Προς υπενθύμιση: Η Σάρα Βάγκενκνεχτ ήταν για χρόνια ένα από τα πιο προβεβλημένα και χαρισματικά στελέχη του αριστερού κόμματος Die Linke. Τη χαρακτήριζαν ο αντιδυτικισμός, η ρωσοφιλία και ο ριζοσπαστισμός. Εντούτοις, η Βάγκενκνεχτ – η οποία είναι σύζυγος του πρώην προέδρου του SPD και μετέπειτα στελέχους της Αριστεράς, Όσκαρ Λαφοντέν – αποχώρησε από το κόμμα το 2024, καθώς από το 2015, με την έλευση της προσφυγικής κρίσης, άρχισε να αντιπολιτεύεται το ίδιο της το κόμμα, υιοθετώντας αντιμεταναστευτική ρητορική, προωθώντας συνωμοσιολογίες κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δικαιολογώντας τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και απορρίπτοντας αυτό που αποκαλείται «woke ατζέντα».
Ένα μονοπρόσωπο κόμμα με δυνατό ξεκίνημα και γρήγορο ξεφούσκωμα
Το όνομα του φορέα που ίδρυσε ήταν ιδιαίτερα πρωτότυπο: Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW). Το όνομα δείχνει ότι η Βάγκενκνεχτ ταυτίζει τον σχηματισμό που ίδρυσε με το δικό της πρόσωπο. Ιδεολογικά, συνδύαζε αριστερές θέσεις σε ζητήματα αναδιανομής του πλούτου με, κοινωνικά, μια σκληρή συντηρητική γραμμή. Η ίδια αυτοπροσδιορίστηκε με τον παράδοξο όρο της «συντηρητικής αριστερής». Οι θέσεις που εξέφραζε για τις γεωπολιτικές εξελίξεις, τη μετανάστευση και την πανδημία δεν απείχαν ιδιαίτερα από εκείνες της εξτρεμιστικής AfD. Ίσως και γι' αυτό οι επιθέσεις της – ήδη από την εποχή που βρισκόταν ακόμη στη Linke – στόχευαν κατά βάση τους Πράσινους, τους οποίους είχε στολίσει με διάφορους υποτιμητικούς όρους, προκαλώντας αντιδράσεις και από τις τάξεις των τέως συνοδοιπόρων της.
Πολιτικοί παράγοντες και ακαδημαϊκοί είδαν στην ίδρυση του κόμματός της Βάγκενκνεχτ μια πιθανότητα να περιορίσει τη δυναμική της AfD. Πράγματι, η BSW σάρωσε στις κρατιδιακές εκλογές και στις Ευρωεκλογές του 2024, με πολύ καλές επιδόσεις για ένα μόρφωμα μόλις λίγων μηνών, χωρίς υποδομές. Πολλοί προμήνυαν τον πολιτικό θάνατο της Linke, η οποία δέχθηκε ένα τεράστιο πλήγμα (μόλις 2,8% στις ευρωεκλογές και ηχηρή πτώση στα κρατίδια της Θουριγγίας και της Σαξονίας). Ωστόσο, ακριβώς αυτή η έλλειψη υποδομών και ο εγωκεντρισμός της Βάγκενκνεχτ αποδείχθηκαν τα πιο ευάλωτα σημεία της.
Το κόμμα της περιορίστηκε ουσιαστικά σε έναν αγώνα στα social media, υποβοηθούμενο, σύμφωνα με καταγγελίες πολιτικών αντιπάλων αλλά και παρατηρητών, από διάφορα τρολ που διάκεινται φιλικά απέναντι στο Κρεμλίνο. Η ηγέτιδά του δεν φρόντισε να στήσει έναν κομματικό μηχανισμό με συλλογικές διεργασίες.
