Προφανώς, είναι νωρίς για τη χάραξη πολιτικών μια και τα “απόνερα” από τις αποφάσεις του Προέδρου Τραμπ δε θα φανούν άμεσα, ούτε, φυσικά, είναι δεδομένο, ότι θα παραμείνουν, ως έχουν, μια και η έναρξη ενός “διμερούς” παζαριού των χωρών είναι προφανές. Άλλωστε, είναι κι αυτός ένας από τους στόχους του προέδρου Τραμπ, που αξιοποίησε ακόμη και fake news, μπερδεύοντας δασμούς, συναλλαγματικές διαφορές, ΦΠΑ, διαφορετικά ρυθμιστικά καθεστώτα για να πείσει την αμερικανική κοινή γνώμη για την αναγκαιότητα της επιβολής δασμών σε “εχθρικές” χώρες.
Πάντως, οι οικονομικοί παράγοντες του τόπου, ήδη, εκφράζουν την αγωνία τους. “Η αβεβαιότητα, η οποία τροφοδοτείται από διάφορους παράγοντες όπως οι γεωοικονομικοί κατακερματισμοί αλλά και ο διαφαινόμενος εμπορικός πόλεμος, αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά τον ρυθμό της διεθνούς οικονομικής μεγέθυνσης. Το διεθνές εμπόριο, καταλύτης της διεθνούς οικονομικής ανάπτυξης, αναμένεται να δεχθεί εξαιρετικά ισχυρές πιέσεις από το διαφαινόμενο «δασμολογικό σοκ»” αναφέρει η ΕΣΕΕ στην έκθεσή της για την πορεία του κλάδου για το 2024.
“Σε κάθε περίπτωση, οι μέγα-απειλές (mega-threats) της διεθνούς οικονομίας φαίνεται πως επηρεάζουν αρνητικά τις αναπτυξιακές προοπτικές της. Οι αυξήσεις των δασμών αναμένεται να επηρεάσουν περισσότερο, όπως έχει δείξει και το πρόσφατο παρελθόν , τα ασθενέστερα νοικοκυριά” αναφέρει η έκθεση της ΕΣΕΕ.
Επίσης, με βάση παράγοντες των εξαγωγέων, υπάρχει προβληματισμός για τις έμμεσες επιπτώσεις των δασμών, δηλαδή, το πώς θα επηρεάσουν χώρες, όπως π.χ. η Γερμανία από όπου η Ελλάδα εξαρτάται, τόσο για τις εξαγωγές της, όσο και για τον τουρισμό της.
Την ίδια ώρα, παράγοντες του κλάδου τροφίμων, μιλώντας, την Πέμπτη, στο πλαίσιο του 15ου Food Retail Conference της Boussias, εξέφρασαν τον προβληματισμό τους για τις εξελίξεις, “φωτογραφίζοντας” κινδύνους για ανατιμήσεις και μειώσεις στις ροές εμπορίου.
Χαρακτηριστικά, ο Γενικός Γραμματέας Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή, Σωτήρης Αναγνωστόπουλος, μιλώντας στο συνέδριο, υπογράμμισε ότι οι δασμοί περιορίζουν το διεθνές εμπόριο και προκαλούν άνοδο τιμών, με άμεσο αντίκτυπο στους καταναλωτές. «Οι δασμοί επηρεάζουν πρωτίστως τα ίδια τα κράτη που τους επιβάλλουν και τους καταναλωτές τους κατ’ επέκταση και μετά όλους τους υπόλοιπους», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «θα πρέπει να δούμε τη μακροπρόθεσμη εφαρμογή των δασμών και ποια θα είναι η απάντηση των υπόλοιπων κρατών, αλλά και εάν υπάρξουν διαπραγματεύσεις». Εξέφρασε, πάντως, αισιοδοξία για τη διατήρηση ενός ανοιχτού εμπορικού περιβάλλοντος.
Στο ίδιο συνέδριο, ο πρόεδρος της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος και επικεφαλής του Ομίλου METRO AEBE, Αριστοτέλης Παντελιάδης, χαρακτήρισε την απόφαση Τραμπ ως την απαρχή ενός πολέμου «όλων εναντίον όλων», όχι απλώς των ΗΠΑ εναντίον του υπόλοιπου κόσμου. «Οι δασμοί δημιουργούν εμπόδια στο παγκόσμιο εμπόριο και φέρνουν ύφεση. Θα ανεβάσουν τις τιμές, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν και φορολογικά έσοδα στα κράτη. Το πρόβλημα όμως δεν θα φανεί άμεσα – θα έρθει σταδιακά», υπογράμμισε. Παράλληλα, ανέδειξε τη δυστοπική εικόνα του διεθνούς περιβάλλοντος, εκφράζοντας ανησυχία για τον ρόλο της Ευρώπης, την οποία παρομοίασε με «μια γιαγιά — άλλοτε συμπαθητική, άλλοτε όχι — που προσπαθεί να αντιμετωπίσει όλους τους εχθρούς του κόσμου».
