα του μπλοκ και των μελών του πάντως δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας…
