Η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται ήδη να συμφωνήσει για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό στην ιστορία της, να καλύψει το τεράστιο χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας και να διαχειριστεί τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Τώρα, καλείται να αντιμετωπίσει ακόμη μία απειλή: την πολιτική αστάθεια στο εσωτερικό των χωρών που αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της.

«Όλοι θεωρούσαν δεδομένο ότι έπρεπε να ολοκληρώσουμε μια πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους», δήλωσε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, σε συνέντευξή του στο POLITICO, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της περασμένης εβδομάδας, αναφερόμενος στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Ωστόσο, οι εκλογές στην Ισπανία σημαίνουν ότι αυτός ο στόχος δεν είναι πλέον εφικτός, εκτίμησε ο ίδιος. Και την επόμενη χρονιά, «θα έχουμε τη Γαλλία, την Ιταλία» και άλλες χώρες στις κάλπες, γεγονός που αναμένεται να περιπλέξει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές δίλημμα: οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της εισέρχονται ταυτόχρονα σε περιόδους εκλογικών αναμετρήσεων ή πολιτικών αναταράξεων, με κίνδυνο να υπονομευθεί η ικανότητα της Ένωσης να λαμβάνει αποφάσεις.

Η Ισπανία θα προσφύγει στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με την Κεντροδεξιά και την Ακροδεξιά να εμφανίζονται σε τροχιά κατάληψης της εξουσίας. Η Γαλλία θα αποκτήσει νέο πρόεδρο τον Απρίλιο, με τις δημοσκοπήσεις να ευνοούν την ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν. Στη Γερμανία, η ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) θέτει υπό αμφισβήτηση το πολιτικό μέλλον του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, η οποία έχει ήδη διανύσει ασυνήθιστα μακρά θητεία, οδεύει επίσης προς εκλογές το 2027.

Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής αβεβαιότητας είναι ήδη ορατές.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dm8ttvkykya1?integrationId=eexbs1jkg0kofln}

Η Σύνοδος Κορυφής αποκάλυψε το αδιέξοδο

Η τελευταία Σύνοδος Κορυφής έδωσε μια πρώτη γεύση των δυσκολιών που έρχονται. Έπειτα από δύο ημέρες συνομιλιών, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν να σημειώσουν ουσιαστική πρόοδο για τον προϋπολογισμό των 2 τρισ. ευρώ. Αντίθετα, εγκλωβίστηκαν σε μια απροσδόκητα έντονη αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι στα συμπεράσματα της Συνόδου δεν υπήρξε αναφορά στην ανάγκη επίτευξης συμφωνίας για τον προϋπολογισμό έως το τέλος του έτους. Κράτη-μέλη αντιστάθηκαν στην προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να τεθεί ως καταληκτικός στόχος το τέλος του 2026, παρά το γεγονός ότι έχουν προγραμματιστεί Σύνοδοι τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Εάν και αυτές οι συναντήσεις αποτύχουν να οδηγήσουν σε συμφωνία, οι ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις θα μεταφερθούν στο 2027. Τότε, οι εκλογικές αναμετρήσεις αναμένεται να επηρεάζουν ακόμη περισσότερο τις συζητήσεις, ενώ οι κυβερνήσεις ενδέχεται να εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να προχωρήσουν στους αναγκαίους συμβιβασμούς.

Τριπλή πίεση σε μια Ευρώπη χωρίς κοινό βηματισμό

Η πολιτική παράλυση που φοβούνται οι Βρυξέλλες αρχίζει ήδη να γίνεται πραγματικότητα, καθώς η Ευρώπη εισέρχεται σε έναν πυκνό εκλογικό κύκλο. Η τελευταία Σύνοδος ανέδειξε πόσο δύσκολο είναι πλέον να διαμορφωθούν οι συναινέσεις που χρειάζεται η Ένωση.

Αντί να καταλήξουν σε σημαντικές συμφωνίες —με εξαίρεση έναν γαλλογερμανικό συμβιβασμό για την αυτοκινητοβιομηχανία— οι ηγέτες επέλεξαν να υπερασπιστούν τις παγιωμένες θέσεις τους και να επιδιώξουν τακτικά πλεονεκτήματα έναντι των πολιτικών τους αντιπάλων.

