Το νομοσχέδιο, προϊόν εργασίας ειδικής νομοπαρασκευαστικής επιτροπής υπό τον κ. Γεωργιάδη, τίθεται άμεσα σε δημόσια διαβούλευση, ενώ η εφαρμογή του προγραμματίζεται για το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Αλλαγές στην κληρονομική διαδοχή: Ενισχύεται η θέση συζύγου και συντρόφων
Κεντρικός άξονας της μεταρρύθμισης είναι η προσαρμογή των ρυθμίσεων στις σύγχρονες μορφές οικογένειας.
Ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί 33% όταν υπάρχει ένα παιδί.
Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό διαμορφώνεται στο 25%.
Όταν δεν υπάρχουν απόγονοι, ο σύζυγος προηγείται έναντι γονέων, ξαδέλφων ή πιο μακρινών συγγενών.
Τα ίδια δικαιώματα αποκτούν και τα ζευγάρια με σύμφωνο συμβίωσης.
Επιπλέον, για πρώτη φορά παρέχεται πλήρες κληρονομικό δικαίωμα σε σύντροφο χωρίς σύμφωνο συμβίωσης, εφόσον το ζευγάρι συζούσε τουλάχιστον τρία χρόνια και δεν υπάρχουν άλλοι κληρονόμοι, διαφορετικά η περιουσία θα κατέληγε στο Δημόσιο. Η σχετική αίτηση πρέπει να γίνει εντός τεσσάρων μηνών.
Παράλληλα, ο επιζών σύντροφος μπορεί να συνεχίσει να κατοικεί στο κοινό σπίτι για ένα έτος, ενώ εάν υπάρχουν ανήλικα παιδιά η παραμονή μπορεί να επεκταθεί.
Μεταρρυθμίσεις στις διαθήκες: Για πρώτη φορά δικαίωμα από τα 16 έτη
Το νέο πλαίσιο διατηρεί τις ιδιόγραφες διαθήκες, αλλά προβλέπει ενισχυμένο έλεγχο γνησιότητας από συμβολαιογράφους με μάρτυρες και πραγματογνώμονες.
Εισάγονται επίσης:
- Δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από τα 16 έτη, με στόχο την ευρύτερη προστασία της βούλησης του διαθέτη.
- Εξασφαλισμένη πρόσβαση για άτομα με αναπηρία μέσω τεχνολογικών εργαλείων (π.χ. φωνητική υποστήριξη).
- Απαγόρευση διαθηκών προς εργαζόμενους ή διοίκηση νοσοκομείων, οίκων ευγηρίας και ιδρυμάτων όπου νοσηλεύεται ο διαθέτης.
Κληρονομικές συμβάσεις – Ανοίγει ο δρόμος για συμφωνίες εν ζωή
Για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη επιτρέπονται κληρονομικές συμβάσεις, με δύο μορφές:
- Σύμβαση διαθέτη, ο οποίος ρυθμίζει τη μεταθανάτια περιουσία του ενώ ζει, διατηρώντας τα περιουσιακά του δικαιώματα όσο βρίσκεται εν ζωή.
- Σύμβαση παραίτησης, με την οποία κληρονόμος μπορεί να παραιτηθεί από κληρονομικό δικαίωμα για προσωπικούς ή πρακτικούς λόγους.
Στόχος είναι η αποφυγή οικογενειακών συγκρούσεων, η στήριξη επιχειρήσεων και η ορθολογική οργάνωση της διαδοχής σε παραγωγικές μονάδες.
Διαχωρισμός χρεών κληρονομιάς από την περιουσία του κληρονόμου
Από τις πλέον καθοριστικές ρυθμίσεις είναι η κατάργηση της απεριόριστης ευθύνης του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομιάς. Με το νέο σύστημα:
- Τα χρέη εξοφλούνται αποκλειστικά από την ίδια την κληρονομική περιουσία.
- Η προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν επηρεάζεται.
Αναμένεται έτσι μείωση των αποποιήσεων, οι οποίες έχουν λάβει εκρηκτικές διαστάσεις τα τελευταία χρόνια, και αξιοποίηση μεγάλου όγκου αδρανών περιουσιών και οικογενειακών επιχειρήσεων.
Ένα έργο δεκαετιών, μια μεταρρύθμιση με βαθιά επίδραση
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης τόνισε ότι η μεταρρύθμιση «ξεφεύγει από τον χαρακτηρισμό του σημαντικού» και αποτελεί «ένα άρτιο επιστημονικό επίτευγμα» που θα υπηρετήσει την κοινωνία και την οικονομία για πολλές δεκαετίες.
Υπενθύμισε ότι από το 1946 δεν υπήρξε ουσιαστική αναθεώρηση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη εκσυγχρονισμού.
Ο υφυπουργός, Ιωάννης Μπούγας, χαρακτήρισε τις αλλαγές «αναγκαία προσαρμογή στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες» και ανέδειξε τέσσερις βασικούς άξονες της μεταρρύθμισης:
- Αναγνώριση νέων μορφών οικογένειας
- Εξορθολογισμός της νόμιμης μοίρας
- Κατάργηση της απόλυτης απαγόρευσης κληρονομικών συμβάσεων
- Απόλυτος διαχωρισμός κληρονομικής και ατομικής περιουσίας
Όπως ανέφερε, η αλλαγή αυτή θα ενισχύσει τη ρευστότητα, θα περιορίσει τις δικαστικές διαμάχες και θα ενεργοποιήσει αδρανείς περιουσίες ενισχύοντας τα δημόσια έσοδα και την οικονομική δραστηριότητα.
