Πρόκειται για τις πρώτες κοινοβουλευτικές εκλογές μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Η επίθεση στο νότιο Ισραήλ κόστισε τη ζωή σε περίπου 1.200 ανθρώπους, στην πλειονότητά τους αμάχους. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επίθεση κατά Εβραίων στη μεταπολεμική εποχή. Ακολούθησε ο πόλεμος του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, ο οποίος, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 74.500 Παλαιστινίους. Μεταξύ των νεκρών περιλαμβάνονται κυρίως γυναίκες και παιδιά, ενώ μεγάλος παραμένει και ο αριθμός των ανθρώπων που αγνοούνται.
Οι εικόνες από τη Λωρίδα της Γάζας έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη διεθνή κοινότητα. Η πολιτική του Νετανιάχου και των ακροδεξιών συμμάχων του έχει συμβάλει στην επιδείνωση των σχέσεων της χώρας με σημαντικούς διεθνείς εταίρους, ενώ μια σειρά κρατών έχει αναγνωρίσει το παλαιστινιακό κράτος, ως απάντηση στην αδιαλλαξία του Ισραηλινού ηγέτη. Παράλληλα, σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού έχει εκδοθεί ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Ποιος ευθύνεται για την 7η Οκτωβρίου;
Ένα από τα κεντρικά διακυβεύματα των εκλογών είναι κατά πόσο ο πρωθυπουργός του Ισραήλ είχε ενημερωθεί για ενδεχόμενη επίθεση της Χαμάς πριν από την 7η Οκτωβρίου και αγνόησε τις σχετικές προειδοποιήσεις. Η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz δημοσίευσε ρεπορτάζ σύμφωνα με το οποίο ο πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων φέρεται να προειδοποίησε προσωπικά τον Ισραηλινό πρωθυπουργό για επικείμενη μεγάλη επιχείρηση της Χαμάς.
Αντίστοιχα, σύμφωνα με δημοσιεύματα των The Atlantic και Wall Street Journal, προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο κλιμάκωσης στη Γάζα είχαν διατυπωθεί επανειλημμένα και από την Αίγυπτο. Ο Νετανιάχου απορρίπτει αυτές τις κατηγορίες, χωρίς, ωστόσο, να έχει καταφέρει να κατευνάσει την κριτική στο εσωτερικό της χώρας, καθώς μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης ζητά τη συγκρότηση ανεξάρτητης κρατικής εξεταστικής επιτροπής για τη διερεύνηση των αστοχιών και των ευθυνών που οδήγησαν στην επίθεση.
Νετανιάχου VS Άισενκοτ
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το μπλοκ του Νετανιάχου δυσκολεύεται να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ωστόσο, ούτε οι αντιπολιτευτικές δυνάμεις φαίνεται να διαθέτουν προοπτική εξασφάλιση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Κύριος ανταγωνιστής του Νετανιάχου είναι ο Γκάντι Άισενκοτ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και επικεφαλής του κόμματος Γιασάρ. Οι δύο άνδρες έχουν εκ διαμέτρου διαφορετικές πολιτικές διαδρομές και δημόσια προφίλ. Ο Νετανιάχου βρίσκεται στο επίκεντρο της ισραηλινής πολιτικής εδώ και δεκαετίες, ενώ ο Άισενκοτ πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του ζωής στον στρατό, πριν εισέλθει στην πολιτική.
Γιος Μαροκινών μεταναστών, ο Άισενκοτ μεγάλωσε σε οικογένεια με εργατικό υπόβαθρο και θα μπορούσε, εφόσον εκλεγεί, να γίνει ο πρώτος πρωθυπουργός από την κοινότητα των Μιζραχί Εβραίων. Η προσωπική του απώλεια έχει επίσης επηρεάσει τη δημόσια εικόνα του: ο γιος του και δύο ανιψιοί του σκοτώθηκαν στον πόλεμο στη Γάζα, τη στιγμή που ο γιος του Νετανιάχου κατηγορείται από μερίδα της ισραηλινής κοινής γνώμης ότι παρακολουθούσε τις εξελίξεις από την… πισίνα του στο Μαϊάμι.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση με τον Νετανιάχου δεν σημαίνει ότι ο Άισενκοτ εκπροσωπεί μια θεμελιωδώς διαφορετική προσέγγιση στο Παλαιστινιακό. Ο ίδιος έχει απορρίψει δημόσια τη λύση των δύο κρατών, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ πρέπει να διατηρήσει τον αποφασιστικό έλεγχο σε ζητήματα ασφάλειας, ενώ παλαιότερα, ως στρατηγός, είχε ταχθεί υπέρ πληγμάτων σε μη στρατιωτικούς στόχους.
