Μία από τις καλοκαιρινές απολαύσεις είναι να διαβάζει κανείς ναυτικά μυθιστορήματα. Ενα από τα κλασικότερα είναι το Μόμπι Ντικ του Μέλβιλ, το οποίο περιγράφει τη μανία του κάπτεν Αχαμπ να πιάσει μια μεγάλη φάλαινα, τον Μόμπι Ντικ. Το αριστούργημα αυτό καταλήγει με τον κάπτεν Αχαμπ πνιγμένο, μπερδεμένο με τα σκοινιά του καμακιού του πάνω στη φάλαινα και, καθώς η φάλαινα βουτάει και ξαναβγαίνει, το χέρι του πνιγμένου καπετάνιου κινείται μπρος-πίσω, σαν να καλεί τους ναύτες του φαλαινοθηρικού του να τον ακολουθήσουν στον υγρό του τάφο. Συνταρακτική περιγραφή ενός κολοσσιαίου μυθιστορήματος.

Τον τελευταίο μήνα τα κόμματα ανέπτυξαν πλήρως τις απόψεις τους για την οικονομία και δέχθηκαν κάθε είδους ερωτήσεις από τους δημοσιογράφους. Οι πολιτικοί αρχηγοί έδιναν πάντα την ίδια απάντηση ανεξαρτήτως ερώτησης. Επαιζαν, δηλαδή, την «κασέτα» τους.

Το σκηνικό προ των εκλογών είναι ένα κλασικό ελληνικό σκηνικό. Η οικονομία βυθίζεται στο έλλειμμα και στο χρέος και η χώρα συνταράσσεται από το σκάνδαλο Siemens που περιλαμβάνει λαδώματα πολιτικών και κομμάτων. Προς τι λοιπόν η έκπληξη και οι κραυγές; Τα πράγματα στην Ελλάδα είναι απλά. Οι κυβερνήσεις διαχειρίζονται κατά το δοκούν το δημόσιο χρήμα προς όφελός τους, τις δουλειές του Δημοσίου τις παίρνει όποιος λαδώνει με περισσότερα λεφτά το κυβερνών κόμμα ή τον αρμόδιο υπουργό, η χρηματοδότηση των κομμάτων είναι ασαφής και καλώς καλυμμένη, οι νόμοι εφαρμόζονται επιλεκτικά και «τα σκυλιά είναι δεμένα».

Στα μεγάλα ελλείμματα που αντιμετώπιζε η χώρα, ήλθε να προστεθεί άλλο ένα. Το έλλειμμα αξιοπιστίας. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα στοιχεία που δίνει τώρα η κυβέρνηση στις Βρυξέλλες είναι τα σωστά. Και αυτό δεν το εξασφαλίζει μόνο η σοβαρότητα του οικονομικού επιτελείου, αλλά το γεγονός ότι τα στοιχεία αυτά φέρουν τη «βούλα» της Τράπεζας της Ελλάδος.

Η εκλογή του Μπάρακ Ομπάμα δημιουργεί σε ολόκληρο κόσμο την ελπίδα για μια άλλη αμερική. Για μια Αμερική που πιστεύει στις διεθνείς συνεργασίες και οχι στα όπλα και στη βία. Η αλλαγή είναι σημαντική:

Την τελευταία στιγμή και με τα χίλια μύρια κόλπα προσπαθεί το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης να βρει δανεικά για να αντιμετωπίσει τις ανάγκες τον Ιανουάριο. Τον πρώτο μήνα του νέου έτους η Ελλάδα πρέπει να δανειστεί 10 δισ. από τα 41 δισ. που θα χρειαστεί να δανειστεί ολόκληρο το 2009. Είναι δεδομένο ότι το επιτόκιο με το οποίο θα δανειστούμε θα είναι πολύ υψηλό. Περί αυτού δεν χωράει αμφιβολία. Το μεγάλο πρόβλημα όμως είναι αν θα βρεθούν θεσμικοί επενδυτές να μας δανείσουν ή αν θα χρειαστεί να καταφύγουμε σε άλλα δάνεια από κρατικά κεφάλαια της Κίνας ή της Ρωσίας ή αν θα επέμβει τελικά η Ευρωπαϊκή Ενωση για να αποφύγουμε την προσφυγή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η κατάσταση που αντιμετωπίζει η χώρα αυτή τη στιγμή είναι κυριολεκτικά τραγική, αφού τα δημόσια ταμεία είναι εντελώς άδεια. Καμία εκταμίευση δεν γίνεται από το Δημόσιο ούτε για εγκεκριμένα κονδύλια όπως οι επιδοτήσεις και οι υπηρεσίες στέλνουν καθημερινά αιτήματα για χρήματα στο υπουργείο Οικονομικών αλλά δεν υπάρχει ανταπόκριση.

