Το κλίμα αποτυπώνεται και στη συνεδρίαση της Δευτέρας (9/11), καθώς το Brent υποχωρεί κατά 3,42%, στα 94,96 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό WTI καταγράφει απώλειες 2,97%, κινούμενο στα 88,25 δολάρια. Παράλληλα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου Δεκεμβρίου για την Ευρώπη σημειώνουν πτώση 2,118%, στα 83,775 δολάρια.
Στην αγορά συναλλάγματος, το δολάριο υποχωρεί κατά 0,44% έναντι του ευρώ, με την ισοτιμία να διαμορφώνεται στα 1,12 δολάρια ανά ευρώ. Απέναντι στη στερλίνα, το αμερικανικό νόμισμα καταγράφει απώλειες 0,46%, με την ισοτιμία να διαμορφώνεται στις 1,3415 στερλίνες ανά δολάριο. Η στερλίνα, από την πλευρά της, ενισχύεται οριακά κατά 0,02% έναντι του ευρώ, με την ισοτιμία να διαμορφώνεται στις 0,83342 στερλίνες ανά ευρώ.
Η υποχώρηση των τιμών έρχεται μετά τη μεγάλη εβδομαδιαία πτώση του Brent, η οποία ξεπέρασε το 17%, οδηγώντας το κοντά στα 97 δολάρια το βαρέλι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία απώλεια από την πανδημία του 2020. Καθοριστικό ρόλο στις προσδοκίες των επενδυτών διαδραμάτισε και η εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικάνων στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, καθώς ενίσχυσε τα σενάρια για ταχύτερη αποκλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν.
Ωστόσο, το ενδεχόμενο υπερπροσφοράς δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την επίτευξη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Η ανάκαμψη των εξαγωγών, η ενίσχυση της παραγωγής εκτός Μέσης Ανατολής και οι περιορισμένες δυνατότητες των διυλιστηρίων δημιουργούν ήδη τις προϋποθέσεις για έναν πολύ πιο ανταγωνιστικό ενεργειακό χάρτη.
Η ανάκαμψη των εξαγωγών μέσω Ορμούζ αλλάζει τις ισορροπίες
Καθοριστική για τη μεταβολή του κλίματος είναι η ανάκαμψη των εξαγωγών πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Kpler, οι ροές αργού από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο σε 10,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, έναντι σχεδόν μηδενικών επιπέδων κατά τον πρώτο μήνα του πολέμου, εξαιρουμένων των ιρανικών αποστολών. Πριν από τη σύγκρουση, ο αντίστοιχος μέσος όρος ανερχόταν σε 13,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Εάν συνυπολογιστούν οι εναλλακτικές οδοί εξαγωγών μέσω του Γιανμπού στη Σαουδική Αραβία και της Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι συνολικές εξαγωγές αργού από την περιοχή έφτασαν τα 16,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, πλησιάζοντας τον προπολεμικό μέσο όρο των 17 εκατ. βαρελιών.
Την ίδια ώρα, η παραγωγή εκτός Μέσης Ανατολής έχει ενισχυθεί, με τις ΗΠΑ, τη Βραζιλία και τον Καναδά να αυξάνουν τις ποσότητες που διοχετεύουν στην αγορά. Η παγκόσμια παραγωγή αργού ανήλθε τον Οκτώβριο στα 85 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ξεπερνώντας τόσο τα επίπεδα από την έναρξη του πολέμου όσο και τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, που διαμορφώνεται στα 83 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με την Energy Aspects.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον για τους παραγωγούς, οι οποίοι καλούνται να γίνουν πιο ανταγωνιστικοί για την εξασφάλιση αγοραστών. Ενδεικτική είναι η απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να μειώσει κατά 2 δολάρια το βαρέλι την τιμή του βασικού τύπου αργού της, Arab Light, για τους Ασιάτες πελάτες της τον Δεκέμβριο. Η έκπτωση έναντι του μέσου όρου των τιμών του Ομάν και του Ντουμπάι έφτασε έτσι στα 6,50 δολάρια, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Μάιο του 2020.
Η περιορισμένη διύλιση και το υψηλό κόστος μεταφοράς περιπλέκουν την κατάσταση
Παρά την ανάκαμψη της προσφοράς, η αγορά δεν έχει επιστρέψει στην προπολεμική κανονικότητα. Η ζήτηση παραμένει υποτονική, ενώ οι ζημιές σε διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή και οι ουκρανικές επιθέσεις στις ρωσικές ενεργειακές υποδομές έχουν περιορίσει τη διαθέσιμη δυναμικότητα διύλισης. Αυτό σημαίνει ότι οι εγκαταστάσεις έχουν μικρότερη δυνατότητα να επεξεργαστούν τις αυξημένες ποσότητες αργού και να τις μετατρέψουν σε βενζίνη, ντίζελ και άλλα καύσιμα.