Όπως είπε, σε πρώτη ανάγνωση, η πολιτική Τραμπ μπορεί να οδηγήσει την Ευρώπη σε ύφεση. Ωστόσο, ενδέχεται και να λειτουργήσει ως αφύπνιση, αν οι Ευρωπαίοι εκμεταλλευτούν την ευκαιρία για να δημιουργήσουν αντίβαρα και νέες στρατηγικές συμμαχίες, με την Κίνα ή άλλες δυνάμεις, όσο οι ΗΠΑ απομονώνονται. Υπογράμμισε, πάντως, ότι όσο η Ευρώπη λειτουργεί με κανόνες ομοφωνίας και έχει στους κόλπους της χώρες που παρεμποδίζουν κοινές αποφάσεις, όπως η Ουγγαρία, η δυνατότητα ουσιαστικής απάντησης θα παραμένει περιορισμένη.
Η βιομηχανία τροφίμων
Ως ένας παράγοντας αβεβαιότητας, σε ένα ήδη φορτισμένο τοπίο, προστίθενται οι νέοι δασμοί των ΗΠΑ, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ), Γρηγόρη Αντωνιάδη. Όπως επισήμανε, η ελληνική Βιομηχανία Τροφίμων και Ποτών δρα την τελευταία τριετία σε ένα ιδιαίτερα παρεμβατικό περιβάλλον και καλείται να απορροφήσει κραδασμούς από υψηλές τιμές πρώτων υλών, ενεργειακά κόστη, επιτόκια και ευρωπαϊκές ανισότητες. Παράλληλα, αντιμετωπίζει ενδογενείς πιέσεις που απορρέουν από το μικρό μέγεθος της αγοράς, την κατακερματισμένη δομή σε ορισμένους υποκλάδους και το αυξημένο κόστος διανομής. «Οι δασμοί είναι ένα νέο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί», σημείωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως η εποχή απαιτεί από τον κλάδο αντοχή και προσαρμοστικότητα.
Με βάση ανάλυση, συγκεκριμένα, της Εθνικής Τράπεζας μπορεί να υπάρξουν και θετικά σημεία στην διαχείριση της κατάστασης από την Ελλάδα. Όπως αναφέρει ανάλυσή της:
• Πλεονέκτημα για την ελληνική οικονομία αποτελεί ο σημαντικός ρόλος του τουρισμού που δεν επηρεάζεται άμεσα από τα μέτρα, ενώ εμφανίζει χαμηλή ευαισθησία στις διεθνείς οικονομικές διακυμάνσεις τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η εξελισσόμενη σεισμική δραστηριότητα στην περιοχή του Ν. Αιγαίου θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία σημαντική δυσμενή εξωγενή παράμετρο αβεβαιότητας, βραχυπρόθεσμα, αποδυναμώνοντας την ανοδική τάση των τουριστικών εσόδων το 2025.
• Τα τουριστικά έσοδα από τις ΗΠΑ ανήλθαν σε €1,4 δισ. το 2023, από €0,7 δισ. το 2016, και το 2024 αναμένεται να φθάσουν σε νέο ιστορικό υψηλό (€1,5 δισ. στο 11μηνο του 2024). Το πλεόνασμα στο συνολικό διμερές εμπόριο υπηρεσιών με τις ΗΠΑ ανήλθε στα €2,6 δισ. το 2023 (12% του συνολικού ελληνικού πλεονάσματος εξαγωγικών υπηρεσιών).
• Η ισχυροποίηση του δολαρίου ενισχύει την ανταγωνιστικότητα κόστους των ελληνικών εξαγωγών, αλλά η θετική επίδραση αντισταθμίζεται σε μεγάλο βαθμό από το υψηλό ποσοστό των, τιμολογούμενων σε δολάριο, ελληνικών εισαγωγών.
• Στο ενεργειακό πεδίο, η αναμενόμενη ενίσχυση της εξορυκτικής δραστηριότητας στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι θα συντείνει σε χαμηλότερες τιμές καυσίμων αν και οι βραχυπρόθεσμες επιδράσεις από τις τριβές που προκαλούν οι νέοι δασμοί και οι γεωπολιτικές εντάσεις παραμένουν σημαντικές. Η Ελλάδα θα επωφεληθεί μεσοπρόθεσμα από ενδεχόμενη μείωση των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου − λόγω της σχετικά υψηλής χρήσης τους στις μεταφορές, τη θέρμανση και την ηλεκτροπαραγωγή.
