Η Gen Ζ βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλό κόστος διαβίωσης, αβέβαιη εργασία και στεγαστική κρίση, ενώ ένα πτυχίο δεν εγγυάται πλέον μια αξιοπρεπή επαγγελματική προοπτική. Την ίδια στιγμή, η υποχρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών και η δυσπιστία απέναντι στους πολιτικούς θεσμούς ενισχύουν την αίσθηση ότι οι ανάγκες των νέων παραμένουν στο περιθώριο.
Οι διαδηλώσεις αποκτούν, παράλληλα, όλο και πιο διασυνοριακό χαρακτήρα. Φοιτητικές ομάδες ανταλλάσσουν εμπειρίες και πρακτικές, ενώ κινητοποιήσεις σε μία χώρα λειτουργούν ως έμπνευση για νέες δράσεις σε άλλες. Το μήνυμα που ακούγεται σε διαφορετικές γλώσσες είναι παρόμοιο: οι νέοι θέλουν να έχουν λόγο στις αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους.
Από την παιδεία στη στεγαστική κρίση
Οι μαζικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία έχουν κυρίως τραβήξει τα βλέμματα, ενώ και οι βίαιες συγκρούσεις των διαδηλωτών με την αστυνομία πρωταγωνιστούν στα διεθνή ΜΜΕ.
Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο με αιτήματα για περισσότερους εκπαιδευτικούς και καλύτερες σχολικές συνθήκες διευρύνθηκαν, συνδέοντας την εκπαίδευση με τις ανισότητες και την ακρίβεια.
Οι διαδηλωτές ζητούν μικρότερα ακαδημαϊκά τμήματα, περισσότερες επενδύσεις στην παιδεία, υποδομές προσαρμοσμένες στην κλιματική κρίση και τον τερματισμό της αστυνομικής βίας κατά των νέων, ενώ σε πρώτο πλάνο βρέθηκε από νωρίς και η στεγαστική κρίση.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, το Σάββατο (24/10), περίπου 110.000 άνθρωποι διαδήλωσαν στη γαλλική πρωτεύουσα, ενώ τα συνδικάτα ανεβάζουν τον αριθμό στους 250.000. Με βάση σχετικά δημοσιεύματα στον γαλλικό Τύπο, οι συλλήψεις έφτασαν τις 1.000.
Στο Βέλγιο, εκατοντάδες νέοι διαδήλωσαν στις Βρυξέλλες και στη Λιέγη για το κόστος της εκπαίδευσης και τους φόβους ότι οι μεταρρυθμίσεις θα περιορίσουν την πρόσβαση στις σπουδές.
Στην Ελλάδα, μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί πραγματοποίησαν πορείες σε διάφορες πόλεις, ζητώντας καλύτερη δημόσια εκπαίδευση και μέτρα απέναντι στην ακρίβεια. Στην Αθήνα, ένα από τα συνθήματα που ακούστηκαν ήταν: «Από την Ελλάδα μέχρι τη Γαλλία, θέλουμε δημόσια, δωρεάν παιδεία».
Στην Ιταλία, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις συνδέονται όλο και περισσότερο με το δυσβάσταχτο κόστος της κατοικίας. Νέοι καταγγέλλουν ότι τα υψηλά ενοίκια δυσκολεύουν την πρόσβαση στα πανεπιστήμια, ενώ διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας στο Μιλάνο σημαδεύτηκαν από επεισόδια και προσαγωγές. Για αρκετούς φοιτητές, η επιλογή των σπουδών δεν εξαρτάται μόνο από τις επιδόσεις τους, αλλά και από το αν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τη διαμονή σε μια άλλη πόλη.
Αντίστοιχα, στην Ισπανία, οι αντιδράσεις για την έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν έφεραν ξανά στο προσκήνιο τη στεγαστική κρίση. Οι διαδηλωτές ζητούν περιορισμούς στις αυξήσεις των ενοικίων και την απόσυρση ρυθμίσεων που διευκολύνουν τις εξώσεις.
Στην Πορτογαλία, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν στη Λισαβόνα κατά του κόστους στέγασης, των χαμηλών μισθών και της ακρίβειας, καθώς οι τιμές των κατοικιών έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 2017.
Διαφθορά και κρίση εμπιστοσύνης
Σε άλλες χώρες, η δυσαρέσκεια ξεπερνά τα οικονομικά αιτήματα και στρέφεται ευθέως κατά των πολιτικών ηγεσιών.