Η απαισιοδοξία ήταν διάχυτη, σύμφωνα με έξι διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν στο POLITICO υπό καθεστώς ανωνυμίας.

«Την επόμενη χρονιά, τα πράγματα θα είναι χειρότερα», προειδοποίησε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

«Είναι αλήθεια. Με αυτό το εκλογικό ημερολόγιο, η κατάσταση θα είναι πολύ πιο δύσκολη τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», δήλωσε η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και μία από τις επικεφαλής των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό.

Η εσωτερική κρίση της Ένωσης έρχεται σε μια εξαιρετικά δυσμενή συγκυρία.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dm8ujuu6usp5?integrationId=eexbs1jkg0kofln}

Από την υπονόμευση της διατλαντικής συμμαχίας από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ έως τη διευρυνόμενη εμπορική ανισορροπία με την Κίνα, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις σε πολλαπλά μέτωπα.

«Επιδιώκουν τη διχόνοιά μας. Θέλουν να είμαστε διχασμένοι», δήλωσε ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ, χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένες χώρες, αναφερόμενος σε δυνάμεις τόσο στα ανατολικά όσο και στα δυτικά της Ευρώπης. «Και, φυσικά, υπάρχουν σημεία στα οποία μπορούν να μας πλήξουν».

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, σήμερα επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, ήταν ακόμη πιο σαφής: «Δεχόμαστε πλέον επίθεση από τρεις πλευρές: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα».

Η Ουάσιγκτον αμφισβητεί τις παραδοσιακές συμμαχίες που επί δεκαετίες αποτελούσαν θεμέλιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Μόσχα διεξάγει έναν σκιώδη πόλεμο στην Ευρώπη, με κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και, σύμφωνα με το Βερολίνο, απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για την οποία οι γερμανικές αρχές κατηγόρησαν το Κρεμλίνο. Το Πεκίνο, από την πλευρά του, ενισχύει τον έλεγχό του σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και κατακλύζει τις ευρωπαϊκές αγορές με φθηνές εξαγωγές.

Η Ουκρανία αντιμέτωπη με χρηματοδοτικό κενό δισεκατομμυρίων

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η Ουκρανία αντιμετωπίζει ένα τεράστιο χρηματοδοτικό πρόβλημα. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), η χώρα θα παρουσιάσει έλλειμμα χρηματοδότησης ύψους 30 έως 35 δισ. δολαρίων την επόμενη χρονιά, ενώ η Ρωσία συνεχίζει να πλήττει τις ενεργειακές υποδομές της ενόψει ενός ιδιαίτερα σκληρού χειμώνα.

Και όλα αυτά, παρά τα 90 δισ. ευρώ που η ΕΕ έχει ήδη συμφωνήσει να διαθέσει στην Ουκρανία.

Ο Λαντσμπέργκις περιέγραψε τους επόμενους μήνες ως «εξαιρετικά δυσοίωνους» για το Κίεβο. «Όλο το βάρος πέφτει στους ώμους της Ευρώπης», σημείωσε.

Από την πλευρά του, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έστειλε ένα δραματικό μήνυμα στη Σύνοδο Κορυφής, προειδοποιώντας ότι, εάν η Ουκρανία καταρρεύσει, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί θα καταφύγουν στην ΕΕ.

«Η Ρωσία μάς σκοτώνει», δήλωσε. «Δεν θέλουν να σταματήσουν».

Μία πιθανή λύση για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του Κιέβου θα μπορούσε να είναι η αξιοποίηση των 200 δισ. ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που έχουν δεσμευθεί επ' αόριστον στο βελγικό χρηματοπιστωτικό αποθετήριο Euroclear, με έδρα τις Βρυξέλλες.

Ωστόσο, ούτε σε αυτό το ζήτημα διαφαίνεται κοινός τόπος. Το Βέλγιο, το οποίο είχε μπλοκάρει προηγούμενες προσπάθειες αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη της Ουκρανίας, εξακολουθεί να αρνείται να αλλάξει στάση.

«Δεν έχει αλλάξει τίποτα», δήλωσε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας πρόωρα από τη Σύνοδο.

