Ο Τραμπ έχει παρουσιάσει τη Βενεζουέλα ως πρότυπο άσκησης ισχύος, μετά τη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ που διέσπασε την άμυνα γύρω από τον ηγέτη της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, και οδήγησε στη σύλληψή του για κατηγορίες διακίνησης ναρκωτικών. Η διάδοχός του, αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες, ικανοποίησε τις αμερικανικές απαιτήσεις — ένα σενάριο που, σύμφωνα με τον Τραμπ, θα μπορούσε να επαναληφθεί και στην Κούβα.
«Η απαγγελία κατηγοριών και η απομάκρυνση του Μαδούρο έστειλαν σαφές μήνυμα στους σοσιαλιστές συμμάχους του στην Αβάνα: αυτή είναι η Ήπειρός μας και όσοι την αποσταθεροποιούν και απειλούν τις Ηνωμένες Πολιτείες θα αντιμετωπίσουν συνέπειες», δήλωσε ο Τραμπ σε μήνυμα που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Κούβας.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ έχουν παρουσιάσει τη σύλληψη του Μαδούρο ως πρότυπο για αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα. Κατά την επίσκεψή του στην Αβάνα την περασμένη εβδομάδα, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, επικαλέστηκε την υπόθεση Μαδούρο ως προειδοποίηση ότι οι απαιτήσεις του Τραμπ για άνοιγμα της οικονομίας και του κλειστού πολιτικού συστήματος πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.
Αμερικανοί αξιωματούχοι αναζητούν πρόσωπα μέσα στην κουβανική κυβέρνηση που θα μπορούσαν να συνάψουν συμφωνία για να βοηθήσουν στην απομάκρυνση της κυβέρνησης υπό τον Κάστρο, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal. Στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ αναφέρονται στην αναζήτηση μιας «Κουβανής Ντέλσι», επαινώντας τη μεταβατική ηγέτιδα της Βενεζουέλας για τη στενή συνεργασία της.
«Αυτό που κάνει ο Πρόεδρος Τραμπ είναι να στέλνει ένα πολύ σαφές μήνυμα στον Ραούλ: Κοίτα τον Μαδούρο», δήλωσε η Ρεπουμπλικανή βουλευτής της Φλόριντα Μαρία Ελβίρα Σαλαζάρ. «Αν δεν θέλεις να καταλήξεις όπως εκείνος, τότε φύγε. Συνέβη στη Βενεζουέλα. Πιστεύω ότι θα συμβεί και στην Κούβα».
Η απομάκρυνση της κυβέρνησης υπό τον Κάστρο θα αποτελούσε την εκπλήρωση ενός διαχρονικού στόχου πολλών Κουβανοαμερικανών και θα σηματοδοτούσε την κορύφωση σχεδόν επτά δεκαετιών εχθρότητας μεταξύ των ΗΠΑ και του κομμουνιστικού νησιού, μόλις 145 χιλιόμετρα νότια της Φλόριντα.
Ωστόσο, πολλοί παρατηρητές υποστηρίζουν ότι η Βενεζουέλα δεν είναι Κούβα και ότι αυτό που οι ΗΠΑ θεωρούν επιτυχία στο Καράκας θα είναι πολύ δυσκολότερο να επαναληφθεί στην Αβάνα.
Οι διαφορές Κούβας - Βενεζουέλας
«Δεν πιστεύω ότι θα βρουν μια “Κουβανή Ντέλσι” στην Αβάνα», δήλωσε ο Χόρχε Καστανιέδα, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Μεξικού και συγγραφέας βιβλίου για τον Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα, τον Αργεντινό αντάρτη που βοήθησε τους αδελφούς Κάστρο να ανατρέψουν την υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ κυβέρνηση το 1959.
Νυν και πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν αναμένεται να χρησιμοποιήσει βία για να μεταφέρει τον 94χρονο Κάστρο στις ΗΠΑ ώστε να δικαστεί, όπως έκανε με τον Μαδούρο. Ο υπηρεσιακός υπουργός Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, Τοντ Μπλανς, δήλωσε την Τετάρτη ότι «δεν θα συνέκρινε τις δύο υποθέσεις».
Ο Καστανιέδα εκτίμησε ότι ο Ραούλ Κάστρο είναι απίθανο να παραδοθεί στις ΗΠΑ. «Θα αυτοκτονούσε πρώτα», είπε.
Η κουβανική κυβέρνηση καταδίκασε αυτό που χαρακτήρισε «απεχθή» κατηγορία εναντίον του Κάστρο. «Αυτή η ψευδής κατηγορία εναντίον του Ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης προστίθεται στις απελπισμένες προσπάθειες αντικουβανικών στοιχείων να κατασκευάσουν ένα δόλιο αφήγημα», ανέφερε σε ανακοίνωσή της.
Το πετρελαϊκό εμπάργκο που επέβαλαν οι ΗΠΑ στην Κούβα έχει επιφέρει βαρύ πλήγμα στην οικονομία της χώρας. Οι ολοένα και χειρότερες ελλείψεις καυσίμων ενδέχεται να αποδυναμώσουν τον μηχανισμό ασφαλείας και την επιχειρησιακή ικανότητα των ενόπλων δυνάμεων.
