Κι αυτό την ώρα που το 14% των θέσεων εργασίας στον ελληνικό τουρισμό παραμένει ακάλυπτο, αποτυπώνοντας ένα από τα σημαντικότερα διαρθρωτικά προβλήματα του κλάδου. Άλλωστε, σε μια αγορά όπου η ποιότητα των υπηρεσιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ανθρώπινο δυναμικό, η έλλειψη εργαζομένων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα στελέχωσης, αλλά και παράγοντα που επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Ωστόσο, η εμπειρία της Costa Navarino αναδεικνύει πώς η επένδυση στη στέγαση, στις αποδοχές, στις παροχές και στην επαγγελματική ανάπτυξη μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Σε κάθε περίπτωση, η βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης και η δημιουργία σταθερών επαγγελματικών προοπτικών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για να προσελκύσει ο ελληνικός τουρισμός νέους εργαζομένους και να περιορίσει την απώλεια προσωπικού από τη μία τουριστική περίοδο στην επόμενη. Το ζητούμενο για τις επιχειρήσεις δεν είναι πλέον μόνο να καλύπτουν τις ανάγκες της σεζόν, αλλά να δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε οι εργαζόμενοι να επιλέγουν τον τουρισμό ως μακροχρόνια επαγγελματική διαδρομή.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης κατά την παρουσίαση, στις 23 Οκτωβρίου, της μελέτης του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ) με τίτλο «Ελληνικός Τουρισμός: Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές». Όπως ανέφερε η Έλενα Γκίνα – Πετρουλάκη, Chief People Officer της Costa Navarino, η αξιολόγηση των εργαζομένων του τουρισμού από τους επισκέπτες φτάνει τα 9 στα 10, την ώρα που το ποσοστό των κενών θέσεων διαμορφώνεται στο 14%.
Τα δύο στοιχεία αποτυπώνουν την αντίφαση της αγοράς: ο κλάδος διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ποιότητας, αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να καλύψει το σύνολο των αναγκών του. Για την ίδια, η απάντηση βρίσκεται στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι επιχειρήσεις προσεγγίζουν την εργασία, με μεγαλύτερη έμφαση στις ανάγκες των εργαζομένων και στις προοπτικές που μπορούν να τους προσφέρουν.
Η στροφή από την εποχική απασχόληση στη διακράτηση προσωπικού
Η εποχικότητα, οι απαιτήσεις της καθημερινής εργασίας και η αντίληψη ότι ο τουρισμός αποτελεί προσωρινή επιλογή απασχόλησης δυσκολεύουν τη δημιουργία σταθερών εργασιακών σχέσεων. Σε αυτό το περιβάλλον, η προσέλκυση προσωπικού συνδέεται όλο και περισσότερο με τη δυνατότητα μιας επιχείρησης να προσφέρει ανταγωνιστικούς όρους εργασίας και πραγματικές ευκαιρίες εξέλιξης.
Όπως υπογράμμισε η Έλενα Γκίνα – Πετρουλάκη, δεν αρκεί η εκπαίδευση των εργαζομένων ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του κλάδου. Χρειάζεται και οι ίδιες οι επιχειρήσεις να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες προσδοκίες τους.
Στο πλαίσιο αυτό, τρεις παράγοντες αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα: η εργασιακή ασφάλεια, οι πραγματικές συνθήκες απασχόλησης και η επαγγελματική ανάπτυξη. Οι αποδοχές αποτελούν μέρος της εξίσωσης, αλλά δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Η στέγαση, η διατροφή, οι πρόσθετες παροχές, η σωματική και ψυχολογική ασφάλεια, καθώς και η δυνατότητα απόκτησης νέων δεξιοτήτων και μετακίνησης σε διαφορετικές θέσεις εργασίας διαμορφώνουν συνολικά την ελκυστικότητα ενός εργοδότη.
Για τις επιχειρήσεις, η στρατηγική αυτή συνδέεται με τη διατήρηση της τεχνογνωσίας, τον περιορισμό της ανάγκης για επαναλαμβανόμενες προσλήψεις και την ενίσχυση της συνέχειας στη λειτουργία τους. Η διακράτηση προσωπικού αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία σε έναν κλάδο όπου η επανεκκίνηση της δραστηριότητας κάθε σεζόν συνοδεύεται από αυξημένες ανάγκες στελέχωσης.
