Αναλυτικότερα, η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη από την ανοιχτή συζήτηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με τον χαρακτηρισμό του μνημονίου ως «παράνομου» και «αυθαίρετου», και η απάντηση της τουρκικής διπλωματίας δείχνουν ότι το ζήτημα επιστρέφει δυναμικά στην κορυφή της ατζέντας. Μάλιστα, η νέα αυτή εστία έντασης έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν ήδη δοκιμαστεί από την αντιπαράθεση για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, εντείνοντας τις ανησυχίες για τη συνέχεια της ελληνοτουρκικής διαμάχης γύρω από τις θαλάσσιες διεκδικήσεις.

Οι αντιδράσεις στο τουρκολυβικό μνημόνιο

Υπενθυμίζεται ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπεγράφη το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Λιβύης με έδρα την Τρίπολη, επιχειρώντας να καθορίσει θαλάσσια όρια μεταξύ των δύο χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συμφωνία είχε προκαλέσει εξαρχής τις έντονες αντιδράσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, καθώς, σύμφωνα με την ελληνική θέση, αγνοεί την παρουσία και τα θαλάσσια δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος.

Η εξέλιξη που επανέφερε το ζήτημα στο προσκήνιο ήταν η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει τη συμφωνία του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της απέναντι στο μνημόνιο. Η κίνηση προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας, αλλά και της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που εξέφρασαν ανησυχίες για τις επιπτώσεις στην περιφερειακή ασφάλεια και τη διεθνή έννομη τάξη. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η κοινοβουλευτική έγκριση από τη λιβυκή πλευρά δεν μεταβάλλει τον νομικό χαρακτήρα της συμφωνίας ούτε μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών.

Μητσοτάκης: Κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου της θάλασσας

Στο επίκεντρο της ελληνικής επιχειρηματολογίας βρέθηκε η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ την Πέμπτη (29/10), την οποία προήδρευσε στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας. Με αντικείμενο τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια, ο πρωθυπουργός αξιοποίησε τη διεθνή παρουσία της Ελλάδας για να επαναφέρει με σαφήνεια τις ελληνικές θέσεις σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Ο κ. Μητσοτάκης χαρακτήρισε τη συμφωνία «κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου της θάλασσας», τονίζοντας ότι είναι «παράνομη, αυθαίρετη και αψηφά την ίδια τη γεωγραφία». Στάθηκε ιδιαίτερα στη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής, υποστηρίζοντας ότι Ελλάδα και Λιβύη είναι φυσικοί θαλάσσιοι γείτονες, με αντικείμενες ακτές, και επομένως μπορούν να προχωρήσουν σε οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών τους βάσει του διεθνούς δικαίου.

Αντιθέτως, όπως υπογράμμισε, Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν μια τέτοια οριοθέτηση. Κατηγόρησε τις δύο πλευρές ότι επιχείρησαν να δημιουργήσουν ένα τεχνητό θαλάσσιο σύνορο, παραβλέποντας ουσιαστικά την ύπαρξη των ελληνικών νησιών που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε, παράλληλα, στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, την οποία χαρακτήρισε θεμελιώδη πυλώνα της διεθνούς έννομης τάξης. Το βασικό μήνυμα του πρωθυπουργού ήταν ότι οι διεθνείς κανόνες δεν μπορούν να εφαρμόζονται κατά περίπτωση, ούτε να προσαρμόζονται στις γεωπολιτικές επιδιώξεις μεμονωμένων κρατών. Επισήμανε, μάλιστα, ότι καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να στερήσει από ένα τρίτο κράτος τα κυριαρχικά του δικαιώματα και ότι η πρόσφατη έγκριση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν μπορεί να το καταστήσει νόμιμο.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dmi1c75bw889?integrationId=eexbs1jkg0kofln}

Κάλεσμα στη Λιβύη για απευθείας διαπραγμάτευση με την Ελλάδα

Την ίδια επιχειρηματολογία επανέλαβε ο Κυριάκος Μητσοτάκης και στη συνέντευξή του στο Reuters, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «κατάφωρα παράνομη, άκυρη και χωρίς ισχύ». Υποστήριξε ότι Τουρκία και Λιβύη επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα τετελεσμένο γεγονός, αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη των ελληνικών νησιών και τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Παράλληλα, κάλεσε τη Λιβύη να προχωρήσει σε απευθείας διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, χαρακτηρίζοντας τις δύο χώρες φυσικούς γείτονες. Αναφερόμενος, εξάλλου, στις έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, που έχουν ανατεθεί σε κοινοπραξία με επικεφαλής τη Chevron, διαβεβαίωσε ότι δεν υπάρχει κίνδυνος να αμφισβητηθούν.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dmhxot5b4luh?integrationId=eexbs1jkg0kofln}

Οι Τούρκοι βλέπουν την παρουσία Μητσοτάκη στον ΟΗε ως… «πλατφόρμα επίθεσης».

