Οι μεγαλύτερες κινητοποιήσεις του Σαββατοκύριακου σημειώθηκαν στη Γαλλία, όπου περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι συμμετείχαν σε πορείες. Οι περισσότεροι διαδήλωσαν ειρηνικά, ωστόσο ορισμένοι προχώρησαν σε λεηλασίες και βανδαλισμούς καταστημάτων, έβαλαν φωτιά σε δημαρχεία και επιτέθηκαν σε αστυνομικούς.
Ξεχωριστές διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης το Σάββατο (17/10) και την Κυριακή στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Αλβανία. Αν και οι άμεσες αφορμές διέφεραν από χώρα σε χώρα, το υψηλό κόστος των καυσίμων και της ενέργειας αποτέλεσε μέρος του ευρύτερου προβλήματος σε αρκετές περιπτώσεις. Οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία έχουν οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών του ντίζελ σε ολόκληρη την ήπειρο.
«Δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία που πυροδότησε τις ταραχές», δήλωσε στο CNBC ο Άντριου Κένινγχαμ, επικεφαλής οικονομολόγος Ευρώπης της Capital Economics. Όπως πρόσθεσε, η αύξηση του ενεργειακού κόστους ενδέχεται να διαδραματίζει κάποιον ρόλο, ωστόσο είναι μικρότερη από εκείνη του 2022, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας, χωρίς τότε να σημειωθούν αντίστοιχες βίαιες διαδηλώσεις.
Σε κάθε περίπτωση, οι κινητοποιήσεις θέτουν τις κυβερνήσεις αντιμέτωπες με μια κοινή πρόκληση: πώς να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης και να διατηρήσουν τις δημόσιες υπηρεσίες σε λειτουργία, στηρίζοντας παράλληλα τα νοικοκυριά και διατηρώντας υπό έλεγχο τα ήδη επιβαρυμένα δημόσια οικονομικά.
Τι πυροδότησε τις διαδηλώσεις;
Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν τον περασμένο μήνα, όταν μαθητές λυκείου διαμαρτυρήθηκαν για τις κακές συνθήκες στα σχολεία, καταγγέλλοντας τις απαρχαιωμένες εγκαταστάσεις και τις ελλείψεις εκπαιδευτικών. Στη συνέχεια, οι διαμαρτυρίες εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κίνημα κατά της υποβάθμισης του βιοτικού επιπέδου και της επιδείνωσης των δημόσιων υπηρεσιών.
Στην Ισπανία, οι διαμαρτυρίες για τη στέγαση ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο, μετά την έξωση της 87χρονης Μαριμέν Αμπασκάλ, η οποία είχε προηγηθεί αύξηση του ενοικίου της κατά 230% από επενδυτικό fund. Η γυναίκα πέθανε δύο εβδομάδες αργότερα.
Χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν επίσης στους δρόμους της Πορτογαλίας το Σάββατο, διαμαρτυρόμενοι για την εκτίναξη του κόστους στέγασης και το αυξανόμενο κόστος ζωής.
«Είναι προφανές ότι ο κόσμος διαμαρτύρεται για το κόστος ζωής, τις τιμές του ντίζελ και των καυσίμων, αλλά κυρίως για το κόστος στέγασης, το οποίο έχει αυξηθεί σημαντικά σε ολόκληρη την Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Πορτογαλία», δήλωσε τη Δευτέρα ο υπουργός Επικρατείας και Οικονομικών της χώρας, Μιράντα Σαρμέντο.
Στην Αλβανία, οι διαδηλωτές εξέφρασαν την οργή τους για τις κακές συνθήκες στα πανεπιστήμια και τα υψηλά δίδακτρα, ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα. Ορισμένοι πέταξαν βόμβες μολότοφ και άλλα αντικείμενα κατά των αστυνομικών, ενώ έβαλαν φωτιά σε αυτοκίνητα και κάδους απορριμμάτων.
