Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, οι σημερινές κοινωνικές εντάσεις στην Ευρώπη, οι ενεργειακές και πληθωριστικές πιέσεις, αλλά και η γεωπολιτική αστάθεια δεν αποτελούν απλώς συγκυριακά προβλήματα. Λειτουργούν ως καταλύτες μιας βαθύτερης κρίσης, η οποία σχετίζεται με τη σταδιακή αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.
Στο επίκεντρο, με βάση τον κ. Καραβία, βρίσκεται το κοινωνικό συμβόλαιο που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη βάση της προσδοκίας ότι κάθε γενιά θα χρηματοδοτεί την προστασία της προηγούμενης, έχοντας τη βεβαιότητα ότι οι επόμενες γενιές θα συνεχίσουν την ίδια πρακτική. Η οικονομική ανάπτυξη, η αύξηση της απασχόλησης και των εισοδημάτων επέτρεπαν παράλληλα τη διαρκή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Η δημογραφική πραγματικότητα, ωστόσο, όπως είπε, ανατρέπει αυτή την ισορροπία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας άνω των 65 ετών έχει αυξηθεί από 16% στις αρχές του αιώνα σε 22% σήμερα, ενώ η υπογεννητικότητα περιορίζει τις εισροές στην αγορά εργασίας. Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνονται οι ανάγκες για συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη και μακροχρόνια φροντίδα, την ώρα που μειώνεται ο αριθμός των εργαζομένων που καλούνται να τις χρηματοδοτήσουν.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από τον CEO της Eurobank στη διάσταση της διαγενεακής δικαιοσύνης. Όπως επισημάνθηκε, ένας νέος που δυσκολεύεται να εξασφαλίσει προσιτή κατοικία, να δημιουργήσει οικογένεια και να προγραμματίσει το μέλλον του, ενώ παράλληλα καταβάλλει υψηλές εισφορές και βλέπει τον χρόνο συνταξιοδότησής του να απομακρύνεται, είναι εύλογο να αμφισβητεί κατά πόσο το υφιστάμενο κοινωνικό συμβόλαιο εξακολουθεί να τον περιλαμβάνει. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να μετατρέψει τη δημοσιονομική πίεση σε κρίση εμπιστοσύνης, όπως καταδεικνύει και η σημερινή κατάσταση στη Γαλλία.
Δημοσιονομική σταθερότητα και παραγωγικότητα η απάντηση στο δημογραφικό
Ως βασικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση της δημογραφικής πρόκλησης αναδείχθηκαν δύο άξονες και συγκεκριμένα η δημοσιονομική σύνεση και η αύξηση της παραγωγικότητας.
Σε ό,τι αφορά τον πρώτο, τονίστηκε ότι η δημοσιονομική πειθαρχία δεν αποτελεί μόνο τεχνοκρατική επιλογή ή υποχρέωση έναντι των αγορών, αλλά έχει και ουσιαστική κοινωνική διάσταση. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημογραφικές πιέσεις εντείνονται, η μεταφορά πρόσθετου δημόσιου χρέους στις επόμενες γενιές επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις ήδη δύσκολες ισορροπίες.
Για την Ελλάδα, η ανάγκη διατήρησης βιώσιμων δημόσιων οικονομικών έχει πλέον εδραιωθεί μετά τη δημοσιονομική κρίση, παραμένει ωστόσο ευάλωτη στις πιέσεις του εκλογικού κύκλου.
Στο πλαίσιο αυτό, ασκήθηκε κριτική στη δημόσια συζήτηση που επικεντρώνεται κυρίως στον τρόπο κατανομής των διαθέσιμων πόρων, χωρίς να δίνει αντίστοιχη έμφαση στην αύξηση του παραγόμενου πλούτου. Όπως επισημάνθηκε, η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στο πώς θα μοιραστεί η οικονομική «πίτα», αλλά πρέπει να επικεντρώνεται στο πώς αυτή θα μεγαλώσει.
Ο δεύτερος άξονας αφορά την παραγωγικότητα, με ζητούμενο λιγότεροι εργαζόμενοι να μπορούν να παράγουν περισσότερο πλούτο. Αυτό προϋποθέτει επενδύσεις στην τεχνολογία, στις υποδομές, στην ενέργεια, στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες, καθώς και ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που διευκολύνει την ανάπτυξη των επιχειρήσεων.