Την χαρακτήριζε επίσης μια μόνιμη καχυποψία απέναντι σε πρόσωπα που δεν υιοθετούσαν τη γραμμή της. Στελέχη δεχόταν το κόμμα της μόνο με αυστηρό screening. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές, αυτό έγινε γιατί φοβήθηκε μήπως δεχτεί πλήθος ακροδεξιών στοιχείων, τα οποία θα μπορούσαν να την πλήξουν. Το ερώτημα, βέβαια, γιατί η ίδια ελκύει ανθρώπους με τέτοιες ιδεολογίες δεν το έθεσε ποτέ. Παρ' όλα αυτά, είχε δεχτεί κάποια στελέχη της Αριστεράς. Στη Θουριγγία, το κόμμα συμμετέχει σε μια κυβέρνηση μειοψηφίας υπό την ηγεσία του CDU. Επικεφαλής της τοπικής οργάνωσης είναι μια πρώην δήμαρχος, η Κάτια Βολφ, που θεωρείται πραγματίστρια.
Εν τέλει, το άστρο της έσβησε γρήγορα. Η Linke, απαλλαγμένη από ένα μεγάλο βαρίδι, κατάφερε, μέσω μιας ισχυρής κινητοποίησης του μηχανισμού της, να κάνει ένα μεγάλο comeback στις εκλογές του 2025 και η Βάγκενκνεχτ έμεινε για λίγο εκτός Βουλής, καταγγέλλοντας νοθεία. Αποσύρθηκε από την ηγεσία του ομώνυμου σχηματισμού, αλλά επανήλθε φουριόζα τις τελευταίες εβδομάδες.
Η «χιλόπιτα» στον Χέκε σε πρόταση συνεργασίας
Κι αυτό επειδή το μέλλον της BSW κρίνεται από τις επερχόμενες εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ, το Μεκλεμβούργο-Πομερανία και το Βερολίνο. Η Βάγκενκνεχτ κάλεσε το κόμμα της στη Θουριγγία να αποσυρθεί από την κυβερνητική συμμετοχή στη Θουριγγία. Η Κάτια Βολφ, όμως, και σχεδόν σύσσωμη η κοινοβουλευτική ομάδα της γύρισαν την πλάτη. Τότε έκανε την εμφάνισή του ο πρόεδρος της AfD Θουριγγίας, ο εξτρεμιστής Μπγιόρν Χέκε. Πολιτικοί επιστήμονες του καταλογίζουν ιστορικό αναθεωρητισμό (ιδιαίτερα ως προς τα εγκλήματα των Ναζί), ρατσισμό και διάφορα άλλα. Διοικητικό δικαστήριο επιτρέπει τον χαρακτηρισμό του ως φασίστα. Άλλο δικαστήριο του είχε επιβάλλει στο παρελθόν πρόστιμο λόγω χρήσης ναζιστικών ρητών. Η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος τον παρακολουθεί από το 2020.
Ο Χέκε, λοιπόν, κάλεσε μέσω βίντεο τη Σάρα Βάγκενκνεχτ να αναλάβει την πρωθυπουργία της Θουριγγίας με τη στήριξη της AfD. Η ίδια χαρακτήρισε ανειλικρινή την πρότασή του και την απέρριψε. Ωστόσο, τον κάλεσε σε τηλεοπτικό ντιμπέιτ, ώστε να συζητήσουν σε ουδέτερο έδαφος τις διαφορές και τα κοινά στοιχεία των κομμάτων τους, τονίζοντας, όμως, ταυτόχρονα ότι δεν υπάρχουν κοινά στοιχεία ανάμεσα στα δύο μορφώματα. Αναλυτές εκτιμούν ότι η κίνηση του Χέκε είχε καθαρά στρατηγικό χαρακτήρα, ώστε να αφήσει το BSW να φανεί ως εμπόδιο στην αλλαγή ενόψει των επικείμενων εκλογών του φθινοπώρου. Εξάλλου, ψαρεύουν ψηφοφόρους από κοινό καλάθι.