Costa Navarino: Επενδύσεις άνω των 20 εκατ. ευρώ στο ανθρώπινο δυναμικό
Στο μεταξύ, όπως αναφέρθηκε σε σχετική παρουσίαση in situ, πριν λίγες μέρες, η Costa Navarino αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα επιχείρησης που έχει συνδέσει τη στελέχωση με ένα ευρύτερο πρόγραμμα επενδύσεων στους εργαζομένους. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η διοίκηση κατά τη διάρκεια δημοσιογραφικής επίσκεψης στη Μεσσηνία, ο προορισμός απασχολεί περίπου 2.700 εργαζομένους κατά την περίοδο αιχμής, συμπεριλαμβανομένων εργαζομένων συνεργαζόμενων επιχειρήσεων, ενώ καλύπτει σχεδόν το σύνολο των αναγκών του σε προσωπικό κάθε χρόνο.
Η εταιρεία αναφέρει ότι δεν αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες στη μαζική προσέλκυση εργαζομένων. Η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά την εξεύρεση στελεχών με εξειδικευμένη τεχνογνωσία και τη διατήρηση του προσωπικού, ιδίως σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων απαιτήσεων από πλευράς επισκεπτών και επιχειρησιακών αναγκών.
Σημαντικό μέρος της στρατηγικής αποτελεί η εξασφάλιση στέγασης για εργαζομένους που προέρχονται από άλλες περιοχές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, παρέχεται διαμονή σε 1.471 εργαζομένους, εκ των οποίων 955 στεγάζονται σε ειδικά διαμορφωμένα κτίρια προσωπικού και 516 σε κατοικίες που μισθώνονται στην ευρύτερη περιοχή. Το 2023 ολοκληρώθηκε, επίσης, στο Navarino Bay νέα υποδομή φιλοξενίας δυναμικότητας 360 ατόμων.
Οι υποδομές στέγασης εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα επενδύσεων για το ανθρώπινο δυναμικό, συνολικού ύψους άνω των 20 εκατ. ευρώ. Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβάνονται η κάλυψη κοινόχρηστων δαπανών, η ιδιωτική ασφάλιση, οι υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης και η λειτουργία παιδικού σταθμού κατά τους θερινούς μήνες για τα παιδιά των εργαζομένων.
Η διοίκηση αναφέρει, επίσης, ότι οι αμοιβές κινούνται πάνω από τον μέσο όρο της αγοράς, με το μέσο μισθολογικό κόστος να διαμορφώνεται σε περίπου 2.800 ευρώ ανά εργαζόμενο. Το συγκεκριμένο μέγεθος αφορά το κόστος απασχόλησης για την επιχείρηση και δεν ταυτίζεται με τις μικτές ή καθαρές αποδοχές που λαμβάνει ο εργαζόμενος.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η προσέλκυση προσωπικού δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως διαδικασία προσλήψεων, αλλά ως συνολικό επενδυτικό πεδίο, στο οποίο η στέγαση και οι παροχές αποτελούν εργαλεία ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας του εργοδότη.
Τα ποσοστά διακράτησης και η εσωτερική εξέλιξη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τη διατήρηση του προσωπικού. Σύμφωνα με τη διοίκηση της Costa Navarino, το ποσοστό διακράτησης ανέρχεται σε 75% για τους εποχικούς εργαζομένους, οι οποίοι απασχολούνται για περίπου δέκα μήνες τον χρόνο, έναντι μέσου όρου 40% στην αγορά. Για το μόνιμο προσωπικό, το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται σε 95%.
Η μέση διάρκεια συνεργασίας φτάνει τα πέντε χρόνια, ενώ υπάρχουν εργαζόμενοι που απασχολούνται στον προορισμό από το 2010. Τα δεδομένα αυτά συνδέονται με την προσπάθεια δημιουργίας ενός εργασιακού περιβάλλοντος που δεν περιορίζεται στην κάλυψη των άμεσων αναγκών, αλλά προσφέρει προοπτικές μακροχρόνιας παραμονής.
