Είναι η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας τόσο απελπιστική όσο περιγράφεται στα ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης; Οχι αλλά μπορεί να γίνει. Και θα γίνει αν η κυβέρνηση δεν καταφέρει κατά σειράν να κάνει τρία πράγματα. Πρώτον, να καθησυχάσει τις διεθνείς αγορές αντί να τις τρομοκρατεί. Δεύτερον, να λάβει άμεσα μέτρα - εκτός κοινωνικού διαλόγου - για την πάταξη της φοροδιαφυγής και τον περιορισμό της σπατάλης. Τρίτον, να δημιουργήσει προϋποθέσεις για την αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης. Και τα τρία είναι εφικτά και είναι απορίας άξιον γιατί δεν τα έχει κάνει ως σήμερα.

O υπουργός Οικονομικών κ. Γιώργος Παπακωνσταντίνου, ο οποίος χαράσσει τη στρατηγική εξόδου από την κρίση, και ο υφυπουργός Φίλιππος Σαχινίδης, ο οποίος έχει αναλάβει το καθημερινό «συμμάζεμα» των κρατικών δαπανών, καταρτίζουν αυτή τη στιγμή τον προϋπολογισμό του 2010, τον οποίο θα καταθέσουν σύντομα στη Βουλή. Οι δύο πολλά υποσχόμενοι νέοι υπουργοί κινδυνεύουν να πέσουν με φόρα επάνω στον τοίχο της γραφειοκρατίας και των αγκυλώσεων του Δημοσίου και να δουν την προσπάθειά τους να θρυμματίζεται αν δεν πάρουν άμεσα μεγάλες αποφάσεις. Και οι αποφάσεις που χρειάζεται να πάρουν δεν είναι πλέον οικονομικέςαυτές τις έχουν πάρει και προσπαθούν να τις υλοποιήσουν-, αλλά είναι διοικητικές.

Ο απελπισμένος από την κατάσταση της οικονομίας και κυρίως από την αδυναμία των υπηρεσιών του Δημοσίου να εισπράξουν τους φόρους υπουργός Οικονομίας Γιάννης Παπαθανασίου κατέφυγε στο μοναδικό εργαλείο που χρησιμοποιούν οι απελπισμένοι υπουργοί Οικονομίας: να ορμήξει στο πορτοφόλι των φορολογουμένων και να αρπάξει ό,τι μπορεί.

Ο κ. Γιάννης Παπαθανασίου δεν χρειάζεται να κάνει το κόλπο της απογραφής που έκανε ο προκάτοχός του Γιώργος Αλογοσκούφης για να δείξει ότι δήθεν παραλαμβάνει την οικονομία σε κακή κατάσταση. Πράγματι, παραλαμβάνει καμένη γη από τον κ. Αλογοσκούφη και πρέπει να παραδεχθούμε ότι ο άνθρωπος ή είναι εξαιρετικά θαρραλέος για να δεχθεί να αναλάβει το υπουργείο τώρα ή είναι εντελώς απελπισμένος πολιτικά. Ο κ. Παπαθανασίου, σύμφωνα με τους πολιτικούς συντάκτες, δεν είχε καμιά τύχη να επανεκλεγεί στη Βουλή αν γίνονταν σήμερα εκλογές και βέβαια οι πιθανότητες να βελτιώσει τη θέση του μέσω αυτού του υπουργείου υπό τις σημερινές συνθήκες είναι περιορισμένες. Συνεπώς, μάλλον έχουμε έναν συνδυασμό απελπισίας και θάρρους από τον συμπαθή πολιτικό.

Η αύξηση των φόρων που ανακοίνωσε η κυβέρνηση την περασμένη εβδομάδα ήταν μόνο η αρχή. Τον Οκτώβριο θα ανακοινωθεί ένα ακόμη πακέτο φορολογικών μέτρων τα οποία θα «αποτελειώσουν» την αγορά.

Μία από τις καλοκαιρινές απολαύσεις είναι να διαβάζει κανείς ναυτικά μυθιστορήματα. Ενα από τα κλασικότερα είναι το Μόμπι Ντικ του Μέλβιλ, το οποίο περιγράφει τη μανία του κάπτεν Αχαμπ να πιάσει μια μεγάλη φάλαινα, τον Μόμπι Ντικ. Το αριστούργημα αυτό καταλήγει με τον κάπτεν Αχαμπ πνιγμένο, μπερδεμένο με τα σκοινιά του καμακιού του πάνω στη φάλαινα και, καθώς η φάλαινα βουτάει και ξαναβγαίνει, το χέρι του πνιγμένου καπετάνιου κινείται μπρος-πίσω, σαν να καλεί τους ναύτες του φαλαινοθηρικού του να τον ακολουθήσουν στον υγρό του τάφο. Συνταρακτική περιγραφή ενός κολοσσιαίου μυθιστορήματος.

