Σύμφωνα με τη Wall Street Journal που επικαλείται ανθρώπους που γνωρίζουν την υπόθεση, η Γκιλφόιλ ανησυχούσε για τη θέση της ήδη από τα τέλη του περασμένου μήνα, όταν η αμερικανική εφημερίδα αποκάλυψε ότι προωθούσε μια ελληνική κατασκευαστική εταιρεία, συνεργαζόμενη στενά με τον κορυφαίο λομπίστα της. Η πρέσβειρα άρχισε να τηλεφωνεί σε κυβερνητικούς αξιωματούχους και σε εξέχοντες υποστηρικτές του Τραμπ, συχνά τις πρώτες πρωινές ώρες στην Αθήνα, ζητώντας τη στήριξή τους, ανέφεραν οι ίδιες πηγές.
Όταν η WSJ δημοσίευσε δεύτερη έρευνα, αποκαλύπτοντας γραπτά μηνύματα που έδειχναν ότι η Γκιλφόιλ είχε ζητήσει 100.000 δολάρια από δωρητή του Τραμπ ενόψει της ακρόασης για την επικύρωση του διορισμού της, την περασμένη χρονιά, εκείνη επικοινώνησε με αξιωματούχους του Λευκού Οίκου και υποστήριξε ότι τα μηνύματα είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Οι αξιωματούχοι δεν πείστηκαν από τους ισχυρισμούς της, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Οι δημοσιογράφοι της WSJ επαλήθευσαν τη γνησιότητα των μηνυμάτων του δωρητή.
Μετά τη δημοσίευση, το Σάββατο, ενός τρίτου ρεπορτάζ της WSJ, σύμφωνα με το οποίο η Γκιλφόιλ είχε δεχθεί μετακινήσεις με ιδιωτικά τζετ και φιλοξενία σε μερικά από τα ακριβότερα ξενοδοχεία της Ευρώπης από τον μεγιστάνα της ναυτιλίας Νικόλα Τσάκο, η ατμόσφαιρα στην πρεσβεία, με το λευκό μαρμάρινο κτίριο, γινόταν ολοένα πιο τεταμένη.
Η Γκιλφόιλ ήθελε διακαώς να εντοπίσει όσους διέρρεαν τις πληροφορίες που την είχαν μετατρέψει σε αντικείμενο χλευασμού στις σατιρικές βραδινές τηλεοπτικές εκπομπές. Σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν την υπόθεση, κατηγορούσε το προσωπικό της πρεσβείας και την ομάδα ασφαλείας της. Επισκέπτες στο Jefferson House, την κατοικία της στην Αθήνα, την οποία είχε διακοσμήσει με μεγάλες αυτοπροσωπογραφίες της, παρατήρησαν ότι έσκυβε πάνω από τον ώμο τους για να παρακολουθεί, με την τηλεόραση στο αθόρυβο, τα ρεπορτάζ για τα πολιτικά προβλήματα που συσσωρεύονταν γύρω της. Κάποια στιγμή, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τηλεφώνησε στον Μάθιου Μπόιλ, επικεφαλής του γραφείου της Ουάσιγκτον του συντηρητικού μέσου ενημέρωσης Breitbart News, ζητώντας τη βοήθειά του για να ασκήσει πιέσεις σε κυβερνητικούς αξιωματούχους εκ μέρους της.
Προσπαθούσε να διατηρήσει την εικόνα της κανονικότητας. Τη Δευτέρα, ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφία στην οποία πόζαρε με τον Ισπανό πρέσβη στην Ελλάδα, με αφορμή την εθνική εορτή της χώρας του, γράφοντας: «Feliz Fiesta Nacional!». Στο Instagram ευχήθηκε χρόνια πολλά στη Λάρα Τραμπ, νύφη του προέδρου. Νωρίς το πρωί της Τρίτης, εξακολουθούσε να διαβεβαιώνει συνεργάτες της ότι θα ξεπερνούσε το σκάνδαλο, σύμφωνα με άνθρωπο που γνωρίζει την υπόθεση.
Όμως, ο πρόεδρος Τραμπ έχανε την υπομονή του.