Στο ίδιο πλαίσιο, η εταιρεία επενδύει στη συνεχή κατάρτιση και στην εσωτερική ανάπτυξη στελεχών. Πραγματοποιούνται περισσότερες από 85.000 ώρες εκπαίδευσης ετησίως, ενώ πάνω από το 70% των θέσεων διοίκησης καλύπτεται εσωτερικά. Παράλληλα, περισσότεροι από 90 εργαζόμενοι σε διοικητικές θέσεις συμμετέχουν σε εξατομικευμένα προγράμματα επαγγελματικής ανάπτυξης, ενώ έχουν αναπτυχθεί συνεργασίες με ελληνικές και διεθνείς τουριστικές σχολές.
Η εσωτερική κάλυψη διοικητικών θέσεων ενισχύει τη δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης και επιτρέπει στην επιχείρηση να αξιοποιεί την εμπειρία που έχει ήδη αποκτήσει το προσωπικό της. Ταυτόχρονα, η εταιρική κουλτούρα και η καθημερινή συμπεριφορά των στελεχών αποτελούν, σύμφωνα με την Έλενα Γκίνα – Πετρουλάκη, κρίσιμους παράγοντες για τη διατήρηση των εργαζομένων.
Οι δεξιότητες που θα καθορίσουν την επόμενη ημέρα
Η τεχνολογική εξέλιξη και η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτουν μια ακόμη διάσταση στην πρόκληση της στελέχωσης: την ανάγκη για εργαζομένους με νέες δεξιότητες, αλλά και για επιχειρήσεις που μπορούν να επανασχεδιάζουν τις διαδικασίες τους.
Σύμφωνα με την επικεφαλής ανθρώπινου δυναμικού της Costa Navarino, οι δεξιότητες που θα αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία στη φιλοξενία χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Στην πρώτη περιλαμβάνονται οι ανθρώπινες δεξιότητες, όπως η συναισθηματική νοημοσύνη, η ενσυναίσθηση, η επικοινωνία και η συνεργασία. Η δεύτερη αφορά τις ψηφιακές γνώσεις και την εξοικείωση με την τεχνολογία. Η τρίτη σχετίζεται με τη διάθεση για διαρκή μάθηση και προσαρμογή.
Η τεχνολογία, όπως σημείωσε, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αναδιοργάνωσης των διαδικασιών και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής. Στόχος είναι να απελευθερώνεται χρόνος από επαναλαμβανόμενες εργασίες, ώστε οι εργαζόμενοι να επικεντρώνονται περισσότερο στην εξυπηρέτηση των επισκεπτών και στη συνεργασία με τις ομάδες τους.
Παράλληλα, η συμπερίληψη μπορεί να διευρύνει τη δεξαμενή διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού. Σύμφωνα με στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει η εταιρεία, το 2026 απασχολήθηκαν 12 άτομα με αναπηρία ή στο φάσμα του αυτισμού, ενώ στο ανθρώπινο δυναμικό εντάχθηκαν και πέντε κωφοί εργαζόμενοι.
Το στοίχημα για τον ελληνικό τουρισμό
Η εμπειρία της Costa Navarino αναδεικνύει, πάντως, ότι η αντιμετώπιση των ελλείψεων προσωπικού απαιτεί συνδυασμό παρεμβάσεων. Οι ανταγωνιστικές αμοιβές, η στέγαση, οι παροχές, η κατάρτιση και οι προοπτικές εξέλιξης μπορούν να ενισχύσουν την ελκυστικότητα των επιχειρήσεων, ενώ η διακράτηση εργαζομένων συμβάλλει στη διατήρηση της τεχνογνωσίας και της ποιότητας των υπηρεσιών.
Το μοντέλο αυτό, ωστόσο, δεν μεταφέρεται αυτομάτως σε κάθε επιχείρηση, καθώς οι δυνατότητες επενδύσεων διαφέρουν ανάλογα με το μέγεθος, τη διάρκεια λειτουργίας και τα οικονομικά δεδομένα κάθε μονάδας. Αναδεικνύει, όμως, μια ευρύτερη κατεύθυνση για τον κλάδο: η διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως στρατηγική προτεραιότητα και όχι ως μια ετήσια διαδικασία κάλυψης κενών θέσεων.