Αντιφάσεις και η αναζωογόνηση του φλερτ ενόψει της εκλογικής μάχης στην Ανατολή
Παρά την αποστασιοποίηση της Βάγκενκνεχτ, τα σημεία τομής μεταξύ της ίδιας και της AfD παραμένουν. Η ίδια τονίζει ότι δεν είναι ορθό να αποκλείεται από τις συζητήσεις ένας σχηματισμός με τη λαϊκή απήχηση των ακραίων. Επιπλέον, η τοποθέτησή της για τον ρόλο του κόμματός της στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ αναιρεί όσα ισχυρίστηκε περί έλλειψης προϋποθέσεων για συνεργασία με τους ακροδεξιούς.
Στο συγκεκριμένο κρατίδιο της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, η AfD βρίσκεται ένα βήμα πριν από την ανάληψη της κυβέρνησης. Σε αυτή την περίπτωση, πρωθυπουργός θα γίνει ο Ούλριχ Σίγκμουντ, ο οποίος αποχώρησε από το CDU το 2014 και θεωρείται εξτρεμιστής. Ο λόγος και η εμφάνισή του ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες του περιβάλλοντος που διαμορφώνουν τα social media, τα οποία έχει εργαλειοποιήσει. Διάφορα ρουσφέτια του που είχαν αποκαλυφθεί τον χειμώνα δεν του έχουν κοστίσει πολιτικά. Το Spiegel τον χαρακτήρισε σε πρόσφατο cover του ως τον πιο επικίνδυνο άνθρωπο της Γερμανίας. Η πρωτιά του θεωρείται σχεδόν δεδομένη· το ζήτημα είναι αν θα εξασφαλίσει αυτοδυναμία. Και αν δεν την εξασφαλίσει, η BSW αποκτά ρυθμιστικό ρόλο, εφόσον καταφέρει να μπει στην τοπική Βουλή.
Ένας προτεινόμενος πρωθυπουργός ψηφίζεται στο τοπικό κοινοβούλιο με τρεις μυστικές ψηφοφορίες, αν δεν εξασφαλίσει πλειοψηφία με την πρώτη. Στην τρίτη το σκηνικό είναι διαφορετικό. Δεν απαιτείται μεν η απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών, αλλά απαιτείται ρητά η πλειοψηφία των εγκύρων κατατεθειμένων ψήφων. Στον τρίτο γύρο, λοιπόν, η BSW προσανατολίζεται στην αποχή, ώστε να θέσει τέρμα στην ηγεσία των Χριστιανοδημοκρατών στο κρατίδιο και να εγκαινιάσει, ουσιαστικά, μια άτυπη συνεργασία στο κρατίδιο, όπου μια μειοψηφική κυβέρνηση θα στηρίζεται σε βραχυπρόθεσμες και εναλλασσόμενες πλειοψηφίες. Αυτό συμβαίνει ήδη σε άλλες περιοχές, αλλά χωρίς τη συμπερίληψη της AfD.
Ουσιαστικά θα έπεφτε το «πύρινο τείχος» του γερμανικού πολιτικού συστήματος κατά των ακροδεξιών. Σε μια τέτοια εξέλιξη, η Βάγκενκνεχτ και το κόμμα της λειτουργούν μέχρι στιγμής ως οι καλύτεροι χορηγοί τους. Επιβεβαιώνει επίσης ότι το δίπολο δεξιά-αριστερά παραμένει υπαρκτό, αλλά έχει προστεθεί εκείνο του συστημισμού-αντισυστημισμού. Δείχνει επίσης ότι τα μονοπρόσωπα κόμματα σπάνια αναπτύσσουν μακροπρόθεσμη δυναμική. Αν η BSW δεν επιτύχει τους στόχους της, ενδέχεται να οδηγηθεί σε πολιτικό θάνατο. Εντούτοις, θα έχει συμβάλει στην άνοδο της AfD.
