Το παράδοξο της «Φοιτητικής Λίστας» είναι ότι σε αυτήν δεν συμμετέχει ούτε ένας φοιτητής. Δεν πρόκειται για ένα παραδοσιακό κόμμα, αλλά για έναν εκλογικό συνδυασμό που αναδείχθηκε μέσα από τις αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες του ίδιου του φοιτητικού κινήματος. Στη σύνθεσή του περιλαμβάνονται πρόσωπα από διαφορετικούς επαγγελματικούς και κοινωνικούς χώρους, από γιατρούς και ακαδημαϊκούς μέχρι έναν πρώην μπασκετμπολίστα και ανθρώπους του θεάματος.

Η επιλογή αυτή αποτυπώνει τη λογική ενός κινήματος που επιδίωξε να υπερβεί τα στενά κομματικά όρια και να συσπειρώσει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες γύρω από έναν κοινό στόχο. Παράλληλα, όμως, αφήνει ανοιχτό το ζήτημα της πολιτικής εκπροσώπησης και, κυρίως, της ηγεσίας. Ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός και πώς θα διαμορφωθεί η νέα κυβέρνηση;

Γιατί το κίνημα απέφυγε να αναδείξει έναν αρχηγό

Η απουσία μιας κεντρικής ηγετικής φιγούρας δεν ήταν τυχαία. Αντιθέτως, αποτέλεσε συνειδητή επιλογή, καθώς υπήρχε έντονη ανησυχία ότι ένα πρόσωπο που θα αναλάμβανε τον ρόλο του επικεφαλής θα δεχόταν ασφυκτική πίεση από τα μέσα ενημέρωσης, η πλειονότητα των οποίων θεωρείται φιλική προς τον Βούτσιτς.

Με αυτόν τον τρόπο, το κίνημα επιχείρησε να περιορίσει την έκθεσή του σε μια προσωποκεντρική αντιπαράθεση και να διατηρήσει τη συλλογική του ταυτότητα. Το μοντέλο αυτό αποδείχθηκε αποτελεσματικό στην προσπάθεια πολιτικής ανατροπής. Το αν θα αποδειχθεί εξίσου λειτουργικό στη διακυβέρνηση είναι ένα διαφορετικό ζήτημα.

Από τις πορείες και τα ποδήλατα στην εκλογική επικράτηση

Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του κινήματος έπαιξε η εκστρατεία του σε ολόκληρη τη χώρα. Οι φοιτητές δεν περιορίστηκαν στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά επιχείρησαν να προσεγγίσουν την κοινωνία με άμεση επικοινωνία και φυσική παρουσία.

Οργάνωσαν διαδρομές ακόμη και με ποδήλατα, μεγάλες πεζοπορίες από χωριό σε χωριό, επισκέψεις από πόρτα σε πόρτα και τηλεφωνικές επικοινωνίες με πολίτες. Παράλληλα, κατάφεραν να κινητοποιήσουν και τη σερβική διασπορά, διευρύνοντας την απήχησή τους πέρα από τα όρια της χώρας.

Σε έναν βαθμό, η τακτική αυτή θυμίζει την προσέγγιση του Πέτερ Μαγιάρ στην Ουγγαρία, ο οποίος, σύμφωνα με την περιγραφή της πολιτικής του πορείας, επιχείρησε να ανατρέψει τους συσχετισμούς μέσα από μια εκστρατεία άμεσης επαφής με τους πολίτες, αμφισβητώντας την κυριαρχία του Βίκτορ Όρμπαν.

Ενδεικτικό της αβεβαιότητας που επικρατούσε μέχρι την τελευταία στιγμή ήταν το γεγονός ότι η γρήγορη παραδοχή της ήττας από τον Βούτσιτς εξέπληξε ακόμη και εκπροσώπους του φοιτητικού κινήματος. Παρά την επιτυχία τους, δεν ήταν βέβαιοι ότι ο επί χρόνια κυρίαρχος της σερβικής πολιτικής σκηνής θα αποδεχόταν τόσο γρήγορα το αποτέλεσμα.

Το μεγάλο στοίχημα του κράτους δικαίου

Η εκλογική επικράτηση αποτελεί το πρώτο βήμα. Η επόμενη μέρα, ωστόσο, είναι σαφώς πιο σύνθετη. Η διαφθορά, η ανάγκη ενίσχυσης της ελευθερίας του Τύπου και ο εκσυγχρονισμός των θεσμών βρίσκονται μπροστά στη νέα πολιτική πραγματικότητα, χωρίς να υπάρχει ακόμη ένα πλήρως διαμορφωμένο σχέδιο για την αντιμετώπισή τους.