Για την κυβέρνηση ο ανασχηματισμός θεωρείται μια λύση. Στην πραγματικότητα δεν είναι. Λύση είναι η αλλαγή κυβέρνησης. Το παιχνίδι έχει χαθεί πολιτικά για τη ΝΔ και δικαίως. Μέσα σε πέντε χρόνια διαλύθηκε η οικονομία, κατέρρευσε η κοινωνία, χάθηκε η ασφάλεια, χάθηκε η μπάλα. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός αμφισβητείται μέσα στο κόμμα του μετά τις ευρωεκλογές και δεν έχει από πού να πιαστεί.

Η οικονομική κρίση είναι ένα μόνο μέρος του προβλήματος που θα αντιμετωπίσει η παγκόσμια κοινότητα το 2009. Το μεγαλύτερο πρόβλημα θα είναι οι πόλεμοι. Εχει ήδη ξεκινήσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ενώ η Ινδία και το Πακιστάν βρίσκονται πολύ κοντά στην ανάφλεξη. Ο κόσμος είναι γεμάτος από καυτές ζώνες που είναι έτοιμες να εκραγούν, ενώ η φτώχεια που θα προέλθει από την οικονομική κρίση θα πυροδοτήσει παντού κοινωνικές εκρήξεις. Το 2009 λοιπόν ξεκινά πολύ άσχημα και κανείς δεν ξέρει πού θα καταλήξει.

Η μελέτη του ΟΟΣΑ που αποκαλύπτει ότι η παραοικονομία στην Ελλάδα φτάνει τα 65 δισ. ευρώ ετησίως, ποσόν που αντιστοιχεί στο 25% του ΑΕΠ, αποδεικνύει πως το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας είναι κυρίως πολιτικό. Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγούν και τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος που αποκαλύπτουν ότι οι κρατικές δαπάνες εφέτος αυξάνονται με ρυθμό 17%, ενώ τα έσοδα του προϋπολογισμού παρουσιάζουν υστέρηση σε σχέση με πέρυσι 1%.

Με την επικείμενη αλλαγή κυβέρνησης, εν μέσω της διεθνούς οικονομικής κρίσης και της κοινωνικής αναταραχής, καλό θα είναι να θέσουμε έναν νέο εθνικό στόχο, προκειμένου να αλλάξουμε μερικά πράγματα που μας βασανίζουν και που είναι η γενεσιουργός αιτία και των σημερινών βίαιων ταραχών. Το σημαντικότερο από αυτά είναι η αντίληψή μας περί κράτους και δημοκρατίας. Το ελληνικό κράτος είναι ένα κράτος ακραία κομματικό, και αυτό έγινε ιδιαίτερα εμφανές με την κυβέρνηση Καραμανλή. Ο κόσμος χωρίζεται σε δικούς μας και άλλους: οι δικοί μας διορίζονται, οι άλλοι όχι· οι δικοί μας προάγονται, οι άλλοι όχι· οι δικοί μας παίρνουν αυξήσεις, οι άλλοι όχι· οι δικοί μας μπορούν να κλέβουν, οι άλλοι όχι, και ούτω καθεξής. Επειδή λειτουργούν έτσι τα πράγματα, αυξάνεται ο αριθμός αυτών που μένουν στο περιθώριο, που τα βλέπουν όλα μαύρα και που φυσικά δεν σέβονται κανέναν θεσμό. Και λογικό είναι να μη σέβονται τους θεσμούς, διότι οι θεσμοί είναι διεφθαρμένοι. Εχουμε μια διεφθαρμένη και ανίκανη κυβέρνηση, μια ανίκανη και επικίνδυνη Αστυνομία, μια Δικαιοσύνη που ανέχεται πολιτικές παρεμβάσεις, παπάδες και καλόγερους που βουτάνε το παγκάρι, γιατρούς που παίρνουν φακελάκια, εφοριακούς που παίρνουν μεγαλύτερους φακέλους και υπαλλήλους της Πολεοδομίας που παίρνουν ολόκληρους χαρτοφύλακες με λεφτά. Εχουμε δασκάλους που διαλύουν τα σχολεία για να εισπράττουν από τα ιδιαίτερα, καθηγητές πανεπιστημίου που δεν πατάνε στο μάθημα και ζουν από τα διοικητικά συμβούλια και τις επιτροπές, κατεστραμμένα σχολεία, ρημαγμένα πανεπιστήμια.