Στην Αλβανία, οι κινητοποιήσεις στα Τίρανα συνδέονται με καταγγελίες για διαφθορά, περιορισμένες επαγγελματικές ευκαιρίες και υποβάθμιση της εκπαίδευσης. Οι διαδηλωτές ζητούν την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, ενώ σε επεισόδια έξω από κυβερνητικά κτίρια η αστυνομία έκανε χρήση πλαστικών σφαιρών. Ο Ράμα απέρριψε τις εκκλήσεις για αποχώρησή του, κατηγορώντας πολιτικούς αντιπάλους ότι υποκινούν την αναταραχή και κάνοντας λόγο για «υβριδικό πόλεμο».
Στη Σερβία, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις που διαρκούν εδώ και περίπου δύο χρόνια έχουν εξελιχθεί σε σημαντική δύναμη αμφισβήτησης του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, με τη διαφθορά να βρίσκεται στο επίκεντρο. Αν και οι αιτίες και η σύνθεση των κινημάτων διαφέρουν, η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και η απαίτηση για λογοδοσία αποτελούν κοινούς άξονες.
Παρόμοιες εντάσεις καταγράφονται και εκτός Ευρώπης. Στην Ινδία, νέοι και φοιτητικές ομάδες αντιδρούν σε αλλαγές στους εκλογικούς καταλόγους, τις οποίες ακτιβιστές θεωρούν προσπάθεια χειραγώγησης, ενώ διαδηλώνουν και κατά της αστυνομικής βίας. Στη Χιλή, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο Σαντιάγο για την έβδομη επέτειο της κοινωνικής εξέγερσης του 2019, εκφράζοντας παράλληλα την αντίθεσή τους στις περικοπές δημόσιων δαπανών. Για πολλούς από τους συμμετέχοντες, οι ανισότητες που πυροδότησαν τις αρχικές διαμαρτυρίες παραμένουν άλυτες.
Μια γενιά χωρίς εγγυήσεις για το αύριο
Πίσω από τα διαφορετικά αιτήματα βρίσκεται μια ευρύτερη αίσθηση ανασφάλειας. Οι μισθοί δυσκολεύονται να καλύψουν τα ενοίκια και τις βασικές ανάγκες, οι δημόσιες υπηρεσίες πιέζονται και η μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία γίνεται ολοένα πιο αβέβαιη. Παράλληλα, η κλιματική κρίση και οι πιθανές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στις θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου εντείνουν την ανησυχία για τις μελλοντικές επαγγελματικές προοπτικές.
Η δυσαρέσκεια δεν μεταφράζεται πάντα σε συμμετοχή στις εκλογές. Ένα μέρος των νέων εμφανίζεται απογοητευμένο από τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα και αμφιβάλλει αν η ψήφος μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την καθημερινότητά του. Οι διαδηλώσεις, ωστόσο, δείχνουν ότι η αποστασιοποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα αδιαφορία: πολλοί επιδιώκουν διαφορετικούς τρόπους πολιτικής παρέμβασης και διεκδικούν μεγαλύτερη επιρροή στις αποφάσεις.
Όπως επισημαίνει η Αλίς ντε Μπρίτο, αντιπρόεδρος της γαλλικής φοιτητικής ένωσης UNEF, οι κινητοποιήσεις των νέων στην αρχή της σχολικής χρονιάς αποτελούν επαναλαμβανόμενο φαινόμενο στη Γαλλία εδώ και εννέα χρόνια. Σήμερα, οι ομοιότητες μεταξύ των χωρών είναι, κατά την ίδια, περισσότερες από τις διαφορές: οι νέοι ζητούν επενδύσεις στην εκπαίδευση και στα πανεπιστήμια, αλλά και λύσεις για το κόστος ζωής και τη στέγαση.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να δείξουν αν η κινητοποίηση θα αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και συντονισμό. Στη Γερμανία έχουν προγραμματιστεί πανεθνικές διαδηλώσεις για τις 31 Οκτωβρίου, ενώ φοιτητικές ενώσεις στη Βρετανία και την Ιταλία σχεδιάζουν κοινή ημέρα δράσης στις 20 Νοεμβρίου για το αυξανόμενο κόστος των σπουδών. Παράλληλα, μεγάλα συνδικάτα στη Γαλλία και την Ισπανία έχουν προκηρύξει γενικές απεργίες για τις 5 και τις 11 Νοεμβρίου αντίστοιχα.
Το κοινό νήμα των κινητοποιήσεων δεν είναι ότι όλοι οι νέοι έχουν τις ίδιες διεκδικήσεις ή ότι όλες οι διαμαρτυρίες έχουν αποκλειστικά νεανικό χαρακτήρα. Είναι, όμως, η αμφισβήτηση ενός μοντέλου που δεν εξασφαλίζει πλέον με τον ίδιο τρόπο πρόσβαση στην εκπαίδευση, αξιοπρεπή εργασία και στέγη. Και η απαίτηση μιας γενιάς να μη χρειάζεται να αντιμετωπίζει αυτά τα βασικά αγαθά ως προνόμια.
