Οι προετοιμασίες, ωστόσο, αναδεικνύουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: πόσο ενεργό ρόλο πρέπει να έχει η ΕΕ σε ζητήματα ασφάλειας και κατά πόσο οι πρωτοβουλίες της επικαλύπτουν τις αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ, όπως σημειώνει το Politico.

Οι συζητήσεις για το «εφιαλτικό σενάριο» πραγματοποιούνται τις τελευταίες εβδομάδες μεταξύ των πρεσβευτών των 27 κρατών-μελών σε συνεδριάσεις κεκλεισμένων των θυρών, χωρίς κινητά τηλέφωνα και συνεργάτες. Οι συζητήσεις εντάθηκαν μετά τον εντοπισμό, τον Αύγουστο, ενός drone φορτωμένου με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας.

Η ΕΕ εξετάζει εδώ και χρόνια σενάρια υβριδικών επιθέσεων και έχει δημιουργήσει ειδικό «εργαλειοθήκη» για την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων, παρεμβάσεων σε εκλογές και σαμποτάζ. Αυτή τη φορά, όμως, το επίκεντρο έχει μετατοπιστεί σε πολύ σοβαρότερες επιθέσεις με μαζικές απώλειες ανθρώπινων ζωών.

«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Δυστυχώς, η Λειψία μας έδειξε ότι ένα πολύ σοβαρό περιστατικό, κάτι που θα προκαλέσει πολλαπλές απώλειες, δεν είναι εκτός πραγματικότητας».

Έτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος ήταν ακόμη πιο ωμός: «Με δεδομένη την έκταση και την κλίμακα της ρωσικής δράσης, αργά ή γρήγορα θα υπάρξουν θύματα. Είναι καθαρή τύχη που δεν έχουν υπάρξει μέχρι σήμερα».

«Είναι θέμα χρόνου»

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με σχεδόν καθημερινές αναφορές για τις λεγόμενες υβριδικές επιθέσεις, δηλαδή ενέργειες που κινούνται κάτω από το όριο μιας άμεσης πολεμικής επίθεσης.

Το τελευταίο διάστημα έχουν καταγραφεί περιστατικά από ύποπτες πυρκαγιές και σαμποτάζ μέχρι παραβιάσεις εναέριου χώρου και επιθέσεις με drones. Την ίδια ώρα, στη Μαύρη Θάλασσα, αρκετοί ναυτικοί αγνοούνταν μετά τη βύθιση εμπορικών πλοίων από drones, σύμφωνα με Βούλγαρους αξιωματούχους.

«Όταν η Ρωσία χρησιμοποιεί ολοένα και πιο θανατηφόρα μέσα για να δοκιμάσει την ετοιμότητα και την αποφασιστικότητά μας, κάποια στιγμή θα υπάρξουν απώλειες», δήλωσε η Τέιγια Τιιλικάινεν, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών. «Κάποια στιγμή, είτε σκόπιμα είτε ακούσια, αυτό θα συμβεί».

Το ενδεχόμενο να σκοτωθούν πολίτες κράτους-μέλους της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ θα δημιουργούσε τεράστια πολιτική πίεση και στους δύο οργανισμούς να αντιδράσουν.

Το δίλημμα ΕΕ ή ΝΑΤΟ

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο ευρωπαϊκό δίλημμα. Ορισμένες κυβερνήσεις θεωρούν ότι η ΕΕ κινδυνεύει να υπερβεί τον ρόλο της στον τομέα της ασφάλειας και να δημιουργήσει παράλληλες δομές με το ΝΑΤΟ.

«Υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί μεγάλη σύγχυση για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων», προειδοποίησε η Οάνα Λουνγκέσκου, πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ. «Η σύγχυση ή η επικάλυψη αρμοδιοτήτων μπορεί να επιβραδύνει τη λήψη αποφάσεων, κάτι κρίσιμο σε μια κρίση όπου ο χρόνος μετράει».

Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανησυχούν για την ασφάλεια των πληροφοριών που ανταλλάσσονται στους κόλπους της ΕΕ. Ορισμένοι διπλωμάτες φοβούνται ότι ευαίσθητες πληροφορίες που συζητούνται σε ευρωπαϊκά όργανα μπορεί να διαρρεύσουν και να καταλήξουν στη Μόσχα.

Νέα ευρωπαϊκά πρωτόκολλα

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προωθεί τη δημιουργία ενός «πρωτοκόλλου έκτακτης ασφάλειας», που θα βοηθά τα κράτη-μέλη να συντονίζονται σε περίπτωση μεγάλης επίθεσης. Παράλληλα, έχει προτείνει τη δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας».

Ωστόσο, αρκετοί διπλωμάτες αντιδρούν, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ διαθέτει ήδη μηχανισμούς αντιμετώπισης κρίσεων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρουν τον μηχανισμό IPCR, ο οποίος ενεργοποιήθηκε αποτελεσματικά κατά την πανδημία και σε άλλες κρίσεις.

Σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης, πάντως, την πρώτη ευθύνη θα εξακολουθεί να έχει το κράτος που θα δεχθεί το χτύπημα. Η Γαλλία είχε ενεργοποιήσει το άρθρο 42.7 της ΕΕ μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του Μπατακλάν το 2015 — τη μοναδική μέχρι σήμερα εφαρμογή της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής.

«Ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται ποιος θα αποφασίσει»

Για αρκετούς αναλυτές, η λύση βρίσκεται σε έναν σαφή καταμερισμό ρόλων: το ΝΑΤΟ να αναλάβει τις στρατιωτικές πληροφορίες, την αποτροπή και την άμυνα, ενώ η ΕΕ να επικεντρωθεί στην πολιτική προστασία και την αντιμετώπιση των συνεπειών μιας επίθεσης.

Το βασικό πρόβλημα, όμως, παραμένει: η Ρωσία δεν κάνει τέτοια διάκριση.

«Ειλικρινά, ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται στο Coreper της ΕΕ ή στο NAC του ΝΑΤΟ», σημείωσε η Λουνγκέσκου. «Έτσι δεν σκέφτεται η Μόσχα.»

---

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μύθοι και αλήθειες για το «τελευταίο ειρηνικό καλοκαίρι»

---