Η πρόταση, γνωστή ως Proposition 40, αφορά περισσότερους από 200 κατοίκους της πολιτείας, των οποίων η περιουσία ξεπερνά το 1 δισ. δολάρια. Στη συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνονται ο επικεφαλής της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, η Όπρα Γουίνφρεϊ, η Κιμ Καρντάσιαν και ο σκηνοθέτης Τζορτζ Λούκας.
Όπως αναφέρει το BBC, η επιδίωξη είναι να συγκεντρωθούν περίπου 100 δισ. δολάρια, τα οποία θα κατευθυνθούν στη χρηματοδότηση του συστήματος υγείας της Καλιφόρνιας. Το σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με σημαντικές περικοπές στην ομοσπονδιακή χρηματοδότηση, γεγονός που ενισχύει την πίεση για εξεύρεση πρόσθετων πόρων.
Η συζήτηση γύρω από το μέτρο έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, ενώ ορισμένοι από τους πλουσιότερους κατοίκους της πολιτείας φέρονται να έχουν μεταφέρει την κατοικία τους αλλού, προκειμένου να αποφύγουν την ενδεχόμενη φορολογική επιβάρυνση.
Ποιοι δισεκατομμυριούχοι εγκαταλείπουν την Καλιφόρνια
Με βάση την πρόταση, ο φόρος θα αφορά όσους είχαν φορολογική κατοικία στην Καλιφόρνια την 1η Ιανουαρίου 2026 και διέθεταν καθαρή περιουσία τουλάχιστον 1 δισ. δολαρίων. Το μέτρο, επομένως, προβλέπει αναδρομική εφαρμογή ως προς την ημερομηνία αναφοράς.
Τουλάχιστον έξι δισεκατομμυριούχοι φέρεται να εγκατέλειψαν την πολιτεία πριν από τη συγκεκριμένη ημερομηνία, επιδιώκοντας να μην υπαχθούν στις προβλέψεις της πρωτοβουλίας.
Ανάμεσά τους βρίσκονται οι συνιδρυτές της Google, Λάρι Πέιτζ και Σεργκέι Μπριν, ο επενδυτής Πίτερ Τιλ, ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Uber, Τράβις Κάλανικ, καθώς και ο ιδρυτής του Hankey Group, Ντον Χάνκι.
Ο τελευταίος έζησε ολόκληρη τη ζωή του στην Καλιφόρνια, προτού αποφασίσει να μετακομίσει στη Νεβάδα. Σε δηλώσεις του στο Forbes, υποστήριξε ότι οι επιχειρήσεις του έχουν δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας στην πολιτεία, αλλά η προοπτική επιβολής του φόρου τον έκανε να αισθανθεί ότι πλέον δεν είναι ευπρόσδεκτος εκεί.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με δημοσίευμα των Los Angeles Times, ο Σεργκέι Μπριν έχει διαθέσει περισσότερα από 100 εκατ. δολάρια σε πολιτική οργάνωση που χρηματοδοτεί πρωτοβουλίες με στόχο να αποτραπεί η εφαρμογή του φόρου.
Ο λογαριασμός των 12,5 δισ. δολαρίων για τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ
Ανάμεσα στους επιχειρηματίες που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ιδιαίτερα υψηλή επιβάρυνση βρίσκεται ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, η περιουσία του οποίου υπολογίζεται σε περισσότερα από 200 δισ. δολάρια.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τον περασμένο μήνα ο επικεφαλής της Meta ενημέρωσε το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να μεταφέρει την κύρια κατοικία του εκτός Καλιφόρνιας.
Η Meta προχώρησε στη συνέχεια σε νέα συμφωνία μετοχών, η οποία προβλέπει την παραχώρηση πρόσθετων τίτλων στον Ζάκερμπεργκ, ώστε να αντισταθμιστούν οι οικονομικές απώλειες που θα μπορούσε να υποστεί εάν ο φόρος εγκριθεί και τεθεί σε εφαρμογή.
Οι σχετικές εκτιμήσεις ανεβάζουν το πιθανό φορολογικό κόστος για τον επικεφαλής της Meta έως και τα 12,5 δισ. δολάρια.
Αρνητική στάση απέναντι στην πρόταση έχει εκφράσει και ο συνιδρυτής της DoorDash, Άντι Φανγκ, η περιουσία του οποίου υπολογίζεται σε 1,6 δισ. δολάρια. Ο ίδιος χαρακτήρισε το μέτρο «ανόητο», υποστηρίζοντας ότι πρωτοβουλίες αυτού του είδους τον αναγκάζουν να εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης από την Καλιφόρνια.
Οι δισεκατομμυριούχοι που τάσσονται υπέρ του φόρου
Δεν είναι, ωστόσο, όλοι οι δισεκατομμυριούχοι αντίθετοι στην επιβολή της νέας φορολογίας. Ο διευθύνων σύμβουλος της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, έχει δηλώσει ότι δεν τον ενοχλεί η προοπτική να καταβάλει τον φόρο.
«Δεν με ενοχλεί να πληρώνω φόρους. Όσο περισσότερα κερδίζεις, τόσο περισσότερους φόρους πληρώνεις», ανέφερε σε συνέντευξή του στο CBS, προσθέτοντας ότι θεωρεί τον εαυτό του ενσάρκωση του αμερικανικού ονείρου.
