Το σχέδιο των ΗΠΑ για τις εγγυήσεις ασφαλείας – «Όχι» σε παρουσία δυτικών στρατευμάτων
Υποτίθεται ότι την περασμένη εβδομάδα ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο θα παρουσίαζε ένα συνολικό σχέδιο για την ασφάλεια της μεταπολεμικής Ουκρανίας. Αυτό δεν συνέβη ακόμη και είναι λογικό σε τέτοια περίπλοκα σχέδια, όπου πρέπει να προσεχθούν ακόμη και οι πιο μικρές λεπτομέρειες, να υπάρχουν καθυστερήσεις. Ωστόσο, δημοσίευμα του NBC μας έδωσε μία πρώτη γεύση για τα σχέδια που επεξεργάζονται οι Αμερικανοί.
Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ εξετάζουν το ενδεχόμενο να αναλάβουν την επιτήρηση μίας μεγάλης ουδέτερης αποστρατικοποιημένης ζώνης εντός της (μεταπολεμικής) Ουκρανίας με χρήση τεχνολογιών επιτήρησης και drones με παρουσία μη-ΝΑΤΟϊκών στρατευμάτων. Στο δημοσίευμα υπάρχει αναφορά σε πιθανή συμμετοχή στρατιωτών του Μπαγκλαντές και της Σαουδικής Αραβίας. Δεν εξετάζεται το ενδεχόμενο απευθείας συμμετοχής του αμερικανικού στρατού.
Από τις πιο κρίσιμες πτυχές που απομένουν να ρυθμιστούν είναι οι κανόνες εμπλοκής: Δηλαδή, ποιο είδος ρωσικής στρατιωτικής ενέργειας θα θεωρείται παραβίαση που θα απαιτεί απάντηση και τι είδους απάντηση θα θεωρείται επιτρεπτή. Σημαντικό θεωρείται επίσης να μην δοθεί κάποιο δομικό πλεονέκτημα στη Μόσχα που θα της επιτρέψει να ασκήσει «οικονομικούς εκβιασμούς» στην Ουκρανία, ενώ καθοριστικός αναμένεται να είναι ο ρόλος της Τουρκίας, καθώς αναμένεται να αναλάβει την ευθύνη για τη διατήρηση της ροής εμπορικών αγαθών στη Μαύρη Θάλασσα, επιτηρώντας τις θαλάσσιες διόδους στα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.
Μακρόν: 26 πρόθυμα κράτη, αλλά χωρίς ξεκάθαρο μήνυμα ενότητας
Από την άλλη οι Ευρωπαίοι και δε η Συμμαχία των Προθύμων που συνεδρίασε την Πέμπτη (4/9) συζητά ακόμη την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων σε μία μεταπολεμική Ουκρανία. Αυτό προκύπτει τουλάχιστον από τις δηλώσεις του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος υποστήριξε ότι 26 κράτη έχουν δηλώσει κατ’ αρχήν προθυμία να συμβάλουν σε μία ειρηνευτική δύναμη.
Ωστόσο, παρά τη δήλωση του Γάλλου προέδρου δεν φαίνεται να υπάρχει ενιαία γραμμή ανάμεσα στα ευρωπαϊκά κράτη. Η Γερμανία είναι αρκετά διστακτική με την αποστολή στρατευμάτων, όπως προκύπτει εξάλλου από το πρόσφατο άδειασμα του Υπουργού Άμυνας Μπόρις Πιστόριους στην επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν.
Την ίδια στιγμή, η Ιταλία και τα κράτη της Ιβηρικής εκφράζουν σταθερά σκεπτικισμό, ενώ σύμφωνα με διεθνή μέσα υπάρχουν κι άλλα ευρωπαϊκά κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, διστάζουν να συναινέσουν στην αποστολή στρατευμάτων. Επιπλέον, η Πολωνία που διαθέτει ένα από τα πιο ισχυρά ευρωπαϊκά στρατεύματα έχει επίσης εκφράσει επιφυλάξεις.
Αδιευκρίνιστο παραμένει επίσης αν τα 26 κράτη προτίθενται να στείλουν στρατεύματα ή αν η συμμετοχή τους θα είναι καθαρά υποστηρικτική. Δεν έχει επίσης αποσαφηνιστεί αν θέτουν περιορισμούς, όπως η εμπλοκή μόνο σε επιτήρηση θαλάσσης ή αέρος.
Γενικότερα, πρόκειται για μία εξαιρετικά φιλόδοξη πρωτοβουλία όπου υπάρχει πλήθος ανοιχτών ερωτημάτων, όπως για παράδειγμα για τον απαιτούμενο αριθμό στρατιωτών. Σε διεθνή μέσα έχουν αναφερθεί εκτιμήσεις για παρουσία τουλάχιστον 10.000, ωστόσο στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι ενδέχεται να χρειαστούν ακόμη και 100.000.
Κανένα σχέδιο χωρίς συμμετοχή των ΗΠΑ και οι αντιφατικές κινήσεις Τραμπ
Φυσικά όλα αυτά τα σχέδια είναι για τους Ευρωπαίους μόνο εφαρμόσιμα αν οι ΗΠΑ αναλάβουν κάποιον ρόλο εγγυητή στο εγχείρημα. Ο Τραμπ δεν πιστεύει στη διεθνή συνεργασία και θέλει να κλείσει το oυκρανικό ζήτημα το συντομότερο. Ήταν εξάλλου μία προεκλογική του δέσμευση αλλά η πραγματικότητα τον διέψευσε, όπως έχει παραδεχτεί ο ίδιος.