Παράλληλα, το κόστος μεταφοράς εξακολουθεί να επιβαρύνει σημαντικά τις εξαγωγές. Οι ιρανικές επιθέσεις σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ συνεχίζονται, παρά τις συνοδείες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, αναγκάζοντας αρκετούς παραγωγούς να καταφεύγουν σε δαπανηρές μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν. Ως αποτέλεσμα, το κόστος μεταφοράς έχει εκτιναχθεί στα περίπου 30 δολάρια το βαρέλι, από μόλις 5 δολάρια πριν από τον πόλεμο.
Οι υψηλές τιμές των καυσίμων έχουν, επιπλέον, περιορίσει την κατανάλωση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της JPMorgan, η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου έχει μειωθεί κατά περίπου 3,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την έναρξη της σύγκρουσης, καθώς νοικοκυριά και επιχειρήσεις περιόρισαν τη χρήση καυσίμων, ενώ ορισμένες ασιατικές χώρες προχώρησαν ακόμη και σε δελτίο κατανάλωσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι παραγωγοί έχουν περιορισμένα περιθώρια διαχείρισης του πλεονάσματος. Η αποθήκευση αργού δεν αποτελεί ελκυστική επιλογή, καθώς η διάρθρωση της αγοράς τύπου backwardation διατηρεί τις τιμές άμεσης παράδοσης υψηλότερα από εκείνες των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης. Επομένως, η αποθήκευση πετρελαίου σήμερα με προοπτική πώλησής του αργότερα σε χαμηλότερη τιμή δεν είναι οικονομικά συμφέρουσα. Έτσι, η μείωση των τιμών και η προσφορά εκπτώσεων αποτελούν για τους παραγωγούς βασικά εργαλεία προσέλκυσης αγοραστών.
Το γεωπολιτικό ρίσκο παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας
Παρά τις ισχυρές πιέσεις, το ενδεχόμενο υπερπροσφοράς δεν είναι δεδομένο. Μια αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και η υποχώρηση των τιμών θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανάκαμψη της ζήτησης, καθώς μέρος της κατανάλωσης που έχει ανασταλεί λόγω του υψηλού κόστους ενδέχεται να επανέλθει. Επιπλέον, η αποκατάσταση των ζημιών στα διυλιστήρια θα ενίσχυε τη δυνατότητα επεξεργασίας μεγαλύτερων ποσοτήτων αργού.
Αντίθετα, μια νέα κλιμάκωση των εχθροπραξιών στο Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει εκ νέου την προσφορά και να επαναφέρει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου στις τιμές. Η αγορά εξακολουθεί να παρακολουθεί στενά τις διπλωματικές επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, καθώς και τις εξελίξεις στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι νέα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν είναι πολύ απίθανα, εφόσον συνεχιστεί η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις, έχουν ενισχύσει τις προσδοκίες αποκλιμάκωσης και έχουν επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα στην αγορά πετρελαίου.
Στον αντίποδα, μια σταθερή συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν που θα εξασφάλιζε την ομαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος μεταφοράς και ασφάλειας, επιτρέποντας στους παραγωγούς του Κόλπου να αυξήσουν περαιτέρω τις εξαγωγές τους. Σε μια τέτοια περίπτωση, θα εντεινόταν ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ, τη Βραζιλία και τον Καναδά, οι οποίοι έχουν ήδη ενισχύσει την παραγωγή τους.
Ταυτόχρονα, οι χώρες της Μέσης Ανατολής έχουν ισχυρό κίνητρο να μεγιστοποιήσουν τις εξαγωγές και τα έσοδά τους, προκειμένου να καλύψουν τις οικονομικές απώλειες που προκάλεσε ο πόλεμος και να ενισχύσουν τα κρατικά τους ταμεία.
Το βασικό παράδοξο για την αγορά ενέργειας είναι ότι μια σύγκρουση που προκάλεσε μία από τις μεγαλύτερες διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μπορεί τελικά να αφήσει πίσω της το αντίθετο πρόβλημα: ένα πλεόνασμα αργού, με τους παραγωγούς να ανταγωνίζονται ολοένα πιο επιθετικά για μερίδιο αγοράς. Και όσο οι γεωπολιτικές εξελίξεις καθορίζουν τις ροές μέσω του Ορμούζ, η πορεία των τιμών θα παραμένει εξαιρετικά ευαίσθητη τόσο στις διπλωματικές κινήσεις όσο και στις πραγματικές δυνατότητες της αγοράς να απορροφήσει την αυξημένη προσφορά.