Υπέρ της πρωτοβουλίας έχει τοποθετηθεί και ο επιχειρηματίας Τομ Στάιερ, αν και έχει διατυπώσει επιφυλάξεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί το μέτρο.
Τη φορολόγηση των μεγάλων περιουσιών στηρίζει, επίσης, ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς. Κατά τη διάρκεια συγκέντρωσης στο Λος Άντζελες, άσκησε κριτική στους δισεκατομμυριούχους, υποστηρίζοντας ότι θεωρούν πως ο πλούτος τούς δίνει το δικαίωμα να κυβερνούν.
Ο κυβερνήτης Γκάβιν Νιούσομ εκφράζει αντιρρήσεις
Αντίθετος με την πρόταση είναι ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, Γκάβιν Νιούσομ, ο οποίος προειδοποιεί ότι η επιβολή του φόρου θα μπορούσε να προκαλέσει μαζική αποχώρηση εύπορων κατοίκων από την πολιτεία.
Μια τέτοια εξέλιξη, σύμφωνα με τις ανησυχίες που έχει εκφράσει, θα μπορούσε να περιορίσει τα έσοδα της πολιτείας από τη φορολογία εισοδήματος και να επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά.
Διχασμένη εμφανίζεται και η κοινή γνώμη. Δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο από το Ινστιτούτο Μελετών Διακυβέρνησης του Μπέρκλεϊ και τους Los Angeles Times έδειξε ότι το 45% των πιθανών ψηφοφόρων τάσσεται υπέρ της πρότασης, το 42% διαφωνεί, ενώ το 13% δεν έχει ακόμη αποφασίσει.
Για να εγκριθεί το μέτρο, απαιτείται να συγκεντρώσει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των ψηφοφόρων.
Το χάσμα πλούτου και τα παραδείγματα από την Ευρώπη
Η Καλιφόρνια διαθέτει την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, με μέγεθος που ξεπερνά εκείνο της Ινδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Παράλληλα, αποτελεί μία από τις περιοχές του κόσμου με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση δισεκατομμυριούχων.
Την ίδια στιγμή, στην πολιτεία καταγράφεται το μεγαλύτερο ποσοστό αστέγων στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ οι ανισότητες στην κατανομή του πλούτου παραμένουν ιδιαίτερα έντονες.
Έρευνα του Public Policy Institute of California έδειξε ότι το 72% των κατοίκων εκτιμά πως το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών διευρύνεται. Το ίδιο ποσοστό θεωρεί ότι η πολιτειακή κυβέρνηση θα πρέπει να αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες για τον περιορισμό των ανισοτήτων.
Ο Φραντσέσκο Τρέμπι, καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, περιγράφει την πρωτοβουλία ως μια ιστορική προσπάθεια επιβολής φόρου περιουσίας, η οποία αφορά ένα εξαιρετικά μικρό τμήμα του πληθυσμού.
Από την άλλη πλευρά, ο Κρίστιαν Νίμιετς, επικεφαλής πολιτικής οικονομίας στο Institute of Economic Affairs, υποστηρίζει ότι οι φόροι περιουσίας δημιουργούν σημαντικές διοικητικές δυσκολίες, αποθαρρύνουν τις επενδύσεις και ενθαρρύνουν τη μεταφορά κεφαλαίων σε άλλες χώρες ή περιοχές. Κατά την άποψή του, τα συγκεκριμένα μέτρα δεν αποφέρουν τελικά σημαντικά φορολογικά έσοδα.
Όπως επισημαίνει, οι φόροι περιουσίας, που στο παρελθόν εφαρμόζονταν σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, διατηρούνται πλέον μόνο στην Ισπανία, τη Νορβηγία και την Ελβετία.
Στη Νορβηγία, η αύξηση του φόρου περιουσίας το 2022 συνοδεύτηκε από την αποχώρηση περισσότερων υπερπλούσιων κατοίκων σε σύγκριση με το σύνολο όσων είχαν εγκαταλείψει τη χώρα κατά τα προηγούμενα 13 χρόνια. Στην Ελβετία, αντίστοιχα, έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αύξηση του φορολογικού συντελεστή επί της περιουσίας κατά 0,1 ποσοστιαία μονάδα συνδέθηκε με μείωση της φορολογητέας περιουσίας κατά 3,5%.
Η συζήτηση για τη φορολόγηση των υψηλών εισοδημάτων επεκτείνεται
Η συζήτηση για την αυξημένη φορολόγηση των πλουσιότερων πολιτών δεν περιορίζεται στην Καλιφόρνια. Στην πολιτεία της Ουάσιγκτον, οι ψηφοφόροι καλούνται να εξετάσουν πρόταση για την επιβολή φόρου 9,9% στο ετήσιο εισόδημα που υπερβαίνει το 1 εκατ. δολάρια.
Η ψηφοφορία της 3ης Νοεμβρίου στην Καλιφόρνια αναμένεται, επομένως, να αποτελέσει κρίσιμο τεστ για την αποδοχή της φορολόγησης των πολύ μεγάλων περιουσιών στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο κατά την οποία η χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών και η διεύρυνση των οικονομικών ανισοτήτων βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