Την ίδια στιγμή τα μηνύματα του είναι αντιφατικά. Προ μηνών υπήρχαν δημοσιεύματα ότι σχεδίαζε απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Βαλτική. Την Παρασκευή (5/5), Λιθουανία και Εσθονία επιβεβαίωσαν ότι οι ΗΠΑ προχώρησαν σε δραστικό περιορισμό των προγραμμάτων αμυντικής τους στήριξης. Είχε προηγηθεί δημοσίευμα των Financial Times, σύμφωνα με το οποίο ο Τραμπ σκοπεύει γενικότερα να περιορίσει την αμερικανική συμμετοχή στην αποτρεπτική ικανότητα κρατών που συνορεύουν με Ρωσία με το κόστος να μετατίθεται στους Ευρωπαίους.
Από την άλλη ωστόσο, ο Τραμπ διαβεβαίωσε στον Πολωνό ομόλογό και ομοϊδεάτη του Κάρολ Ναβρότσκι στον Λευκό Οίκο ότι τα αμερικανικά στρατεύματα στην Πολωνία παραμένουν. Μάλιστα οι αμερικανικές βάσεις ενδέχεται ακόμη και να ενισχυθούν. Αν μη τι άλλο πρόκειται για άλλη μία κίνηση που αιφνιδιάζει.
Ταυτόχρονα καλεί τους Ευρωπαίους να σταματήσουν τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, με τον ίδιο ωστόσο να διστάζει ακόμη με την επιβολή κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Καμία διάθεση συμβιβασμών από την Μόσχα
Οι Ρώσοι από την πλευρά τους, που αποφεύγουν σταθερά την επίσπευση των διαπραγματεύσεων, δεν φαίνεται με τα σημερινά δεδομένα να δείχνουν οποιαδήποτε διάθεση συμβιβασμού, όπως επιβεβαιώνεται και από τη νέα επίθεση που σημειώθηκε στο Κίεβο τα ξημερώματα της Κυριακής (7/9). Παράλληλα προσπαθεί να διασπάσει τη συνοχή της Δύσης, επιχειρώντας να βρει πεδίο συνεννόησης με τον Τραμπ, αφήνοντας εκτός πλάνων τους Ευρωπαίους και τους Ουκρανούς. Ενισχύει επίσης τη συνεργασία του με Ινδία και Κίνα με μακροπρόθεσμο στόχο την αντικατάσταση της αμερικανικής ηγεμονίας στη γεωπολιτική σκακιέρα, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες στην Ουάσιγκτον.
Το μόνο σίγουρο μέχρι στιγμής είναι πως η Μόσχα δεν θα αποδεχτεί ούτε νατοϊκή προοπτική της Ουκρανίας, ούτε την παρουσία δυτικών στρατευμάτων με τον Πούτιν να δηλώνει ο ίδιος την Παρασκευή (5/9) πως σε αυτήν την περίπτωση θα αποτελέσουν νόμιμο στόχο του ρωσικού στρατού. Από εκεί και πέρα παραμένει ανοιχτό το αν θα δεχόταν στρατεύματα μη νατοϊκών χωρών. Ενδεχομένως για αυτόν τον λόγο οι ΗΠΑ να επεξεργάζονται ένα πλάνο χωρίς παρουσία στρατευμάτων μελών του ΝΑΤΟ. Η ουκρανική κυβέρνηση θα προτιμούσε φυσικά μία ευρωπαϊκή ειρηνευτική δύναμη, ωστόσο γνωρίζει ότι λείπουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις.
Είναι τελικά εφικτή μία ειρηνευτική δύναμη;
Ως εκ τούτου, Ευρωπαίοι, Αμερικανοί και Ρώσοι βρίσκονται μάλλον χαμένοι στη μετάφραση. Ο Μακρόν κάνει λόγο για προθυμία 26 κρατών χωρίς να υπάρχουν ανάλογα μηνύματα από τις αντιδράσεις όσων συμμετέχουν στη «Συμμαχία των Προθύμων». Επιπλέον οι Ευρωπαίοι επιμένουν στις αμερικανικές εγγυήσεις, χωρίς ωστόσο να γνωρίζουν αν ο αμερικανικός παράγοντας τηρήσει τις δεσμεύσεις του στο μέλλον. Ο Τραμπ από την πλευρά του κατηγορεί σποραδικά τους Ευρωπαίους για τη στάση τους στις διαπραγματεύσεις, χωρίς ωστόσο να τους εγκαταλείπει οριστικά. Και ο Πούτιν φροντίζει να κατηγορεί τους Ευρωπαίους για παράνοια και να απειλεί με συνέπειες σε περίπτωση που οι Δυτικοί προχωρήσουν μονομερώς την αποστολή μίας ειρηνευτικής αποστολής στην Ουκρανία, ενώ η πιθανότητα απευθείας συνάντησης Πούτιν-Ζελένσκι απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο.
Με αυτά τα δεδομένα, η δημιουργία ειρηνευτικής δύναμης φαντάζει υπό τις σημερινές προϋποθέσεις ένα εγχείρημα δύσκολα υλοποιήσιμο, από τη στιγμή που οι εμπλεκόμενοι παράγοντες απέχουν ακόμη πολύ από μία συμφωνία έστω για τις βασικές προϋποθέσεις. Μένει να φανεί αν το πλάνο Ρούμπιο δώσει κάποιες απαντήσεις στα ανοιχτά ερωτήματα, όταν αυτό παρουσιαστεί επίσημα.
Ο δρόμος για τη διασφάλιση μίας μακροπρόθεσμης και βιώσιμης ειρήνης είναι ακόμη μακρύς για την Ουκρανία, τη στιγμή που ετοιμάζεται για έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα στο μέτωπο.