Σύμφωνα πάντα με το αναλυτικό ρεπορτάζ της WSJ, κατά τη διάρκεια προπαρασκευαστικής συνάντησης το πρωί της Τρίτης, ενόψει της πρώτης ενημέρωσης των δημοσιογράφων στον Λευκό Οίκο από τη νέα εκπρόσωπο Τύπου του, Κέιτι Ζαχαρία, ο πρόεδρος έδωσε εντολή να ανακοινώσει στον κόσμο ότι ζητούσε από τη Γκίλφοϊλ να παραιτηθεί, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν την υπόθεση. Ο Τραμπ δεν επικοινώνησε απευθείας με τη Γκιλφόιλ πριν λάβει την απόφαση, ανέφερε μία από τις πηγές.
«Ζητήσαμε από την πρέσβειρα Γκιλφόιλ να παραιτηθεί», δήλωσε την Τρίτη η Ζαχαρία στους δημοσιογράφους. «Υπήρξε ένα εξαιρετικό στέλεχος για την ομάδα μας και της ευχόμαστε κάθε επιτυχία».
Ο Τραμπ ενοχλήθηκε από το πόσο απροκάλυπτες έμοιαζαν να είναι οι καταγγελίες, σύμφωνα με ανθρώπους που συνομίλησαν μαζί του, ενώ τον προβλημάτιζε το γεγονός ότι η Γκιλφόιλ έβγαζε χρήματα αξιοποιώντας την προεδρία του. Οι ανώτεροι συνεργάτες του προέδρου γίνονταν ολοένα πιο δυσαρεστημένοι με τους αρνητικούς τίτλους των δημοσιευμάτων, καθώς φοβούνταν ότι θα ενίσχυαν την αντίληψη πως η ίδια χρησιμοποιούσε τη δημόσια θέση της για προσωπικό όφελος, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Η ασυνήθιστη απόφαση του προέδρου να απομακρύνει μια εν ενεργεία πρέσβειρα επισφράγισε μια εβδομάδα κατά την οποία μία από τις πιο προβεβλημένες Αμερικανίδες διπλωμάτισσες μετατράπηκε απροσδόκητα σε ανεπιθύμητο περισπασμό. Το κύμα αρνητικών δημοσιευμάτων παρενέβη στα προσεκτικά σχεδιασμένα πλάνα του υπουργού Εξωτερικών και έγινε πονοκέφαλος για τους αξιωματούχους του Λευκού Οίκου, οι οποίοι προσπαθούσαν να συνθέσουν την εικόνα των δραστηριοτήτων της σε μια περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης που βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ουάσιγκτον.
Η παράδοξη άνοδος και η πολιτική κατάρρευση
Η πολιτική κατάρρευση της Γκιλφόιλ ήρθε έπειτα από μια ασυνήθιστη διαδρομή προς το αξίωμα της πρέσβειρας. Πρώην σύζυγος του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας, Γκάβιν Νιούσομ, η πρώην βοηθός εισαγγελέα του Σαν Φρανσίσκο έγινε παρουσιάστρια του Fox News και στη συνέχεια ξεκίνησε σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, στα μέσα της πρώτης προεδρικής θητείας του Τραμπ. Το ζευγάρι αρραβωνιάστηκε προτού ο Τραμπ αποχωρήσει από το αξίωμα, στο τέλος της πρώτης θητείας του. Όταν η σχέση τους διαλύθηκε, ο Τραμπ την επέλεξε ως εκπρόσωπό του στην Αθήνα.
Με δύο εκατομμύρια ακολούθους στο Instagram, η Γκιλφόιλ έγινε χαρακτηριστικό σύμβολο του νέου μοντέλου αμερικανικής διπλωματίας επί Τραμπ, το οποίο συνδυάζει τη διασημότητα, τις επιχειρήσεις και τη γεωπολιτική. Παράλληλα, ανέλαβε κεντρικό ρόλο σε μία από τις προτεραιότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, η οποία απασχολεί τους προέδρους από την εποχή του Μπαράκ Ομπάμα: να πειστούν οι ευρωπαϊκές χώρες που παραδοσιακά προμηθεύονταν φυσικό αέριο από τη Ρωσία, να αγοράζουν, αντί γι’ αυτό, αμερικανικό φυσικό αέριο, πληρώνοντας υψηλότερη τιμή.
Περιόδευσε στα Βαλκάνια, προσπαθώντας να πείσει ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αγοράσουν αμερικανικό φυσικό αέριο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω της ελληνικής εταιρείας της οποίας ο διευθύνων σύμβουλος και ο κορυφαίος λομπίστας τη μετέφεραν συχνά με ιδιωτικά τζετ και συμμετείχαν μαζί της σε συναντήσεις. Η απομάκρυνσή της δημιουργεί αβεβαιότητα γύρω από τη διπλωματική εκστρατεία για τη μεταφορά αμερικανικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών που κάποτε μετέφεραν ρωσική ενέργεια.
