Τα στοιχεία για τον αμερικανικό πληθωρισμό τον Απρίλιο κινήθηκαν υψηλότερα των εκτιμήσεων, με αποτέλεσμα το πραγματικό επιτόκιο της Fed —δηλαδή το επιτόκιο προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό— να περάσει ξανά σε αρνητικό έδαφος για πρώτη φορά έπειτα από τρία χρόνια. Εφόσον ο πληθωρισμός συνεχίσει να ενισχύεται χωρίς αντίδραση από τη Fed, τα πραγματικά επιτόκια ενδέχεται να γίνουν ακόμη πιο αρνητικά.
Την ίδια ώρα, έρευνα της Fed της Φιλαδέλφειας μεταξύ οικονομικών αναλυτών εκτιμά ότι ο μέσος δείκτης τιμών καταναλωτή ενδέχεται να φτάσει ακόμη και το 6% μέσα στο τρέχον τρίμηνο.
Το δίλημμα των κεντρικών τραπεζών
Τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια θεωρούνται ιδιαίτερα υποστηρικτικά για την οικονομική δραστηριότητα. Ωστόσο, η διατήρησή τους σε περιβάλλον έντονου ενεργειακού σοκ προκαλεί αντιδράσεις, ειδικά τη στιγμή που οι αγορές μετοχών παραμένουν κοντά σε ιστορικά υψηλά και οι χρηματοδοτικές συνθήκες εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται χαλαρές.
Η πτώση των πραγματικών επιτοκίων κάτω από το μηδέν αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στον αιφνιδιαστικό χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης και στη γρήγορη άνοδο του πληθωρισμού. Παρ’ όλα αυτά, οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα.
Αν και κεντρικές τράπεζες όπως εκείνες της Αυστραλίας και της Νορβηγίας έχουν ήδη αυξήσει τα επιτόκια, οι περισσότερες μεγάλες νομισματικές αρχές συνεχίζουν να περιμένουν, επιδιώκοντας να αξιολογήσουν πρώτα τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης στην ανάπτυξη και στην αγορά εργασίας.
Παράλληλα, αρκετοί κεντρικοί τραπεζίτες ελπίζουν ότι η αγορά ομολόγων θα απορροφήσει μέρος των πιέσεων και ότι η άνοδος του πληθωρισμού θα αποδειχθεί παροδική. Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, μια αντίστοιχη προσέγγιση το 2022 δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, ενώ σήμερα οι πληθωριστικές προσδοκίες ενισχύονται και οι αγορές ομολόγων εμφανίζουν έντονη νευρικότητα.
Η εικόνα σε Βρετανία, Ευρωζώνη και Ιαπωνία
Η κατάσταση δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ανάμεσα στις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του ανεπτυγμένου κόσμου, μόνο η Τράπεζα της Αγγλίας διατηρεί ακόμη θετικά πραγματικά επιτόκια, αν και αυτό θα μπορούσε να αλλάξει εφόσον ο πληθωρισμός επιταχυνθεί περαιτέρω. Στην Ευρωζώνη, το πραγματικό επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κινείται περίπου στο -1%, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2023.
Ωστόσο, καθώς οι αγορές «βλέπουν» αυξήσεις των επιτοκίων, οικονομολόγοι προειδοποιούν την ΕΚΤ πως εάν το κάνει θα διαπράξει «ένα μεγάλο λάθος», εκτιμώντας πως μία τέταοια κίνηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ύφεση.
«Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τι πιθανότατα θα κάνουν οι κεντρικές τράπεζες από το τι θα ήταν πραγματικά σωστό», δήλωσε ο Σμίντινγκ στο CNBC. «Η αίσθησή μου είναι ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πρόκειται να κάνει ένα μεγάλο λάθος», συμπλήρωσε ο ίδιος.
Υπενθυμίζεται πως η ΕΚΤ διατήρησε αμετάβλητο το βασικό επιτόκιο καταθέσεων στο 2% κατά την τελευταία συνεδρίασή της στις 30 Απριλίου. Ωστόσο, το διοικητικό συμβούλιο παραδέχθηκε ότι οι ανοδικοί κίνδυνοι για τον πληθωρισμό και οι καθοδικοί κίνδυνοι για την ανάπτυξη έχουν ενταθεί.