Η σύνθεση του οικονομικού επιτελείου της νέας κυβέρνησης δημιουργεί βάσιμες ελπίδες οτι η αναπτυξιακή διάσταση της ελληνικής οικονομίας θα ληφθεί για πρώτη φορά υπόψη στον οικονομικό σχεδιασμό. Όχι μόνο επειδή η κυρία Λούκα Κατσέλη ήταν απο τις ελάχιστες φωνές στην ελληνική πολιτική σκηνή που μίλαγε για ανάπτυξη σε συστηματική βάση επι πολλές δεκαετίες, αλά και επειδή το δίδυμο του υπουργείου οικονομικών, δηλαδή ο υπουργός Γιώργος Παπακωνσταντίνου και ο υφυπουργός Φίλιππος Σαχινίδης έχουν σαφέστατα ξεκαθαρίσει οτι τάσσονται υπέρ μιας αναπτυξιακής δημοσιονομικής πολιτικής με ενίσχυση των παραγωγικών δαπανών.

Καθώς η κρίση συνεχίζεται και όλοι αναρωτιούνται πού θα φτάσει το κακό, πρέπει να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να προσπαθήσουμε να δούμε τη σωστή διάσταση των πραγμάτων. Αν κάνουμε λοιπόν αυτό το βήμα πίσω, θα δούμε τα εξής:

Δεν ειναι εύκολο κανείς να καταλάβει πώς μέσα σε πέντε χρόνια μια κυβέρνηση κατάφερε να διαλύσει τα πάντα. Η οικονομία έχει διαλυθεί, η παιδεία το ίδιο, για πρώτη φορά σε αυτή τη χώρα υπάρχει τοσο ένατονο αίσθημα ανασφάλειας ελλείψει αστυνομίας, οι μετανάστες που ήταν μέχρι πρίν απο λίγα χρόνια ενα αισιόδοξο μηνυμα πολυπολιτισμικότητας έχουν μετατραπεί σε εφιάλτη καθώς δεν υπάρχει μεταναστευτική πολιτική για να τους διαχειριστεί. Με λίγα λόγια δεν λειτουργεί τίποτα απολύτως. Πώς φτάσαμε ώς εδώ;

Για να αποφασίσει κάποιος τι θα κάνει όταν βρίσκεται σε δίλημμα, πρέπει πρώτα να σκεφτεί τι θέλει. Ποιος είναι, δηλαδή, ο στόχος του. Αυτό λείπει σήμερα από την ελληνική κοινωνία. Βρισκόμαστε συνεχώς μπροστά σε προβλήματα τα οποία παραμένουν άλυτα επί δεκαετίες. Και η αιτία είναι ότι δεν ξέρουμε ούτε τι θέλουμε ούτε ποιοι είμαστε. Δεν έχουμε εθνικό στόχο ούτε εθνική ταυτότητα. Δεν ξέρουμε αν θέλουμε να είμαστε μια ευρωπαϊκή χώρα με μια ανοικτή δυτικού τύπου οικονομία ή μια κρατικοδίαιτη κλειστή οικονομία, τι είδους δημοκρατία θέλουμε να έχουμε, τι είδους Αστυνομία θέλουμε να έχουμε, ποια Παιδεία θέλουμε να έχουμε, ποια είναι η θέση μας στις διεθνείς εξελίξεις, τι θέση παίρνουμε απέναντι στην τρομοκρατία, αν είμαστε με το θεριό ή με τον Γιάννη.

Εφέτος είναι η πρώτη φορά που τα συνήθως λαλίστατα διοικητικά στελέχη των τραπεζών και των χρηματιστηριακών εταιρειών αποφεύγουν να κάνουν προβλέψεις. Και αυτοί όμως που μιλάνε στον Τύπο, είναι επιφυλακτικοί. Κανείς δεν ξέρει τι μας ξημερώνει το 2009 ούτε στην παγκόσμια οικονομία ούτε φυσικά στην ευρισκόμενη στα πρόθυρα της χρεοκοπίας ελληνική οικονομία. Μπορούμε άραγε να ρίξουμε μια ψύχραιμη ματιά στα ζητήματα; Για να το καταφέρουμε πρέπει να συμφωνήσουμε ότι «η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη στηρίχτηκε στα δανεικά» και δεύτερον ότι «η υπόθεση ότι όλες οι αξίες θα ανεβαίνουν διαρκώς αποδείχτηκε τραγικά λανθασμένη». Αυτά τα δύο σημεία μάς δίνουν το κλειδί για την αποκρυπτογράφηση του τι συμβαίνει σήμερα και πού θα βρεθούμε αύριο.

Eχουμε καλά νέα και κακά νέα. Τα καλά νέα είναι ότι η κυβέρνηση παίρνει μέτρα για την οικονομία. Τα κακά νέα είναι ότι τα μέτρα αυτά δεν καλύπτουν τις απαιτήσεις των Βρυξελλών.