Ο πρόεδρος Τραμπ φαίνεται πρόθυμος να αποστασιοποιηθεί από μια πρέσβειρα που κάποτε διαφήμιζε την πρόσβασή της στο Οβάλ Γραφείο, αλλά τώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με αιτήματα για τη διεξαγωγή ερευνών από τους Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο, οι οποίοι ενδέχεται να αποκτήσουν την πλειοψηφία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές. Τον Μάρτιο, ο πρόεδρος τίμησε τη Γκιλφόιλ σε εκδήλωση στον Λευκό Οίκο για την Ημέρα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, αποκαλώντας την «φίλη μου εδώ και πολύ καιρό» και «πηγή έμπνευσης». Την Τρίτη, δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Όχι, δεν ήταν μέλος της οικογένειάς μου. Απ’ όσο γνωρίζω, είχε σχέση με τον γιο μου πριν από πολύ καιρό».
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και οι ανώτεροι συνεργάτες του βρίσκονταν καθ’ οδόν προς την Αθήνα την περασμένη εβδομάδα, όταν έμαθαν ότι η Journal ετοίμαζε δημοσίευμα που αποκάλυπτε ότι η Γκίλφοϊλ είχε ζητήσει να καταβληθούν 100.000 δολάρια στον λογαριασμό της στην American Express από τον Έρικ Ντίτερς, δωρητή του Τραμπ και πρώην υποψήφιο για το Κογκρέσο.
Η Γκιλφόιλ περίμενε τον Ρούμπιο στον διάδρομο προσγείωσης του αεροδρομίου.
Η ομάδα του Ρούμπιο προετοίμαζε μια σημαντική ομιλία για τον δυτικό πολιτισμό, την οποία επρόκειτο να εκφωνήσει την επόμενη ημέρα, κατά το ηλιοβασίλεμα, στην Ακρόπολη. Ήταν μια εκδήλωση με προσεκτικά σχεδιασμένη σκηνοθεσία, την οποία οι ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι φοβούνταν ότι η διαμάχη θα μπορούσε να επισκιάσει.
Οι αποκαλύψεις τούς αιφνιδίασαν και τους εξόργισαν, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, οι οποίοι επικοινωνούσαν με τους αρμόδιους για τη διαχείριση των μηνυμάτων της κυβέρνησης στην Ουάσιγκτον, καθώς αξιολογούσαν τις πιθανές συνέπειες. Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Ρούμπιο είχε υπερασπιστεί τη Γκιλφόιλ, χαρακτηρίζοντάς την «εξαιρετικά αποτελεσματική υποστηρίκτρια» της ατζέντας του Τραμπ και τονίζοντας ότι η κυβέρνηση «εκτιμούσε ιδιαίτερα» τη συμβολή της.
Όταν το αεροπλάνο του προσγειώθηκε στην Αθήνα, η Γκιλφόιλ χαιρέτησε το αεροσκάφος μπροστά στις κάμερες και τον υποδέχθηκε με αγκαλιά και φιλιά. Η θερμή υποδοχή τράβηξε την προσοχή του ελληνικού Τύπου. «Οι πρώτες εικόνες από την άφιξη του Ρούμπιο στην Αθήνα: Η θερμή υποδοχή και η αγκαλιά με τη Γκιλφόιλ», έγραφε ένας τίτλος.
Η Γκιλφόιλ φαινόταν να επιδιώκει να διαψεύσει οποιαδήποτε υπόνοια ρήξης με τον Ρούμπιο, αναρτώντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφίες από την αγκαλιά τους και άλλες στιγμές της συνάντησής τους.
Συνεργάτες του Τραμπ είχαν συζητήσει το ενδεχόμενο απόλυσής της ακόμη και όταν ο Ρούμπιο βρισκόταν στην Ελλάδα, σύμφωνα με ορισμένες από τις πηγές. Ωστόσο, ο Ρούμπιο δεν ήθελε οποιαδήποτε ενέργεια εναντίον της Γκιλφόιλ να επισκιάσει την επίσκεψή του. Προτού ο πρόεδρος αποφασίσει να της ζητήσει να παραιτηθεί, κυβερνητικοί αξιωματούχοι είχαν συζητήσει το ενδεχόμενο να επιστρέψει η Γκίλφοϊλ από την Αθήνα, ώστε να συναντηθεί με τον Ρούμπιο και άλλους αξιωματούχους, σε μια προσπάθεια να την οδηγήσουν προς την αποχώρηση από τη θέση της, ανέφεραν οι ίδιες πηγές.