Τον τελευταίο μήνα τα κόμματα ανέπτυξαν πλήρως τις απόψεις τους για την οικονομία και δέχθηκαν κάθε είδους ερωτήσεις από τους δημοσιογράφους. Οι πολιτικοί αρχηγοί έδιναν πάντα την ίδια απάντηση ανεξαρτήτως ερώτησης. Επαιζαν, δηλαδή, την «κασέτα» τους.

Το σκηνικό προ των εκλογών είναι ένα κλασικό ελληνικό σκηνικό. Η οικονομία βυθίζεται στο έλλειμμα και στο χρέος και η χώρα συνταράσσεται από το σκάνδαλο Siemens που περιλαμβάνει λαδώματα πολιτικών και κομμάτων. Προς τι λοιπόν η έκπληξη και οι κραυγές; Τα πράγματα στην Ελλάδα είναι απλά. Οι κυβερνήσεις διαχειρίζονται κατά το δοκούν το δημόσιο χρήμα προς όφελός τους, τις δουλειές του Δημοσίου τις παίρνει όποιος λαδώνει με περισσότερα λεφτά το κυβερνών κόμμα ή τον αρμόδιο υπουργό, η χρηματοδότηση των κομμάτων είναι ασαφής και καλώς καλυμμένη, οι νόμοι εφαρμόζονται επιλεκτικά και «τα σκυλιά είναι δεμένα».

Στα μεγάλα ελλείμματα που αντιμετώπιζε η χώρα, ήλθε να προστεθεί άλλο ένα. Το έλλειμμα αξιοπιστίας. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα στοιχεία που δίνει τώρα η κυβέρνηση στις Βρυξέλλες είναι τα σωστά. Και αυτό δεν το εξασφαλίζει μόνο η σοβαρότητα του οικονομικού επιτελείου, αλλά το γεγονός ότι τα στοιχεία αυτά φέρουν τη «βούλα» της Τράπεζας της Ελλάδος.

Η εκλογή του Μπάρακ Ομπάμα δημιουργεί σε ολόκληρο κόσμο την ελπίδα για μια άλλη αμερική. Για μια Αμερική που πιστεύει στις διεθνείς συνεργασίες και οχι στα όπλα και στη βία. Η αλλαγή είναι σημαντική:

Την τελευταία στιγμή και με τα χίλια μύρια κόλπα προσπαθεί το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης να βρει δανεικά για να αντιμετωπίσει τις ανάγκες τον Ιανουάριο. Τον πρώτο μήνα του νέου έτους η Ελλάδα πρέπει να δανειστεί 10 δισ. από τα 41 δισ. που θα χρειαστεί να δανειστεί ολόκληρο το 2009. Είναι δεδομένο ότι το επιτόκιο με το οποίο θα δανειστούμε θα είναι πολύ υψηλό. Περί αυτού δεν χωράει αμφιβολία. Το μεγάλο πρόβλημα όμως είναι αν θα βρεθούν θεσμικοί επενδυτές να μας δανείσουν ή αν θα χρειαστεί να καταφύγουμε σε άλλα δάνεια από κρατικά κεφάλαια της Κίνας ή της Ρωσίας ή αν θα επέμβει τελικά η Ευρωπαϊκή Ενωση για να αποφύγουμε την προσφυγή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η κατάσταση που αντιμετωπίζει η χώρα αυτή τη στιγμή είναι κυριολεκτικά τραγική, αφού τα δημόσια ταμεία είναι εντελώς άδεια. Καμία εκταμίευση δεν γίνεται από το Δημόσιο ούτε για εγκεκριμένα κονδύλια όπως οι επιδοτήσεις και οι υπηρεσίες στέλνουν καθημερινά αιτήματα για χρήματα στο υπουργείο Οικονομικών αλλά δεν υπάρχει ανταπόκριση.

Για την κυβέρνηση ο ανασχηματισμός θεωρείται μια λύση. Στην πραγματικότητα δεν είναι. Λύση είναι η αλλαγή κυβέρνησης. Το παιχνίδι έχει χαθεί πολιτικά για τη ΝΔ και δικαίως. Μέσα σε πέντε χρόνια διαλύθηκε η οικονομία, κατέρρευσε η κοινωνία, χάθηκε η ασφάλεια, χάθηκε η μπάλα. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός αμφισβητείται μέσα στο κόμμα του μετά τις ευρωεκλογές και δεν έχει από πού να πιαστεί.