Η ενίσχυση της παραγωγικότητας μπορεί να δημιουργήσει έναν ευρύτερο κύκλο οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας, μέσα από καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υψηλότερα εισοδήματα και αυξημένα δημόσια έσοδα, ενισχύοντας τελικά και τη δυνατότητα χρηματοδότησης των κοινωνικών παροχών.
Το στοίχημα των επενδύσεων και ο ρόλος των τραπεζών
Κομβικό ρόλο στη νέα αναπτυξιακή στρατηγική καλούνται, όπως τόνισε ο κ. Καραβίας, να διαδραματίσουν οι επενδύσεις. Η έκθεση Ντράγκι, όπως επισημάνθηκε, έχει αναδείξει τη σημασία της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της κινητοποίησης κεφαλαίων, χωρίς ωστόσο να έχει αξιοποιηθεί στον βαθμό που απαιτούν οι περιστάσεις.
Στην Ελλάδα, η επενδυτική δραστηριότητα παρουσιάζει σημαντική βελτίωση. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να προσεγγίσουν το 18,7%, έναντι μόλις 11% το 2019, ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις ξεπέρασαν τα 12,5 δισ. ευρώ το 2025, καταγράφοντας ιστορικό υψηλό και αντιστοιχώντας περίπου στο 5% του ΑΕΠ.
Το επόμενο ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο η αύξηση του όγκου των επενδύσεων, αλλά κυρίως η ποιοτική αναβάθμισή τους. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες υψηλής παραγωγικότητας και προστιθέμενης αξίας.
Για την υλοποίηση αυτής της στρατηγικής, κρίσιμη θεωρείται η ύπαρξη ενός υγιούς, ανταγωνιστικού και κερδοφόρου τραπεζικού συστήματος, με δυνατότητα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας.
Στην παρέμβασή του, ο επικεφαλής της Eurobank αναφέρθηκε στην πορεία εξυγίανσης του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, επισημαίνοντας ότι η επιστροφή του σε συνθήκες ομαλότητας και ανάπτυξης αποτέλεσε βασική προϋπόθεση για την επενδυτική ανάκαμψη της χώρας.
Όπως σημείωσε, η Eurobank πρωτοστάτησε στις αποφάσεις και στις πρωτοβουλίες που συνέβαλαν στην αποκατάσταση της ομαλότητας στον τραπεζικό κλάδο. Σήμερα, τόσο η ίδια όσο και το σύνολο του ελληνικού τραπεζικού συστήματος διαθέτουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις κάθε μεγέθους, με ορθή αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου.
Στο τραπέζι αλλαγές στο συνταξιοδοτικό μοντέλο
Παρά την προοπτική αύξησης της παραγωγικότητας, οι δημογραφικές εξελίξεις καθιστούν αναπόφευκτη τη συζήτηση για αλλαγές στο ευρωπαϊκό κοινωνικό και συνταξιοδοτικό μοντέλο.
Σύμφωνα με την τοποθέτηση στο Forum, η Ευρώπη θα χρειαστεί να επανεξετάσει κρίσιμες παραμέτρους, όπως ο χρόνος συνταξιοδότησης, η εξέλιξη των παροχών και η σχέση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης της συνταξιοδοτικής προστασίας.
Η πολιτική δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι οι κοινωνίες που γερνούν ενδέχεται να αντιστέκονται στις αλλαγές που απαιτούνται για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς τους.
Για την Ελλάδα, η δημοσιονομική κρίση έχει ήδη οδηγήσει στη λήψη σημαντικών και δύσκολων αποφάσεων, νωρίτερα από ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, θετική εξέλιξη χαρακτηρίστηκε η ενίσχυση του θεσμού των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και των Ομαδικών Ασφαλιστικών Προγραμμάτων Εργασίας (ΟΑΠΕΣ), με την παροχή φορολογικών κινήτρων.
Η συνταξιοδοτική προστασία, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στον δημόσιο πυλώνα. Η ανάπτυξη ενός ισχυρότερου συμπληρωματικού ιδιωτικού πυλώνα θεωρείται αναγκαία, με τις τράπεζες να μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην ενημέρωση και στη διάδοση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η πρωτοβουλία για τη δημιουργία ατομικού επενδυτικού λογαριασμού για κάθε παιδί, στο πλαίσιο του σχεδιασμού για τον «Κουμπαρά Νέας Γενιάς», με στόχο την ενίσχυση της αποταμιευτικής κουλτούρας και τη δημιουργία κεφαλαίου σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
