Οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί περισσότερο από 150% από την αρχή του έτους, καθώς οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν εγκλωβίσει σχεδόν το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων προορίζεται για τις ασιατικές αγορές, όπως σημειώνει το Reuters.
Παρότι ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Νιγηρία, έχουν αυξήσει τις εξαγωγές τους, η απώλεια των προμηθειών LNG από τη Μέση Ανατολή έχει εντείνει τον ανταγωνισμό για τα φορτία που διατίθενται στην αγορά άμεσης παράδοσης (spot) και τα οποία, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς την Ευρώπη. Παράλληλα, έχει δυσχεράνει τις προσπάθειες αναπλήρωσης των αποθεμάτων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Αναλυτές και φορείς πρόβλεψης της ενεργειακής αγοράς εκτιμούν ότι τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα έχουν καλυφθεί σε ποσοστό 75%-78% έως την 1η Νοεμβρίου. Η ημερομηνία αυτή θεωρείται ευρέως το τέλος της περιόδου αναπλήρωσης των αποθεμάτων, μετά την οποία αυξάνεται η εξάρτηση από τα αποθηκευμένα καύσιμα για την κάλυψη της χειμερινής ζήτησης.
Το επίπεδο αυτό είναι περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, ενώ η αναπλήρωση ξεκινά από χαμηλότερη αφετηρία.
Ακόμη και με έναν χειμώνα με συνήθεις καιρικές συνθήκες, τα αποθέματα στη βορειοδυτική Ευρώπη θα μπορούσαν να υποχωρήσουν περίπου στο 20% στις αρχές Απριλίου. Εάν αυτό συνδυαστεί με παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, θα μπορούσε να ενταθεί η πίεση για την αναπλήρωση των αποθεμάτων το 2027, δήλωσε ο Yuriy Onyshkiv, αναλυτής της LSEG.
«Δεν αντιμετωπίζουμε στενότητα προσφοράς μόνο για τον ερχόμενο χειμώνα, αλλά κινδυνεύουμε να βρεθούμε στην ίδια κατάσταση και το επόμενο καλοκαίρι», ανέφερε.
Κίνδυνος νέων απότομων ανατιμήσεων
Ο Moutaz Altaghlibi, ανώτερος οικονομολόγος ενέργειας στην ABN Amro, δήλωσε ότι, αν και η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει προς το παρόν μια απόλυτη έλλειψη εφοδιασμού, δεν διαθέτει επαρκές περιθώριο ασφαλείας για την ομαλή λειτουργία της αγοράς.
Υπό κανονικές συνθήκες, τα αποθέματα στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης καλύπτουν το 25%-30% της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Αυτό αφήνει την Ένωση σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις προμήθειες μέσω αγωγών και από το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), ιδίως από τη Νορβηγία και τις ΗΠΑ.
Οποιαδήποτε διαταραχή στον εφοδιασμό θα μπορούσε να προκαλέσει νέες απότομες αυξήσεις των τιμών, ενώ ο συνεχιζόμενος ανταγωνισμός με την Ασία για τα φορτία LNG αναμένεται να διατηρήσει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα, σημείωσε ο Altaghlibi.
Η ABN Amro εκτιμά ότι ένας ψυχρός χειμώνας θα μπορούσε να οδηγήσει τα ευρωπαϊκά αποθέματα στο 10%-15%. Ο Altaghlibi χαρακτήρισε ένα τέτοιο επίπεδο «ιδιαίτερα κρίσιμο και δύσκολα διαχειρίσιμο» ενόψει της επόμενης περιόδου αναπλήρωσης.
Η σημερινή κατάσταση θυμίζει την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν η κατάρρευση των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου μέσω αγωγών, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οδήγησε τις ευρωπαϊκές τιμές αναφοράς πάνω από τα 350 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh).
Αν και οι περισσότεροι αναλυτές της ενεργειακής αγοράς δεν προβλέπουν επιστροφή σε τόσο ακραία επίπεδα, μια άνοδος πάνω από τα 100 ευρώ/MWh θεωρείται εφικτή. Μια τέτοια εξέλιξη θα αντιστοιχούσε σε αύξηση περίπου 25% σε σχέση με τα τρέχοντα επίπεδα τιμών.
Επιβάρυνση στους καταναλωτές
Οι καταναλωτές αναμένεται να αισθανθούν πλήρως τις επιπτώσεις της φετινής ανόδου των χονδρικών τιμών φυσικού αερίου το 2027, καθώς τα συμβόλαια λιανικής έχουν συνήθως σταθερή διάρκεια και ανανεώνονται σε μεταγενέστερο χρόνο.
Στη Γερμανία, οι τιμές των συμβολαίων φυσικού αερίου για νέους πελάτες έχουν ήδη αυξηθεί κατά 55% μέσα στο έτος, σύμφωνα με τον ιστότοπο σύγκρισης τιμών Verivox. Συγκεκριμένα, από 8 λεπτά του ευρώ ανά κιλοβατώρα έχουν ανέλθει στα 12,4 λεπτά. Οι υφιστάμενοι πελάτες αναμένεται επίσης να αντιμετωπίσουν αυξήσεις καθώς λήγουν τα συμβόλαιά τους.