Στις προτεραιότητες του κινήματος περιλαμβάνεται η αποκατάσταση του κράτους δικαίου και η απομάκρυνση των κομματικών μηχανισμών του Βούτσιτς από τους κρατικούς θεσμούς. Πρόκειται για ένα εγχείρημα ιδιαίτερα απαιτητικό, καθώς δεν αρκεί η αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας. Χρειάζονται παρεμβάσεις στη λειτουργία του κράτους και στην ανεξαρτησία των θεσμών, ώστε να διαμορφωθούν διαφορετικές συνθήκες διακυβέρνησης.

Σε πρώτη φάση, εξετάζεται το ενδεχόμενο συγκρότησης μιας κυβέρνησης τεχνοκρατών, με βασική αποστολή την ανασυγκρότηση του κράτους δικαίου. Παράλληλα, αναζητούνται πρόσωπα που θα μπορούσαν να αναλάβουν καίριες θέσεις, μεταξύ των οποίων και την πρωθυπουργία. Ένα από τα ονόματα που έχουν αναφερθεί είναι εκείνο του πρώην επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της χώρας.

Στο πεδίο των προτεραιοτήτων βρίσκονται επίσης η παιδεία και η ελευθερία του τύπου και της έκφρασης. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες του προγράμματος και ο τρόπος με τον οποίο θα υλοποιηθούν οι δεσμεύσεις του κινήματος παραμένουν ανοιχτά ζητήματα.

Η νίκη έχει, πάντως, και μια σαφή γενεακή διάσταση. Πρόκειται για μια κινητοποίηση νέων ανθρώπων που μεγάλωσαν ουσιαστικά μέσα στα χρόνια της πολιτικής κυριαρχίας του Βούτσιτς και αναζήτησαν μια διαφορετική προοπτική για τη χώρα τους. Η προσδοκία για ανανέωση υπήρξε ένα από τα στοιχεία που έδωσαν δυναμική στην προσπάθειά τους. Το δύσκολο μέρος αρχίζει τώρα, καθώς οι προσδοκίες καλούνται να μετατραπούν σε συγκεκριμένες πολιτικές.

Το γεωπολιτικό αίνιγμα της επόμενης μέρας

Εξίσου ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της γεωπολιτικής κατεύθυνσης της Σερβίας. Η ευρωπαϊκή προοπτική δεν βρέθηκε στο επίκεντρο της προεκλογικής συζήτησης, καθώς η υποστήριξη προς την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εμφανίζεται ιδιαίτερα ισχυρή, με την αποδοχή της να υπολογίζεται περίπου στο 40%.

Μετά την εκλογική διαδικασία, διατυπώθηκαν θέσεις από την πλευρά των νικητών κατά της επιβολής κυρώσεων στη Ρωσία, ενώ έγινε αναφορά και στο δικαίωμα των Ουκρανών στην εδαφική ακεραιότητα. Οι τοποθετήσεις αυτές δεν επιτρέπουν ακόμη ασφαλή συμπεράσματα για τη συνολική εξωτερική πολιτική που θα ακολουθηθεί.

Σε κάθε περίπτωση, η θεσμική ανασυγκρότηση μπορεί να επηρεάσει και την ευρωπαϊκή πορεία του Βελιγραδίου. Αναλυτές εκτιμούν ότι, εφόσον προχωρήσει ο εκσυγχρονισμός του κράτους και ενισχυθεί η λειτουργία των θεσμών, θα μπορούσε να δημιουργηθεί νέα δυναμική για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Το κατά πόσο αυτή θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές μένει να φανεί.

Οι προθεσμίες και οι αποφάσεις που εκκρεμούν

Το επόμενο διάστημα είναι κρίσιμο και σε κοινοβουλευτικό επίπεδο. Το κοινοβούλιο θα πρέπει να έχει συγκροτηθεί το αργότερο μέσα σε 30 ημέρες, ενώ μέσα σε 90 ημέρες θα πρέπει να έχει σχηματιστεί νέα κυβέρνηση. Η διαδικασία θα μπορούσε να ολοκληρωθεί νωρίτερα, δεδομένου ότι η φοιτητική λίστα διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι αποφάσεις είναι ήδη ειλημμένες. Η επιλογή του πρωθυπουργού, η σύνθεση της κυβέρνησης, το σχέδιο για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και η γεωπολιτική κατεύθυνση της χώρας είναι ζητήματα που θα καθορίσουν την επόμενη φάση.

Η Σερβία βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική πολιτική αλλαγή. Ένα κίνημα που συγκροτήθηκε χωρίς παραδοσιακή κομματική δομή και χωρίς έναν κεντρικό αρχηγό κατάφερε να αμφισβητήσει την επί χρόνια κυριαρχία του Βούτσιτς. Το αν θα μπορέσει τώρα να μετατρέψει αυτή τη νίκη σε ένα συνεκτικό σχέδιο διακυβέρνησης είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης μέρας.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dmet4c7ehwmp?integrationId=eexbs1jkg0kofln}