Η διαμάχη πέρασε γρήγορα και στην ελληνική πολιτική σκηνή. Το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης απαίτησε απαντήσεις, θέτοντας το ερώτημα εάν η Γκίλφοϊλ είχε χρησιμοποιήσει τον ρόλο της για να προωθήσει ιδιωτικά επιχειρηματικά συμφέροντα και ζητώντας μεγαλύτερη διαφάνεια στις ενεργειακές και αμυντικές συμφωνίες. Ορισμένα στελέχη της αντιπολίτευσης διερωτήθηκαν εάν οι Έλληνες αξιωματούχοι είχαν κάνει αρκετά για να αμφισβητήσουν τη συμπεριφορά της.
Πριν από την επίσκεψη του Ρούμπιο στην Ελλάδα, η Γκιλφόιλ προσπάθησε να περιορίσει τις συνέπειες της αρνητικής δημοσιότητας. Στις αρχές του μήνα, ρώτησε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εάν θα μπορούσε να εξασφαλίσει την αφαίρεση από το διαδίκτυο ενός άρθρου της βρετανικής ταμπλόιντ Daily Mail, σύμφωνα με άνθρωπο που γνωρίζει την υπόθεση. Το άρθρο υπονοούσε ότι δεν είχε πληρώσει λογαριασμό ύψους 1.586 ευρώ (1.768 δολαρίων) για δύο κιβώτια σαμπάνιας και δείπνο. Αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ τη ρώτησαν εάν μπορούσε να προσκομίσει απόδειξη που να επιβεβαιώνει την πληρωμή, αλλά εκείνη δεν την προσκόμισε, ανέφερε η ίδια πηγή.
Μέσα σε λίγους μήνες, η Γκιλφόιλ συνέβαλε στο να πειστούν περίπου μισή ντουζίνα χώρες —από την Αλβανία έως τη Ρουμανία και την Ουκρανία— να υπογράψουν μνημόνια κατανόησης ή άλλες δηλώσεις που σηματοδοτούσαν την πρόθεσή τους να αγοράσουν αμερικανικό φυσικό αέριο, κυρίως μέσω της ελληνικής εταιρείας Aktor και της κοινοπραξίας της με μια εταιρεία ενέργειας που υποστηρίζεται από την ελληνική κυβέρνηση.
Το υπουργείο Ενέργειας της Αλβανίας δηλώνει πλέον ότι δεν έχει πειστεί πλήρως πως η συμφωνία της χώρας θα ήταν οικονομικά βιώσιμη και ότι αναμένει μια ολοκληρωμένη μελέτη σκοπιμότητας. Η κρατική ενεργειακή εταιρεία της Ουκρανίας, Naftogaz Group, δήλωσε στην Journal ότι έχει διακόψει τις διαπραγματεύσεις της. Η κρατική εταιρεία φυσικού αερίου της Ρουμανίας, Transgaz, ανέφερε ότι το μνημόνιο κατανόησης έχει λήξει.
Οι δικηγόροι της Aktor δήλωσαν ότι μια 20ετής συμφωνία για την προμήθεια φυσικού αερίου στην Αλβανία είναι «δεσμευτική για τα μέρη» και υπόκειται σε διεθνή διαιτησία. Η εταιρεία ανέφερε ότι συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία για συμβάσεις άμεσης αγοράς φυσικού αερίου και ότι αναμένει να συνεχιστούν οι συνομιλίες με τη Ρουμανία.
Σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Τρίτη, με την οποία ανακοίνωσε την παραίτησή της, η Γκιλφόιλ εξέφρασε την ευγνωμοσύνη και τη στήριξή της προς τον Τραμπ, δηλώνοντας ότι η θέση στην Αθήνα αποτέλεσε τη μεγαλύτερη τιμή της ζωής της, ενώ απέρριψε ως ψευδείς τις καταγγελίες εις βάρος της.
Η ανάρτηση τροποποιήθηκε γρήγορα, ώστε να προστεθεί μια φράση που αρχικά έλειπε: «Θα ήθελα να εκφράσω την πιο βαθιά και ειλικρινή ευγνωμοσύνη μου προς τον λαό της Ελλάδας για τη φιλοξενία, τη συνεργασία και το γεγονός ότι με υποδέχθηκε με ανοιχτές αγκάλες».
