Η πρωτοβουλία των δύο βουλευτών βασίζεται σε ενυπόγραφο δημοσίευμα της δημοσιογράφου Δήμητρας Κρουστάλλη στο «Βήμα της Κυριακής» (10/8/2025), σύμφωνα με το οποίο 300 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, που προορίζονταν για την έρευνα, διοχετεύτηκαν με πελατειακό τρόπο μέσω τριών προγραμμάτων του υπουργείου Παιδείας:
- Πανεπιστήμια Αριστείας
- Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας
- Trust Your Stars – Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας
Παρά το ότι παρουσιάστηκαν ως δράσεις ενίσχυσης των δημόσιων πανεπιστημίων ενόψει της λειτουργίας των Ν.Π.Π.Ε., η υλοποίηση των προγραμμάτων χαρακτηρίζεται από σπατάλη, προχειρότητα και έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού:
- Στο πρόγραμμα «Πανεπιστήμια Αριστείας», η χρηματοδότηση κατευθύνθηκε σε δεκάδες ΑΕΙ με μικρά ποσά (30-40 χιλιάδες ευρώ), χωρίς τεχνική υποστήριξη, λειτουργώντας ουσιαστικά ως «κουπόνια» για επιχειρήσεις, αντί για στοχευμένες επενδύσεις σε ισχυρές υποδομές.
- Στις «Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας», η αξιολόγηση των προτάσεων έγινε από έναν μόνο αξιολογητή, με πανομοιότυπες εκθέσεις, σύμφωνα με παραδοχή του υπουργείου που επικαλέστηκε «οικονομία χρόνου».
- Το πρόγραμμα «Trust Your Stars» αξιολόγησε πάνω από 1.000 προτάσεις σε μόλις δύο μήνες, από αξιολογητές εκτός του επιστημονικού τους πεδίου, προκαλώντας έντονη δυσπιστία στην ερευνητική κοινότητα.
Στο κείμενο της ερώτησης αναφέρεται και η δημόσια ανάρτηση του καθηγητή Ιατρικής του ΕΚΠΑ και μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, Γιώργου Κόλλια, που συνέκρινε τη διαδικασία με «αξιολόγηση τύπου GPT», συνδέοντάς την με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και καταγγέλλοντας «βαθιά διαφθορά» και «εκατομμύρια ευρώ που κατευθύνονται στο πελατειακό κράτος».
Παράλληλα, 50 πανεπιστημιακοί και ερευνητές προετοιμάζουν νομικές κινήσεις κατά του υπουργείου Παιδείας, με ενημέρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και εξετάσεις προσφυγών στο Συμβούλιο της Επικρατείας και τις ευρωπαϊκές αρχές.
Οι βουλευτές υπενθυμίζουν ότι το ΠΑΣΟΚ είχε ήδη, από τις 25 Ιουλίου, επισημάνει τις δυσλειτουργίες και τα προβλήματα μέσω ανακοίνωσης του Τομέα Έρευνας και Τεχνολογίας. Επισημαίνουν ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν η κυβέρνηση είχε αξιοποιήσει το ΕΛΙΔΕΚ, μια σύμπραξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων με την ελληνική κυβέρνηση, που διαθέτει υψηλού επιπέδου τεχνογνωσία και διεθνείς αξιολογητές. Αντί για αυτό, η Νέα Δημοκρατία αδρανοποίησε το ΕΛΙΔΕΚ, μη καταβάλλοντας τα 60 εκατομμύρια ευρώ που της αναλογούν, στερώντας από τη χώρα έναν αξιόπιστο και διαφανή μηχανισμό χρηματοδότησης της έρευνας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αιφνιδιαστική απόφαση λήξης, τον Δεκέμβριο 2025 (σχεδόν έναν χρόνο νωρίτερα από το αρχικό τετραετές πλάνο), του προγράμματος «Αρχιμήδης» του Ινστιτούτου Αθηνά, κορυφαίας δομής στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η απόφαση αυτή θέτει σε κίνδυνο την ολοκλήρωση κρίσιμων ερευνητικών έργων και πλήττει το ηθικό των ερευνητών.
Με την ερώτηση τους, οι βουλευτές ζητούν απαντήσεις από τους αρμόδιους υπουργούς στα εξής ζητήματα:
- Γιατί δεν επιλέχτηκε το ΕΛΙΔΕΚ για την αξιολόγηση των προτάσεων στα τρία έργα του υπουργείου Παιδείας;
- Είναι σε γνώση τους οι καταγγελίες των καθηγητών για «καρμπόν» αξιολογήσεις και πελατειακές αντιλήψεις και πρακτικές ως προς τη χρηματοδότηση και τι πρόκειται να κάνετε για αυτά;
- Γιατί η λήξη του προγράμματος «Αρχιμήδης» αποφασίστηκε αιφνιδιαστικά για τον Δεκέμβριο του 2025 και όχι με την πάροδο της 4ετίας όπως είχε υποβληθεί και εγκριθεί η χρηματοδότηση της από το Ταμείο Ανάκαμψης;
- Τι πρόκειται να κάνουν για την στήριξη και την επιπλέον χρηματοδότηση του «Αρχιμήδης»;
- Γιατί η χώρα μας δεν έχει καταβάλει τα 60 εκατομμύρια της συμμετοχής της στο ΕΛΙΔΕΚ και πότε πρόκειται να το κάνει;
- Γιατί βρισκόμενοι στο 7ο έτος διακυβέρνησης δεν έχουν θεσμοθετήσει και θωρακίσει μια ισχυρή αρχή αξιολόγησης και χρηματοδότησης της έρευνας;
- Γιατί αδιαφόρησε η ΓΓΕΚ και η προκήρυξη των τριών προγραμμάτων του υπ. Παιδείας αφορά μόνο τα ΑΕΙ και όχι τα ερευνητικά κέντρα;
- Εξετάζει η κυβέρνηση στο πλαίσιο του νέου δόγματος ιδιωτικοποίησης και της παιδείας, να ενισχύσει και μάλιστα παχυλώς την έρευνα των μη κρατικών πανεπιστημίων;
