Η Ρωσία δείχνει ότι ακόμη κι αν οι μάχες στην Ουκρανία σταματήσουν, η πολεμική της μηχανή θα συνεχίσει να αποτελεί κεντρικό άξονα της οικονομικής στρατηγικής της, με εξαγωγές, τεχνολογικές καινοτομίες και γεωπολιτικές φιλοδοξίες που θα τη συνοδεύουν για χρόνια. Τα τελευταία χρόνια, οι μαζικές αμυντικές δαπάνες έχουν στρατιωτικοποιήσει τη βιομηχανία και έχουν απορροφήσει εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους, αποτρέποντας την ύφεση αλλά δημιουργώντας ταυτόχρονα μια παγίδα εξάρτησης.
Χρόνια τεράστιων δαπανών για την άμυνα έχουν μεταμορφώσει τα εργοστάσια και έχουν προσελκύσει εργατικό δυναμικό, με αποτέλεσμα η συρρίκνωση της οικονομίας να καθίσταται ιδιαίτερα επικίνδυνη. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν δείχνει διάθεση υπαναχώρησης, καθώς θεωρεί τη διατήρηση ενός ισχυρού και καλά εξοπλισμένου στρατού στρατηγική προτεραιότητα. Η εκρηκτική παραγωγή τανκς, πυραύλων και drones μπορεί να βρει διέξοδο σε αγορές όπως η Κίνα, αλλά ταυτόχρονα επιβαρύνει μια οικονομία που ήδη αντιμετωπίζει κυρώσεις, ασθενές τραπεζικό σύστημα και περιορισμένη ανάπτυξη.
Ρεκόρ παραγωγής και δαπανών
Η αύξηση της στρατιωτικής παραγωγής είναι εντυπωσιακή. Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία προγραμμάτιζε την παράδοση περίπου 400 τεθωρακισμένων ανά έτος. Σήμερα, η παραγωγή έχει εκτοξευθεί σε δέκα φορές περισσότερα. Παράλληλα, η χώρα ανέπτυξε εσωτερικές γραμμές παραγωγής drones, φτάνοντας το 2024 σε 1,5 εκατομμύριο τεμάχια, από μόλις 140.000 το 2023.
Οι δαπάνες άμυνας μεταξύ 2022 και 2024 ανήλθαν σε τουλάχιστον 22 τρισ. ρούβλια (263 δισ. δολάρια), και δεν προβλέπεται μείωση στο άμεσο μέλλον. Οι ετήσιες τρύπες στον προϋπολογισμό βαθαίνουν, αλλά το Κρεμλίνο συνεχίζει να διοχετεύει πόρους στη στρατιωτική παραγωγή.
Η Ρωσία ως παγκόσμιος εξαγωγέας όπλων
Η ιστορική εμπειρία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αποτελεί οδηγό για τη σημερινή στρατηγική: τότε η σοβιετική πολεμική βιομηχανία είχε καταστεί θεμέλιο για την ΕΣΣΔ ως κορυφαίο εξαγωγέα όπλων. Σήμερα, το Κέντρο Ανάλυσης Παγκόσμιου Εμπορίου Όπλων εκτιμά ότι μετά τον πόλεμο η Ρωσία θα μπορούσε να εξάγει στρατιωτικό υλικό αξίας 17-19 δισ. δολαρίων ετησίως.
Η κρατική Rosoboronexport αναφέρει ότι οι παραγγελίες έχουν εκτοξευθεί σε 60 δισ. δολάρια, με χώρες της Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής να ενδιαφέρονται για κοινές παραγωγές και τεχνολογικές μεταφορές. Η αυξημένη κλίμακα παραγωγής μειώνει το κόστος, καθιστώντας ορισμένα ρωσικά προϊόντα φθηνότερα από πριν.
Προοπτικές και κίνδυνοι
Παρά τη δυναμική στις εξαγωγές, η λίστα παραγγελιών υπολείπεται σημαντικά του τεράστιου αμυντικού προϋπολογισμού της Ρωσίας. Επιπλέον, δυτικές πιέσεις σε χώρες-πελάτες, όπως συνέβη με το πετρέλαιο, θα μπορούσαν να περιορίσουν τις εξαγωγές. Οι εργοστασιακές γραμμές μπορεί να διατηρηθούν, αλλά μελλοντικά δεν αποκλείονται περικοπές ή απολύσεις, καθώς η ζήτηση δεν θα φτάνει τα σημερινά επίπεδα πολεμικής έντασης.
Διπλή χρήση και στρατηγική του Κρεμλίνου
Ο Πούτιν υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις δεν πάνε χαμένες και προωθεί τη λεγόμενη «διπλή χρήση» τεχνολογιών σε ναυπηγική, αεροπορία, ηλεκτρονικά, ιατρικό εξοπλισμό και αγροτική παραγωγή. Ωστόσο, η κορυφαία προτεραιότητά του παραμένει η διατήρηση μιας μάχιμης στρατιωτικής δύναμης, με τη βιομηχανική υποδομή πλέον να έχει ενσωματωθεί μόνιμα στην οικονομία.