Στην Ιταλία, πορεία στο κέντρο του Μιλάνου το Σάββατο, με επίκεντρο το αυξανόμενο κόστος ζωής, κατέληξε επίσης σε βίαια επεισόδια. Ταραξίες επιτέθηκαν στις αστυνομικές δυνάμεις με πέτρες και κομμάτια από κυβόλιθους, ενώ έβαλαν φωτιά σε οδοφράγματα.
«Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι οι πολιτικοί δεν μπορούν να προσφέρουν την προοπτική μιας καλύτερης ζωής σε πολλούς Ευρωπαίους. Η οικονομία αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς και οι κυβερνήσεις έχουν συσσωρεύσει τεράστια χρέη, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια για αύξηση των δημόσιων δαπανών ή μείωση των φόρων», ανέφερε ο Κένινγχαμ της Capital Economics.
Γιατί συμβαίνει τώρα;
Η κλιμάκωση της βίας, ιδιαίτερα στη Γαλλία, οφείλεται σε έναν «συνδυασμό διαφορετικών παραγόντων», σύμφωνα με τον Ντάγκλας Γέιτς, καθηγητή στο American Graduate School στο Παρίσι.
«Αυτή ήταν μια καταιγίδα που εξελίχθηκε σε τυφώνα», δήλωσε ο Γέιτς στο CNBC, μιλώντας στον Στιβ Σέντγουικ. «Υπήρχε ο πληθωρισμός, ο οποίος έβγαλε στους δρόμους όσους διαμαρτύρονται για το κόστος ζωής και οι οποίοι, ούτως ή άλλως, θα ήταν δυσαρεστημένοι».
Ο Γέιτς επισήμανε ότι ένας ακόμη παράγοντας είναι οι προεδρικές εκλογές του 2027 στη Γαλλία, καθώς τα κόμματα της αντιπολίτευσης επιχειρούν να αξιοποιήσουν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης απέναντι στον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.
Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει προτείνει έναν προϋπολογισμό για το 2027 με στόχο τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, το οποίο προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 5,4% του ΑΕΠ φέτος. Τα μέτρα περιλαμβάνουν το πάγωμα του μισθολογικού δείκτη των δημοσίων υπαλλήλων και αυστηρότερους όρους αποζημίωσης για τις αναρρωτικές άδειες.
«Τέλος, υπάρχουν οι φοιτητές και οι μαθητές που βρίσκονται σε δύσκολη θέση και οι οποίοι ξεκίνησαν αυτή την κινητοποίηση με εύλογα αιτήματα: να επισκευαστούν οι εγκαταλελειμμένες υποδομές τους και, ενδεχομένως, να εγκατασταθούν κλιματιστικά στις αίθουσες διδασκαλίας. Έτσι, αυτές οι τρεις δυνάμεις ενώθηκαν και δημιούργησαν έναν ανεξέλεγκτο τυφώνα», πρόσθεσε ο Γέιτς.
Το οικονομικό περιβάλλον έχει επίσης επιδεινωθεί. Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το ποσοστό ανεργίας στη Γαλλία αυξήθηκε στο 8,3%, αντιστοιχώντας σε 2,7 εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με την Insee, την εθνική στατιστική υπηρεσία της χώρας. Η ανεργία μεταξύ των νέων ηλικίας 15 έως 24 ετών ανήλθε στο 21,6%.
Οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 3,1% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, έναντι αύξησης 2,4% τον Αύγουστο, σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία της Insee. Οι τιμές της ενέργειας σημείωσαν άνοδο 21,3%.
Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία της Insee που επικαλείται η εφημερίδα Le Monde, η αγοραστική δύναμη ανά μονάδα κατανάλωσης προβλέπεται να μειωθεί κατά 0,7% το 2026.