Τι θα άλλαζε αν «εκθρονιστεί» ο Νετανιάχου;
Παρόλα αυτά, μια επικράτηση του Άισενκοτ θα άνοιγε ενδεχομένως τον δρόμο για μια περαιτέρω αποκλιμάκωση της έντασης στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη. Σύμφωνα με το European Council on Foreign Relations, θα μπορούσε να διευκολύνει την εφαρμογή της επόμενης φάσης της εκεχειρίας στη Γάζα, να περιορίσει την επέκταση παράνομων φυλακίων, να λάβει μέτρα κατά της βίας των εποίκων στη Δυτική Όχθη, καθώς και να μειώσει την πίεση προς την Παλαιστινιακή Αρχή.
Πιο αισθητές αλλαγές θα μπορούσαν να υπάρξουν στο εσωτερικό του Ισραήλ. Μια νέα κυβέρνηση με «αντί-Νετανιάχου» πρόσημο, θα μπορούσε να επιχειρήσει να ανακόψει πρωτοβουλίες που θεωρούνται απειλή για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την ελευθερία του Τύπου, καθώς και να προωθήσει θεσμικές αλλαγές που θα περιόριζαν τη συγκέντρωση εξουσίας στο πρόσωπο του πρωθυπουργού. Μεταξύ των προτάσεων που ενδέχεται να τεθούν στο τραπέζι περιλαμβάνονται ο περιορισμός των πρωθυπουργικών θητειών και αλλαγές στους κανόνες που διέπουν την άσκηση κυβερνητικών καθηκόντων από πολιτικούς οι οποίοι ερευνώνται για υποθέσεις διαφθοράς, με στόχο να αποτραπεί η επιστροφή του Νετανιάχου στο μέλλον.
Ένα ρευστό πολιτικό τοπίο
Οι δημοσκοπήσεις προμηνύουν ένα δύσκολο μετεκλογικό τοπίο.
Οι τελευταίες μετρήσεις δίνουν στο μπλοκ της αντιπολίτευσης περίπου 52 έως 56 έδρες, έναντι 50 για το μπλοκ του Νετανιάχου. Τα αραβικά κόμματα εκτιμάται ότι μπορούν να συγκεντρώσουν 14 έως 16 έδρες, γεγονός που τα καθιστά δυνητικά ρυθμιστικό παράγοντα, καθώς οι πολίτες παλαιστινιακής καταγωγής αποτελούν περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού του Ισραήλ. Ωστόσο, η προοπτική κοινοβουλευτικής συνεργασίας με τα κόμματα που τους εκπροσωπούν εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από τμήματα της αντιπολίτευσης, παρόλο που έχει υπάρξει αντίστοιχο ιστορικό προηγούμενο. Σε κάθε περίπτωση, κανένα από τα δύο βασικά στρατόπεδα δεν φαίνεται να εξασφαλίζει από μόνο του τις 61 έδρες που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Δεν αποκλείεται, επομένως, το ενδεχόμενο παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας. Το Ισραήλ έχει βιώσει στο πρόσφατο παρελθόν αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις, με πέντε εκλογές από το 2019 έως το 2022. Το ερώτημα είναι αν η κάλπη της 27ης Οκτωβρίου θα οδηγήσει σε αλλαγή πρωθυπουργού ή αν θα αφήσει τη χώρα αντιμέτωπη με ένα ακόμη πολιτικό αδιέξοδο, σε μία περίοδο ευρύτερης αστάθειας στη Μέση Ανατολή.
