Οι συμφωνίες που υπέγραψαν οι δύο πλευρές, δέκα χρόνια μετά το Brexit, σηματοδοτούν όχι μόνο μια προσπάθεια προσέγγισης, αλλά και συγκεκριμένες αλλαγές με πρακτικό αντίκτυπο σε τομείς όπως το εμπόριο και η κινητικότητα των νέων.
Ειδικότερα, η Βρετανία συμφώνησε να εναρμονίσει τους κανόνες της με εκείνους της ΕΕ όσον αφορά τις εισαγωγές και τις εξαγωγές τροφίμων και αγροτικών προϊόντων. Με αυτόν τον τρόπο αναμένεται να περιοριστούν οι έλεγχοι και οι απαιτήσεις για πιστοποιητικά που τέθηκαν σε ισχύ μετά το Brexit, δημιουργώντας πρόσθετο κόστος για τις επιχειρήσεις και εμπόδια στις εμπορικές συναλλαγές.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η διμερής συμφωνία για τις αγορές διοξειδίου του άνθρακα. Η διασύνδεση των δύο συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών εκτιμάται ότι θα περιορίσει τις εμπορικές επιβαρύνσεις για τη βρετανική βιομηχανία, ενώ ταυτόχρονα θα ενισχύσει τη συνεργασία των δύο πλευρών στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Κινητικότητα των νέων
Σημαντικό μέρος της συμφωνίας αφορά και τη διευκόλυνση της μετακίνησης νέων ανθρώπων μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ. Το σχετικό πρόγραμμα, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή τον Ιανουάριο του 2030, θα δίνει κάθε χρόνο τη δυνατότητα σε 100.000 Βρετανούς και σε άλλους τόσους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ηλικίας από 18 έως 31 ετών, να εργαστούν, να σπουδάσουν ή να ταξιδέψουν για χρονικό διάστημα έως και τριών ετών. Οι διαθέσιμες θέσεις θα επιμερίζονται στα κράτη-μέλη της ΕΕ με βάση τον πληθυσμό τους.
Η αρχική άδεια εισόδου θα έχει διάρκεια δύο ετών, ενώ θα προβλέπεται δυνατότητα ανανέωσης για ακόμη ένα έτος. Οι Βρετανοί που θα συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα μπορούν να διαμείνουν σε έως τρία κράτη-μέλη της Ένωσης, με την προϋπόθεση ότι θα έχουν συμπληρώσει τουλάχιστον 12 μήνες παραμονής σε κάθε χώρα προτού μετακινηθούν στην επόμενη.
Οι ενδιαφερόμενοι θα καταβάλλουν τέλος για την υποβολή της αίτησής τους και θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς πόρους για τη διαμονή τους. Παράλληλα, δεν θα έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε κοινωνικές παροχές της χώρας υποδοχής, ενώ δεν θα επιτρέπεται να συνοδεύονται από εξαρτώμενα μέλη της οικογένειάς τους.
Υπερασπιζόμενος τις επιλογές της κυβέρνησής του, ο πρωθυπουργός των Εργατικών Άντι Μπέρναμ υποστήριξε ότι οι συμφωνίες θα δώσουν ώθηση στην ανάπτυξη και θα συμβάλουν στη συγκράτηση των τιμών στα τρόφιμα και την ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, επικαλέστηκε τις δημοσκοπήσεις, σύμφωνα με τις οποίες περίπου τρεις στους τέσσερις Βρετανούς τάσσονται υπέρ της σύσφιξης των σχέσεων με την Ευρώπη.
Ο ίδιος προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, ανακοινώνοντας ότι μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες οι δύο πλευρές θα εργαστούν από κοινού για να καθορίσουν την κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης σχέσης τους.
Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Η συμφωνία προκάλεσε, όπως ήταν αναμενόμενο, αντιδράσεις από την αντιπολίτευση. Η επικεφαλής των Συντηρητικών, Κέμι Μπάντενοχ, την περιέγραψε ως «άδικη», εκφράζοντας την ανησυχία ότι οι νέοι που θα φτάνουν στη Βρετανία από χώρες της ΕΕ θα ανταγωνίζονται τους Βρετανούς συνομηλίκους τους για τις ίδιες θέσεις εργασίας. Όπως υποστήριξε, οι νέοι στη χώρα ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αναζήτηση απασχόλησης.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής του Reform UK και κεντρικό πρόσωπο της εκστρατείας υπέρ του Brexit, Νάιτζελ Φάρατζ, κατηγόρησε τον Βρετανό πρωθυπουργό ότι παραβιάζει τη δέσμευσή του να μην επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαμάχη για την έξοδο της χώρας από την ΕΕ. Αμφισβήτησε, επίσης, ότι οι δημοσκοπήσεις που καταγράφουν αυξημένη υποστήριξη για στενότερες σχέσεις με την Ευρώπη συνιστούν εντολή προς την κυβέρνηση να επαναφέρει τη Βρετανία σε σημαντικό τμήμα της ενιαίας αγοράς.
Αντίθετα, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, οι οποίοι είχαν υποστηρίξει εξαρχής την επανένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάλεσαν την κυβέρνηση να προχωρήσει ακόμη περισσότερο στην προσέγγιση με τις Βρυξέλλες.
Το αγκάθι των πανεπιστημιακών διδάκτρων
Πέρα από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, από τη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών προέκυψε και μια σημαντική εκκρεμότητα, η οποία αφορά το κόστος των σπουδών για τους πολίτες της ΕΕ που επιθυμούν να φοιτήσουν σε βρετανικά πανεπιστήμια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει οι φοιτητές από τα κράτη-μέλη της που επιλέγουν πανεπιστήμια στο Ηνωμένο Βασίλειο να καταβάλλουν τα ίδια δίδακτρα με τους Βρετανούς φοιτητές. Σήμερα, το ετήσιο κόστος για ένα τυπικό προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών στη Βρετανία, με εξαίρεση τη Σκωτία, ανέρχεται σε 9.790 λίρες για τους εγχώριους φοιτητές. Για τους φοιτητές από το εξωτερικό, αντίθετα, τα δίδακτρα κυμαίνονται από 11.000 έως 38.000 λίρες.
Η βρετανική πλευρά εκτιμά ότι μια τέτοια αλλαγή θα δημιουργούσε πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση άνω των 400 εκατ. στερλινών ετησίως για τα πανεπιστήμια της χώρας. Για τον λόγο αυτό, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες για το συγκεκριμένο ζήτημα, με στόχο να καταλήξουν σε συμφωνία έως τον Μάιο του 2027.
Το ερώτημα της επιστροφής στην ΕΕ
Μετά τις εξελίξεις αυτές, το ερώτημα που διατυπώνουν ευρωσκεπτικιστές σχολιαστές είναι κατά πόσο ο Μπέρναμ επιχειρεί να προετοιμάσει σταδιακά και μεθοδικά το έδαφος για την πλήρη επανένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στον αντίποδα, οι φιλοευρωπαϊκές φωνές χαιρετίζουν την προσπάθεια άρσης των εμποδίων που δημιουργήθηκαν μετά το Brexit, επισημαίνοντας ωστόσο ότι παραμένει ανοιχτό το βασικό ερώτημα: πόσο στενή σχέση επιθυμεί τελικά να διαμορφώσει η Βρετανία με την ΕΕ.
Οι πιο μετριοπαθείς αναλυτές, από την πλευρά τους, εστιάζουν κυρίως στο πολιτικό ρίσκο που αναλαμβάνει ο Βρετανός πρωθυπουργός με την επιλογή του να ενισχύσει τους δεσμούς με τις Βρυξέλλες.
Ένα στοιχείο, πάντως, είναι σαφές: ο Μπέρναμ εμφανίζεται αποφασισμένος να φέρει το Ηνωμένο Βασίλειο πιο κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εξάλλου, μόλις πριν από λίγες εβδομάδες είχε δηλώσει ότι «θα ήθελε να δει το Ηνωμένο Βασίλειο να επιστρέφει στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο ζει». Είχε, ωστόσο, διευκρινίσει ότι δεν εισηγείται την επανένταξη της χώρας κατά την τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο.