• Όσον αφορά τις Αμεσες Ξένες Επενδύσεις, οι εισροές κεφαλαίων από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα ανήλθαν στα €1,3 δισ. σωρευτικά την περίοδο 2021-23, αντιστοιχώντας περίπου στο 7,5% των συνολικών εισροών αυτής της περιόδου. Η όξυνση του ανταγωνισμού μέσω παροχής ισχυρότερων επενδυτικών κινήτρων από τις ΗΠΑ είναι πιθανό να προσελκύσει ξένα κεφάλαια, μειώνοντας συνολικά τις επενδύσεις προς την ΕΕ αλλά και προς την Ελλάδα, καθώς και να καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων, ειδικά σε τομείς έντασης έρευνας και τεχνολογίας.
• Μεσοπρόθεσμα, οι αρνητικές έμμεσες επιδράσεις στην παραγωγικότητα και την ανάπτυξη στην ΕΕ αλλά και την Ελλάδα μπορεί να είναι πιο σημαντικές, με τη συνέχιση και εντατικοποίηση των μεταρρυθμίσεων, την αποτελεσματική αξιοποίηση της χρηματοδότησης από το ΤΑΑ και τους λοιπούς διαρθρωτικούς πόρους από την ΕΕ να αποτελούν τα βασικά, δυνητικά, συγκριτικά πλεονεκτήματα για τη χώρα μας, σε συνδυασμό με την υψηλή δημοσιονομική αξιοπιστία.
Προτάσεις
Στο φόντο αυτό η συζήτηση για πιθανά “αναχώματα” εντείνεται σε σχέση την απομείωση των κινδύνων. Ένα από αυτά είναι η ελληνική ομογένεια που στηρίζει τα ελληνικά προϊόντα και άρα θα επιμείνει να τα αγοράζει, πέρα, από το ότι αναμένεται να ασκήσει και πιε΄σεις στη διοίκηση Τραμπ για αλλαγές στους δασμούς σε κομβικά προϊόντα,
Όπως τόνισε ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων, Αλκιβιάδης Καλαμπόκης, στο προαναφερθέν συνέδριο, «όλα εκείνα τα εργαλεία που απαιτούνται να χρησιμοποιηθούν αυτή τη στιγμή, είναι τα εργαλεία που χρειαζόμαστε διαχρονικά. Είναι η μεγαλύτερη ρευστότητα, η διευκόλυνση προς το τραπεζικό περιβάλλον. Οι οποιεσδήποτε ενισχύσεις μπορούν να γίνουν προς την εξαγωγική κοινότητα δεν είναι απλώς ευπρόσδεκτες — είναι πλέον αναγκαίες». Αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη επιτάχυνσης των διαδικασιών σε υφιστάμενα προγράμματα του ΕΣΠΑ, τα οποία έχουν ήδη δημοσιευτεί και μπορούν να ενισχύσουν έμπρακτα τους Έλληνες εξαγωγείς, όχι μόνο προς τις ΗΠΑ, αλλά συνολικά προς τις αγορές του εξωτερικού. «Η πολιτεία πρέπει να διασφαλίσει ότι αυτή η αγορά που χτίστηκε με κόπο θα διατηρηθεί», τόνισε με έμφαση.
“Η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων” είχε, τονίσει, σε σχέση με κινήσεις θωράκισης, ο κ. Στουρνάρας και είχε προσθέσει: “Η ενδυνάμωση και επέκταση των εμπορικών συμμαχιών της Ευρώπης είναι επίσης κομβικής σημασίας για την αντιστάθμιση των εμπορικών κινδύνων. Η επέκταση διμερών και περιφερειακών προτιμησιακών εμπορικών συμφωνιών θα προωθήσει τη συνεργασία με άλλες χώρες και θα συμβάλει σε ένα λειτουργικό πολυμερές σύστημα διεθνούς εμπορίου, βασισμένο σε κανόνες. Αυτά τα βήματα είναι καθοριστικά για την αύξηση των επενδύσεων και την προώθηση της διατηρήσιμης ανάπτυξης, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών μας απέναντι σε εξωτερικές διαταραχές” είχε επισημάνει ο κ. Στουρνάρας.
Την ίδια ώρα, πρόσφατη εβδομαδιαία ανάλυση της Alpha Bank, είχε αναφέρει ότι “είναι πιθανόν να γίνουν αλλαγές προς την κατεύθυνση της περαιτέρω εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς αγαθών και υπηρεσιών, με περισσότερες επενδύσεις, σε τομείς που είναι κρίσιμοι για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία, την πράσινη μετάβαση και την άμυνα. Αυτό δεν θα συμβεί από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά η ΕΕ έχει την ευκαιρία να εξέλθει πιο δυνατή από το αρνητικό σοκ των δασμών από τις ΗΠΑ. Είναι γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της ΕΕ και ότι εξάγει περισσότερα αγαθά από αυτά που εισάγει.”