Εναλλακτικές λύσεις, όπως η έκδοση νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους, θα απαιτούσαν δύσκολους συμβιβασμούς. Ακριβώς όμως τη στιγμή που η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερη ευελιξία, τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών της περιορίζονται.

Ποιος θα αναλάβει τα ηνία της Ευρώπης;

Το πρόβλημα των Βρυξελλών δεν περιορίζεται στον προϋπολογισμό ή σε μεμονωμένα ζητήματα πολιτικής. Καθώς το πολιτικό μέλλον αρκετών από τους ισχυρότερους ηγέτες της Ευρώπης τίθεται υπό αμφισβήτηση, η Ένωση κινδυνεύει να χάσει τις σταθερές συμμαχίες και τους έμπειρους πολιτικούς που μπορούν να μεσολαβήσουν για την επίτευξη συμβιβασμών.

«Η Ευρώπη δεν έχει πλέον έναν προφανή ηγέτη», υποστήριξε ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει ισχύ. Αλλά δεν διαθέτουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν».

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορεί, βάσει του Συντάγματος, να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη θητεία και θα αποχωρήσει από το Μέγαρο των Ηλυσίων τον Απρίλιο. Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, κατά τη διάρκεια κλειστής συζήτησης στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής παραδέχθηκε ότι, τους τελευταίους μήνες της προεδρίας του, δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Στην Ισπανία, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ εμφανίζεται να οδεύει προς την ήττα, έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις. Οι Ισπανοί ψηφίζουν στις 29 Νοεμβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι ο Σάντσεθ θα βρίσκεται σε πλήρη προεκλογική εκστρατεία κατά τη διάρκεια των συναντήσεων των Ευρωπαίων ηγετών στις 13 και 26 Νοεμβρίου.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος έχει τονίσει ότι η συμφωνία για τον προϋπολογισμό πρέπει να επιτευχθεί έως το τέλος του 2026, ώστε να τεθεί σε εφαρμογή το 2028, εμφανίστηκε να υποβαθμίζει τους φόβους ότι οι εκλογές θα εμποδίσουν τη διαδικασία.

«Ζούμε σε 27 δημοκρατίες», δήλωσε την Παρασκευή (16/10). «Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε εκλογές. Αν το πρόβλημα είναι οι εκλογές, τότε δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε έναν νέο προϋπολογισμό».

Ανεξάρτητα από το εκλογικό αποτέλεσμα, η Ισπανία δεν αναμένεται να σχηματίσει κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο, κάτι που θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες.

Για τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, επίσης, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πόσο θα διαρκέσει η παραμονή του στην εξουσία. Παρότι οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν είναι προγραμματισμένες πριν από το 2029, η ενίσχυση της AfD και η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητάς του περιορίζουν τα περιθώρια πολιτικών συμβιβασμών.

Η Ιταλία αναμένεται να οδηγηθεί σε εκλογές τον Οκτώβριο του 2027. Ωστόσο, ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης εκτίμησε ότι η Μελόνι ενδέχεται να μην περιμένει έως τότε και να προκηρύξει εκλογές νωρίτερα.

Ο Ιανουάριος ως τελευταία ευκαιρία για συμφωνία

Μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, ο Ιανουάριος θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σύντομο παράθυρο ευκαιρίας για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ.

Ίσως πρόκειται για την τελευταία ευκαιρία να επιτευχθεί ένας συμβιβασμός προτού η πολιτική αναταραχή στην Ευρώπη καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την εξεύρεση κοινά αποδεκτών λύσεων.

Μέχρι στιγμής, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κινούνται υπερβολικά αργά.

«Ο χρόνος τελειώνει», προειδοποίησε ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, ένας από τους επικεφαλής των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.

Για τις Βρυξέλλες, το διακύβευμα είναι πλέον πολύ μεγαλύτερο από μια δημοσιονομική συμφωνία. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να χρηματοδοτήσει την άμυνά της, να στηρίξει την Ουκρανία και να διαχειριστεί τις πιέσεις των μεγάλων δυνάμεων, η αδυναμία συνεννόησης στο εσωτερικό της απειλεί να μετατραπεί στο μεγαλύτερο στρατηγικό της μειονέκτημα.