Η παρέμβαση του Έλληνα πρωθυπουργού δεν έμεινε αναπάντητη από την Άγκυρα. Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης προέβαλαν την ελληνική τοποθέτηση ως προσπάθεια αξιοποίησης της ελληνικής προεδρίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας για την άσκηση πίεσης κατά της Τουρκίας, κάνοντας λόγο για «πλατφόρμα επίθεσης» αντί για μια συζήτηση με αντικείμενο τη συνολική θαλάσσια ασφάλεια.

Ιδιαίτερη προβολή δόθηκε στη συμβολική κίνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη να παρουσιάσει χάρτη της συμφωνίας Άγκυρας-Τρίπολης, υποστηρίζοντας ότι με τη συγκεκριμένη οριοθέτηση εξαφανίζονται ουσιαστικά τα ελληνικά νησιά από τον χάρτη. Τα τουρκικά δημοσιεύματα ευθυγραμμίστηκαν με την επιχειρηματολογία της τουρκικής διπλωματίας, επαναλαμβάνοντας ότι οι χάρτες απεικονίζουν διεκδικήσεις, αλλά δεν αποτελούν από μόνοι τους απόδειξη νομικών δικαιωμάτων.

Παράλληλα, αρκετά μέσα συνέδεσαν την αντιπαράθεση στον ΟΗΕ με τις σχεδόν ταυτόχρονες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος διαμήνυσε ότι η Τουρκία θα εξουδετερώσει όσους επιχειρούν να σταθούν εμπόδιο στους στόχους της στην περιοχή, ενισχύοντας το ήδη φορτισμένο κλίμα.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dmhiilz3389t?integrationId=eexbs1jkg0kofln}

Συνέχεια αντιπαράθεσης σε επίπεδο μονίμων αντιπροσώπων

Η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε και στο επίπεδο των μόνιμων αντιπροσωπειών των δύο χωρών στον ΟΗΕ. Όπως μεταδίδει η ΕΡΤ, ο Τούρκος πρέσβης Αχμέτ Γιλντίζ, απαντώντας στις ελληνικές αιτιάσεις, υποστήριξε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν αποτελεί δικαστήριο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών και ότι ένας χάρτης μπορεί να αποτυπώνει έναν ισχυρισμό, αλλά δεν μπορεί να τον κρίνει.

Υπερασπίστηκε τη συμφωνία, σημειώνοντας ότι βρίσκεται σε ισχύ από το 2019 και ότι η πρόσφατη έγκρισή της από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης αντανακλά την υποστήριξη της λιβυκής πλευράς. Υποστήριξε ακόμη ότι το μνημόνιο δεν προδικάζει δικαιώματα τρίτων κρατών και διευκρίνισε ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί την ύπαρξη, τον πληθυσμό ή την κυριαρχία των ελληνικών νησιών, αλλά την επήρεια που πρέπει να έχουν κατά την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη διεθνή νομολογία, σύμφωνα με την οποία τα νησιά δεν λαμβάνουν αυτομάτως πλήρη επήρεια σε κάθε περίπτωση οριοθέτησης, ενώ υπενθύμισε ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Από την πλευρά της, η Ελληνίδα μόνιμη αντιπρόσωπος Αγλαΐα Μπαλτά απέρριψε κατηγορηματικά την τουρκική επιχειρηματολογία, επαναλαμβάνοντας ότι το μνημόνιο αντίκειται τόσο στη γεωγραφία όσο και στο διεθνές δίκαιο. Τόνισε ότι η έγκρισή του από τη λιβυκή Βουλή δεν μπορεί να μεταβάλει τον χαρακτήρα του ούτε να του προσδώσει έννομα αποτελέσματα, ενώ υπογράμμισε ότι καμία συμφωνία δύο κρατών δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός τρίτου.

Επικαλέστηκε, επίσης, τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης της Ελλάδας με την Ιταλία και την Αίγυπτο, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα επιδιώκει λύσεις στη βάση του διεθνούς δικαίου και όχι μονομερείς διεκδικήσεις. Απαντώντας στην ένσταση της τουρκικής πλευράς για τη συζήτηση του ζητήματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας, υπογράμμισε ότι ο σεβασμός του Δικαίου της Θάλασσας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της θαλάσσιας ασφάλειας.

Η ανταλλαγή επιχειρημάτων ολοκληρώθηκε με τον Τούρκο πρέσβη να επαναφέρει την ανάγκη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων και την Ελληνίδα εκπρόσωπο να επιμένει ότι ο διάλογος και οι σχέσεις καλής γειτονίας προϋποθέτουν σεβασμό στην κυριαρχία, στα κυριαρχικά δικαιώματα και στους κανόνες του διεθνούς δικαίου. Έτσι, το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξελίσσεται εκ νέου σε σημείο αιχμής της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, με τις δύο πλευρές να καταθέτουν τις αντικρουόμενες θέσεις τους σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή διπλωματικά φόρα.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dmhxyph3duk9?integrationId=eexbs1jkg0kofln}