Ακόμα κι αν τα «ντόμινο» δεν πέσουν στην Αβάνα όπως στο Καράκας, το κατηγορητήριο κατά του Κάστρο αυξάνει την πίεση σε μια κυβέρνηση που αδυνατεί να προσφέρει ακόμη και τις πιο βασικές υπηρεσίες και αγαθά, από το ηλεκτρικό ρεύμα μέχρι τα βασικά τρόφιμα. Το νησί πλησιάζει σε ανθρωπιστική κρίση και η χρεοκοπημένη κυβέρνησή του βρίσκεται σε αδιέξοδο.
Η Κούβα έχει λίγους συμμάχους και κανέναν που θα μπορούσε να τη βοηθήσει αν οι ΗΠΑ προχωρούσαν σε στρατιωτική δράση ή σε επιπλέον οικονομικά μέτρα για την ανατροπή της κυβέρνησης. Μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο, η Βενεζουέλα — κάποτε σύμμαχος της Κούβας — δεν παρέχει πλέον επιδοτούμενο πετρέλαιο. Η Ρωσία και η Κίνα είναι απασχολημένες αλλού.
Παρόλα αυτά, σημαντικές διαφορές μεταξύ Βενεζουέλας και Κούβας θολώνουν το σχέδιο του Τραμπ.
Ο Μαδούρο έχει κατηγορηθεί αξιόπιστα για νοθεία στις εκλογές, αλλά η χώρα διαθέτει ενεργό αντιπολίτευση, ισχυρό ιδιωτικό τομέα και πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου και ορυκτών. Η κυβέρνηση Μαδούρο χαρακτηριζόταν επί χρόνια «κλεπτοκρατία» με αντιμαχόμενες φατρίες, μία από τις οποίες πρόδωσε — και αντικατέστησε — τον ίδιο τον Μαδούρο.
Η Κούβα είναι ολοκληρωτικό κράτος εδώ και 67 χρόνια, με κυβέρνηση που δεν επιτρέπει οργανωμένη πολιτική αντιπολίτευση και μετά βίας ανέχεται την ύπαρξη κοινωνίας πολιτών. Οι βασικοί πυλώνες του καθεστώτος είναι το Υπουργείο Εσωτερικών, οι ένοπλες δυνάμεις και το Κομμουνιστικό Κόμμα, τα οποία παραμένουν στενά ενωμένα. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ορατές ρωγμές που θα μπορούσαν να αναδείξουν κάποιον σαν τη Ροντρίγκες της Βενεζουέλας, τον οποίο θα μπορούσαν να στηρίξουν οι ΗΠΑ.
Το αμερικανικό κατηγορητήριο κατά του Κάστρο — ο οποίος δεν κατέχει πλέον επίσημο κυβερνητικό αξίωμα από τότε που αποσύρθηκε από την προεδρία το 2018 — αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος του Τραμπ απέναντι στην Αβάνα. Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς της Καραϊβικής, ενδέχεται να σκληρύνει ακόμη περισσότερο τη στάση του κομμουνιστικού καθεστώτος.
«Πιθανότατα θα τους πεισμώσει», δήλωσε ο Μπράιαν Λατέλ, πρώην αναλυτής της CIA και βιογράφος του Ραούλ και του Φιντέλ Κάστρο. «Είναι ο στρατός του. Τον δημιούργησε ο ίδιος και είναι ο μόνος τετράστερος στρατηγός στη χώρα.»
Ο αποτελεσματικός μηχανισμός ασφαλείας της Κούβας έχει καταστείλει σχεδόν κάθε μορφή αντιπολίτευσης. Η κυβέρνηση έχει αποδειχθεί ικανή στη διαχείριση της καταστολής και της φτώχειας. Εδώ και χρόνια διατηρεί ασφυκτικό έλεγχο σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας, από τους χώρους εργασίας μέχρι τα σχολεία και τις αίθουσες συναυλιών.
Η Κούβα έχει περίπου 1.200 πολιτικούς κρατούμενους, όμως οι δυνάμεις ασφαλείας σπάνια καταφεύγουν σε ακραία βία, σε αντίθεση με την κυβέρνηση Μαδούρο, η οποία κατηγορήθηκε από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τη δολοφονία εκατοντάδων διαδηλωτών και αντιπάλων.
Το καθεστώς της Κούβας έχει καταφέρει να αποθαρρύνει τους περισσότερους αντιφρονούντες τοποθετώντας πράκτορες ασφαλείας έξω από τα σπίτια τους, οδηγώντας τους σε επαναλαμβανόμενες ανακρίσεις ή αναγκάζοντάς τους να επιλέξουν ανάμεσα στη φυλακή και την εξορία.
Πολλοί διαδηλωτές που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις του 2021, οι οποίες συγκλόνισαν το νησί, καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης 10 ετών, ενώ σχεδόν 200 άτομα που καταδικάστηκαν για στάση έλαβαν ποινές έως και 30 ετών, οι περισσότερες από τις οποίες μειώθηκαν αργότερα.
«Αν ο στόχος είναι να δημιουργηθούν ρήγματα όπως εκείνα που υπήρχαν στη Βενεζουέλα, αυτό είναι απίθανο στην Κούβα», δήλωσε ο Ρικάρντο Ζούνιγκα, πρώην Αμερικανός αξιωματούχος που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τη σύντομη προσέγγιση των δύο χωρών επί κυβέρνησης Ομπάμα.
«Αυτό θα τους δώσει λιγότερους λόγους να διαπραγματευτούν, όχι περισσότερους», πρόσθεσε ο Ζούνιγκα. «Αν δεν υπάρχει κάποιο μέλλον που να τους προσφέρει διέξοδο αυτή τη στιγμή, η καλύτερη επιλογή τους είναι να οχυρωθούν.»