Στην Ιαπωνία, τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν αρνητικά από το 2021, καθώς η Τράπεζα της Ιαπωνίας συνεχίζει να προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις αποπληθωριστικές πιέσεις. Ωστόσο, ο πόλεμος με το Ιράν και η άνοδος των ενεργειακών τιμών επιβαρύνουν περαιτέρω τον πληθωρισμό σε μια χώρα που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια.
Παρά την επιβράδυνση του βασικού πληθωρισμού στην Ιαπωνία τον Απρίλιο, οι αξιωματούχοι της ιαπωνικής κεντρικής τράπεζας εξακολουθούν να ανησυχούν ότι οι πληθωριστικές πιέσεις μπορεί να επεκταθούν πέρα από το ενεργειακό κόστος.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη τροφοδοτεί νέες πιέσεις
Την ίδια στιγμή, οι πιέσεις στις αποδόσεις των ομολόγων δεν συνδέονται μόνο με την ενεργειακή κρίση. Η εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση για chips και τεχνολογικές υποδομές, ενισχύοντας τις επενδύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι οι αμερικανικοί hyperscalers ενδέχεται να επενδύσουν πάνω από 800 δισ. δολάρια μέσα στη φετινή χρονιά σε έργα που σχετίζονται με την AI, ενώ οι συνολικές επενδύσεις στον κλάδο μπορεί να φτάσουν τα 7,6 τρισ. δολάρια έως το 2031.
Η επενδυτική αυτή έκρηξη αποτυπώνεται ήδη στις αποτιμήσεις εταιρειών του τεχνολογικού κλάδου. Η Nvidia απέχει μόλις περίπου 9% από αποτίμηση 6 τρισ. δολαρίων, ενώ η SK Hynix πλησιάζει πλέον το 1 τρισ. δολάρια κεφαλαιοποίησης.
Ο φαύλος κύκλος των αγορών
Η αισιοδοξία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχει οδηγήσει τους δείκτες Nasdaq και S&P 500 σε νέα ιστορικά υψηλά, ακόμη και μέσα σε περιβάλλον αυξημένων αποδόσεων ομολόγων και ισχυρού δολαρίου. Σύμφωνα με τη Goldman Sachs, οι χρηματοοικονομικές συνθήκες στις ΗΠΑ παραμένουν οι πιο χαλαρές των τελευταίων τεσσάρων ετών.
Έτσι, διαμορφώνεται ένας φαύλος κύκλος: τα χαμηλά πραγματικά επιτόκια στηρίζουν τις αγορές μετοχών, οι αγορές διατηρούν χαλαρές τις χρηματοδοτικές συνθήκες και αυτό ενισχύει περαιτέρω κατανάλωση και επενδύσεις.
Στις ΗΠΑ, όπου ο πληθωρισμός παραμένει υψηλότερος του στόχου εδώ και χρόνια, η επιμονή της Fed να μην αυξάνει τα επιτόκια προκαλεί ολοένα περισσότερες αμφιβολίες στις αγορές. Η έντονη πτώση στην αγορά ομολόγων θεωρείται από πολλούς ένδειξη ότι οι επενδυτές αρχίζουν να χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητα της Fed να ελέγξει έγκαιρα τον πληθωρισμό.
Ο οικονομολόγος Φιλ Σάτλ σχολίασε χαρακτηριστικά ότι «δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο σημείο της επικίνδυνης άρνησης από τη Fed, αλλά πλησιάζουμε».
Το περιβάλλον αυτό συνιστά σοβαρή πρόκληση και για τον νέο επικεφαλής της Fed, Κέβιν Γουόρς, ο οποίος στο παρελθόν είχε ταχθεί υπέρ χαμηλότερων επιτοκίων. Ωστόσο, όσο τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν κάτω από το μηδέν, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να στηριχθεί η πολιτική του φθηνού χρήματος.
