Ειδικότερα, το νομοθέτημα, το οποίο αναρτήθηκε από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, είναι ιδιαίτερα εκτενές, καθώς αποτελείται από 761 άρθρα και ενσωματώνει περίπου 2.000 διάσπαρτες υφιστάμενες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών.
Δομή του νέου Κώδικα
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης χωρίζεται σε έξι βιβλία:
- Το πρώτο βιβλίο περιλαμβάνει τις βασικές οργανωτικές ρυθμίσεις για τη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, το εκλογικό σύστημα για την ανάδειξη δημοτικών και περιφερειακών αρχών, καθώς και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών.
- Το δεύτερο βιβλίο αφορά το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, την κατάταξη των νομικών τους προσώπων και το καθεστώς των αιρετών.
- Το τρίτο βιβλίο καθορίζει τις αρμοδιότητες των ΟΤΑ, τον τρόπο κατανομής και άσκησής τους, με στόχο την αποτελεσματική λειτουργία όλων των δήμων και περιφερειών, ανεξαρτήτως μεγέθους και χαρακτηριστικών.
- Το τέταρτο βιβλίο εισάγει σημαντικές αλλαγές στο πλαίσιο της οικονομικής διαχείρισης των ΟΤΑ, με στόχο την απλούστευση και τον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας τους.
- Το πέμπτο βιβλίο ρυθμίζει το σύστημα εποπτείας, περιορίζοντας τον έλεγχο στη νομιμότητα των πράξεων, σύμφωνα με τη συνταγματική επιταγή, και καθιερώνει αντικειμενικό πλαίσιο ελέγχου.
- Το έκτο βιβλίο περιλαμβάνει γενικές διατάξεις για τη συνολική λειτουργία της αυτοδιοίκησης, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Αλλαγές στο εκλογικό σύστημα
Ο νέος σχεδιασμός προβλέπει την κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών από το 2028 και την εισαγωγή συστήματος «εναλλακτικής ψήφου».
Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, οι πολίτες θα μπορούν να επιλέγουν και δεύτερο συνδυασμό στο ίδιο ψηφοδέλτιο. Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία (50% + 1) στην πρώτη επιλογή, προχωρούν στη δεύτερη φάση καταμέτρησης οι δύο πρώτοι συνδυασμοί.
Οι ψήφοι δεύτερης επιλογής από τα ψηφοδέλτια των αποκλεισμένων συνδυασμών προστίθενται στα αποτελέσματα των δύο πρώτων, ώστε να αναδειχθεί ο τελικός νικητής. Επιτυχών θεωρείται είτε ο συνδυασμός που συγκεντρώνει απόλυτη πλειοψηφία στην πρώτη φάση είτε εκείνος που προηγείται στη δεύτερη φάση καταμέτρησης.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι δήμαρχος ή περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής συνδυασμού που υπερβαίνει το 42% των ψήφων. Αν δεν επιτευχθεί το όριο αυτό, ενεργοποιείται διαδικασία επανακατανομής των εναλλακτικών ψήφων μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών, με τελικό νικητή εκείνον που συγκεντρώνει την πλειοψηφία.
Η θητεία των αιρετών ορίζεται πλέον σε πενταετή βάση, με τις εκλογές να διεξάγονται κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Ηλεκτρονική ψηφοφορία και νέες δυνατότητες
Το σχέδιο νόμου προβλέπει τη δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά διαμορφωμένα εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικών αντιπροσώπων.
Εισάγεται επίσης η θεσμοθέτηση συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική διαδικασία, ενώ αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων με σύγχρονους κανόνες λειτουργίας και ψηφιακές διαδικασίες εκλογής.
Αρμοδιότητες και διοικητική ανασυγκρότηση
Σημαντικό μέρος του Κώδικα αφορά την αναλυτική καταγραφή και ανακατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων, περιφερειών και κεντρικού κράτους, στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
Στόχος είναι η αποφυγή επικαλύψεων και κενών αρμοδιοτήτων, καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης.
Εκσυγχρονισμός και στόχοι
Με την ενοποίηση της σχετικής νομοθεσίας σε έναν ενιαίο Κώδικα, επιδιώκεται η αντιμετώπιση της πολυνομίας, η μείωση του διοικητικού κόστους, η επιτάχυνση των διαδικασιών και η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου.
Ο νέος Κώδικας βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 μέσω της πλατφόρμας opengov.gr, ενώ αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός Ιουνίου.