Η οικονομική κρίση είναι ένα μόνο μέρος του προβλήματος που θα αντιμετωπίσει η παγκόσμια κοινότητα το 2009. Το μεγαλύτερο πρόβλημα θα είναι οι πόλεμοι. Εχει ήδη ξεκινήσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ενώ η Ινδία και το Πακιστάν βρίσκονται πολύ κοντά στην ανάφλεξη. Ο κόσμος είναι γεμάτος από καυτές ζώνες που είναι έτοιμες να εκραγούν, ενώ η φτώχεια που θα προέλθει από την οικονομική κρίση θα πυροδοτήσει παντού κοινωνικές εκρήξεις. Το 2009 λοιπόν ξεκινά πολύ άσχημα και κανείς δεν ξέρει πού θα καταλήξει.

Η μελέτη του ΟΟΣΑ που αποκαλύπτει ότι η παραοικονομία στην Ελλάδα φτάνει τα 65 δισ. ευρώ ετησίως, ποσόν που αντιστοιχεί στο 25% του ΑΕΠ, αποδεικνύει πως το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας είναι κυρίως πολιτικό. Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγούν και τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος που αποκαλύπτουν ότι οι κρατικές δαπάνες εφέτος αυξάνονται με ρυθμό 17%, ενώ τα έσοδα του προϋπολογισμού παρουσιάζουν υστέρηση σε σχέση με πέρυσι 1%.

Με την επικείμενη αλλαγή κυβέρνησης, εν μέσω της διεθνούς οικονομικής κρίσης και της κοινωνικής αναταραχής, καλό θα είναι να θέσουμε έναν νέο εθνικό στόχο, προκειμένου να αλλάξουμε μερικά πράγματα που μας βασανίζουν και που είναι η γενεσιουργός αιτία και των σημερινών βίαιων ταραχών. Το σημαντικότερο από αυτά είναι η αντίληψή μας περί κράτους και δημοκρατίας. Το ελληνικό κράτος είναι ένα κράτος ακραία κομματικό, και αυτό έγινε ιδιαίτερα εμφανές με την κυβέρνηση Καραμανλή. Ο κόσμος χωρίζεται σε δικούς μας και άλλους: οι δικοί μας διορίζονται, οι άλλοι όχι· οι δικοί μας προάγονται, οι άλλοι όχι· οι δικοί μας παίρνουν αυξήσεις, οι άλλοι όχι· οι δικοί μας μπορούν να κλέβουν, οι άλλοι όχι, και ούτω καθεξής. Επειδή λειτουργούν έτσι τα πράγματα, αυξάνεται ο αριθμός αυτών που μένουν στο περιθώριο, που τα βλέπουν όλα μαύρα και που φυσικά δεν σέβονται κανέναν θεσμό. Και λογικό είναι να μη σέβονται τους θεσμούς, διότι οι θεσμοί είναι διεφθαρμένοι. Εχουμε μια διεφθαρμένη και ανίκανη κυβέρνηση, μια ανίκανη και επικίνδυνη Αστυνομία, μια Δικαιοσύνη που ανέχεται πολιτικές παρεμβάσεις, παπάδες και καλόγερους που βουτάνε το παγκάρι, γιατρούς που παίρνουν φακελάκια, εφοριακούς που παίρνουν μεγαλύτερους φακέλους και υπαλλήλους της Πολεοδομίας που παίρνουν ολόκληρους χαρτοφύλακες με λεφτά. Εχουμε δασκάλους που διαλύουν τα σχολεία για να εισπράττουν από τα ιδιαίτερα, καθηγητές πανεπιστημίου που δεν πατάνε στο μάθημα και ζουν από τα διοικητικά συμβούλια και τις επιτροπές, κατεστραμμένα σχολεία, ρημαγμένα πανεπιστήμια.

Η σύνθεση του οικονομικού επιτελείου της νέας κυβέρνησης δημιουργεί βάσιμες ελπίδες οτι η αναπτυξιακή διάσταση της ελληνικής οικονομίας θα ληφθεί για πρώτη φορά υπόψη στον οικονομικό σχεδιασμό. Όχι μόνο επειδή η κυρία Λούκα Κατσέλη ήταν απο τις ελάχιστες φωνές στην ελληνική πολιτική σκηνή που μίλαγε για ανάπτυξη σε συστηματική βάση επι πολλές δεκαετίες, αλά και επειδή το δίδυμο του υπουργείου οικονομικών, δηλαδή ο υπουργός Γιώργος Παπακωνσταντίνου και ο υφυπουργός Φίλιππος Σαχινίδης έχουν σαφέστατα ξεκαθαρίσει οτι τάσσονται υπέρ μιας αναπτυξιακής δημοσιονομικής πολιτικής με ενίσχυση των παραγωγικών δαπανών.