Υπολογισμοί του Γαλλικού Ινστιτούτου Οικονομικών, τους οποίους δημοσίευσε η Le Monde, εκτιμούν ότι η απώλεια αγοραστικής δύναμης από το 2024 ισοδυναμεί με 1.200 ευρώ ετησίως για ένα νοικοκυριό με δύο ενήλικες και δύο παιδιά και με 600 ευρώ για έναν ενήλικα που ζει μόνος του.
Ο Σαρμέντο δήλωσε ότι η κατάσταση διαφέρει από χώρα σε χώρα στην Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι η Πορτογαλία βρίσκεται σε ισχυρότερη δημοσιονομική θέση και έχει πολύ χαμηλότερο δημόσιο χρέος από τη Γαλλία.
«Οι χώρες με υψηλότερο δημόσιο χρέος έχουν πολύ μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια για να παρέμβουν. Ωστόσο, το βασικό ζήτημα είναι ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο», σημείωσε.
«Η ευρωπαϊκή οικονομία δεν αναπτύσσεται με τον ίδιο ρυθμό με την αμερικανική. Και χωρίς οικονομική ανάπτυξη, είναι αδύνατο να υπάρξουν καλύτεροι μισθοί και να εξασφαλιστούν οι πόροι που απαιτούνται για καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και κοινωνική στήριξη», πρόσθεσε ο Πορτογάλος υπουργός.
Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η Πορτογαλία κατέγραψε την υψηλότερη ετήσια αύξηση στις τιμές κατοικιών μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με άνοδο 16,5%, σύμφωνα με τη Eurostat.
Όπως ανέφερε ο Σαρμέντο, η πορτογαλική κυβέρνηση επιδιώκει να αυξήσει την προσφορά κατοικιών, ώστε να περιορίσει το κόστος αγοράς και ενοικίασης.
Η δημοσιονομική πίεση στη Γαλλία
Οι αποδόσεις των γαλλικών κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν και το ευρώ υποχώρησε τη Δευτέρα, καθώς οι ταραχές ενίσχυσαν τις ανησυχίες των επενδυτών σχετικά με το δημόσιο χρέος και τον προϋπολογισμό της Γαλλίας.
«Θα είναι δύσκολο να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα χωρίς επώδυνα μέτρα», δήλωσε στο CNBC και στην εκπομπή Squawk Box Europe τη Δευτέρα η Σάρον Μπελ, ανώτερη στρατηγική αναλύτρια ευρωπαϊκών μετοχών της Goldman Sachs.
«Είναι πολύ πιθανό να αυξηθούν οι φόροι για τις γαλλικές επιχειρήσεις. Πιστεύω ότι ενδέχεται να αυξηθούν γενικότερα οι φόροι στη Γαλλία. Η δημοσιονομική εξυγίανση σημαίνει ότι πρέπει είτε να μειώσεις τις δαπάνες είτε να αυξήσεις τους φόρους. Και τα δύο είναι εξαιρετικά δύσκολα».
Ο Μάικ Μπελ, επικεφαλής στρατηγικής αγοράς στην RBC BlueBay Asset Management, δήλωσε ότι η Γαλλία αντιμετωπίζει έναν «πολύ πραγματικό κίνδυνο» κρίσης δημόσιου χρέους.
«Αυτό που χρειάζεται η Γαλλία είναι να βάλει σε τάξη τα δημοσιονομικά της. Πρέπει να αυξήσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης — δεν μπορείς να συνταξιοδοτείσαι στα 62 όταν το μέσο προσδόκιμο ζωής φτάνει τα 84 έτη. Ωστόσο, αν οι διαμαρτυρίες είναι ήδη τόσο έντονες πριν καν αρχίσουν οι συζητήσεις για αυτό το μέτρο, φανταστείτε τι θα συνέβαινε στους δρόμους της Γαλλίας αν επιχειρούσε κανείς να αυξήσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης… Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, το όριο είναι τα 68 έτη», πρόσθεσε.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καζάνι που βράζει η «συστημική» Ευρώπη