«Με βάση τις τρέχουσες τιμές της αγοράς, αυξήσεις της τάξης του 10%-20% είναι ρεαλιστικές», δήλωσε εκπρόσωπος της Verivox.
Στη Βρετανία, το ανώτατο όριο τιμών για τους λογαριασμούς ενέργειας των νοικοκυριών, το οποίο αυξήθηκε τον Οκτώβριο στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών, θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 16% επιπλέον τον Ιανουάριο, σύμφωνα με τις προβλέψεις της συμβουλευτικής εταιρείας Cornwall Insight.
«Προς το παρόν, δεν διακρίνουμε ακόμη το τέλος της μεταβλητότητας. Και με τα αποθέματα φυσικού αερίου σε τόσο χαμηλά επίπεδα, οι επιπτώσεις της σύγκρουσης στο Ιράν θα μπορούσαν να μας συνοδεύουν για πολλούς ακόμη μήνες», δήλωσε ο Craig Lowrey, επικεφαλής σύμβουλος της εταιρείας.
Οι βιομηχανίες και οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται ήδη να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους, επισημαίνουν οι αναλυτές. Ακόμη και πριν από τις τελευταίες διαταραχές στον εφοδιασμό, οι τιμές του φυσικού αερίου στην ΕΕ ήταν τριπλάσιες σε σχέση με τις αντίστοιχες στις ΗΠΑ.
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αντιδράσει με πιο ενεργητικό τρόπο.
Στην αρχή της σύγκρουσης, η ΕΕ πρότεινε τη μείωση των φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και τον συντονισμό των προσπαθειών αναπλήρωσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Ωστόσο, ο αρμόδιος επίτροπος της ΕΕ για την ενέργεια κάλεσε πρόσφατα τα κράτη-μέλη να περιορίσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου, υπό το βάρος της κρίσης στον εφοδιασμό.
Όταν οι παραδόσεις ρωσικού φυσικού αερίου κατέρρευσαν το 2022, η Ένωση προχώρησε σε σειρά μέτρων, μεταξύ των οποίων και ένα πρόγραμμα για την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, δήλωσε η Ana Maria Jaller-Makarewicz, από το Institute for Energy Economics and Financial Analysis.
Η σημερινή κρίση εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς, ανέφερε, προσθέτοντας: «Με ανησυχεί το γεγονός ότι δεν έχουμε ακόμη συνειδητοποιήσει το μέγεθος του προβλήματος».
Αργή σταθεροποίηση της αγοράς
«Εκτιμούμε ότι η σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν θα επιλυθεί κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Αν και αυτό θα βοηθήσει, θεωρούμε ότι οι αγορές δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει πλήρως στις τιμές τους την αυξημένη ζήτηση που θα απαιτηθεί για την αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων», δήλωσε ο Andreas Schroeder, επικεφαλής ανάλυσης φυσικού αερίου και LNG στην ICIS.
Παράλληλα, η πλήρης απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG από την ΕΕ, η οποία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ από τον Ιανουάριο του 2027, αναμένεται να περιορίσει περαιτέρω την προσφορά.
Ωστόσο, οι αγορές ενδέχεται να υποτιμούν και την αύξηση της προσφοράς LNG από άλλες περιοχές του κόσμου, σύμφωνα με τη Florence Schmit, στρατηγική αναλύτρια ενέργειας στη Rabobank.
Η Rabobank έχει αναθεωρήσει προς τα πάνω τις βραχυπρόθεσμες προβλέψεις της για τις τιμές, διατηρώντας ωστόσο αμετάβλητη την πρόβλεψή της για το σύνολο του 2027, περίπου στα 45 ευρώ/MWh.
«Θεωρώ ότι έχουμε μια σχετικά μετριοπαθή εκτίμηση για το 2027 και το 2028. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η εκτίμηση είναι υψηλότερη κατά περίπου 20 ευρώ/MWh σε σχέση με τις προβλέψεις που είχαμε διατυπώσει προηγουμένως για εκείνη την περίοδο», δήλωσε η Schmit.
Το ασυνήθιστα ισχυρό φαινόμενο El Niño που καταγράφεται φέτος θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε ισχυρότερους ανέμους και υψηλότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Αυτό θα ενίσχυε την παραγωγή αιολικής ενέργειας, περιορίζοντας ενδεχομένως τη ζήτηση φυσικού αερίου και συγκρατώντας τις τιμές, σύμφωνα με τον Jason Ying, αναλυτή εμπορευμάτων της BNP Paribas.
Ωστόσο, όπως πρόσθεσε, οι διαταραχές στις προμήθειες LNG κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους σημαίνουν ότι θα χρειαστεί χρόνος μέχρι να εξομαλυνθεί η αγορά φυσικού αερίου.
«Εκτιμούμε ότι η επιστροφή της αγοράς στα προ της σύγκρουσης επίπεδα δεν θα πραγματοποιηθεί πριν από το 2028», δήλωσε ο Ying.
