Αφότου γίνουν γνωστές οι ευρωπαϊκές αποφασεις και υπάρξουν νέες ενδείξεις από τα μέτωπα του πολέμου, αναμένεται να δοθεί σήμα για πιθανή παράταση των μέτρων στήριξης και στην Ελλάδα. Επιπρόσθετα στο τέλος Απριλίου αναμένεται να οριστικοποιήσει και η Eurostat τα δεδομένα του προϋπολογισμού κάτι που δίνει σαφή ορίζοντα για τις όποιες αποφάσεις.

Πάντως, μήνυμα για το ενδεχόμενο νέας φάσης στήριξης, έστειλε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στην κυριακάτικη ανάρτησή του:

«Έρχομαι τώρα στις εξελίξεις στο μέτωπο του Περσικού Κόλπου που ασφαλώς δεν φεύγουν από το ραντάρ μας. Προσβλέπουμε σε επιτυχή κατάληξη των διαπραγματεύσεων για τον οριστικό τερματισμό των συγκρούσεων, καθώς ενδεχόμενη παράταση της κρίσης αυξάνει και τις αβεβαιότητες για την παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία. Παρά τις εξωγενείς πιέσεις, σύμφωνα και με την πρόσφατη εκτίμηση του ΔΝΤ, η Ελλάδα εμφανίζεται σχετικά ανθεκτική σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, διατηρώντας ρυθμούς ανάπτυξης ελαφρά χαμηλότερους από τις προβλέψεις του προϋπολογισμού κατά το Ταμείο, υψηλότερους ωστόσο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Σε κάθε περίπτωση, είμαστε σε επιφυλακή για τις περαιτέρω επιπτώσεις από την άνοδο του πληθωρισμού και αν χρειαστεί θα λάβουμε πρόσθετα μέτρα στήριξης επιχειρήσεων και νοικοκυριών, εξετάζοντας τα δημοσιονομικά περιθώρια. Να προσθέσω ότι εξετάζεται κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στις ενεργειακές ανατιμήσεις. Την Τετάρτη η Πρόεδρος της Κομισιόν θα παρουσιάσει ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, την οποία θα συζητήσουμε οι 27 στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που ακολουθεί. Εν αναμονή εξελίξεων, λοιπόν», ανέφερε ο κ. Μητσοτάκης.

Ο Κ. Χατζηδάκης

Την ίδια ώρα, αναφορικά με την προοπτική λήψης νέων μέτρων στήριξης, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης σε συνέντευξή του στο ertnews ανέφερε τα εξής:

«Σύντομα θα ανακοινωθούν από την Eurostat τα αποτελέσματα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2025, οπότε θα έχουμε πιο ξεκάθαρη εικόνα σε σχέση με τις δυνατότητες μας από εδώ και πέρα. Τι μπορούμε να κάνουμε το 2026 και ποιος δημοσιονομικός χώρος θα υπάρξει για περαιτέρω παρεμβάσεις το 2027. Υπάρχει μια κατεύθυνση για προσωρινής ισχύος και στοχευμένα μέτρα, η οποία πάνω-κάτω θα παραμείνει. Η βούληση της κυβέρνησης είναι, παρακολουθώντας την κρίση και τις συνέπειες της να είναι παρούσα ουσιαστικά, όχι με μεγάλα λόγια και πολιτικές σαπουνόφουσκες. Πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί: προσεκτικοί απέναντι στο μέσο άνθρωπο που πλήττεται από την αύξηση της τιμής των καυσίμων και όλες τις άλλες συνέπειες. Αλλά και προσεκτικοί για να μην δώσουμε την εντύπωση ότι η χώρα υποκύπτει σε πειρασμούς λαϊκισμού και κάνει πράγματα αναντίστοιχα με αυτά που κάνουν άλλες χώρες, όσο και αν αυτό ενοχλεί κάποιους οι οποίοι θέλουν να παριστάνουν ότι είναι φιλολαϊκοί. Και εδώ απαντώ και σε αυτούς που αναρωτιώνται αν τα πρωτογενή πλεονάσματα τρώγονται. Αποδεικνύεται ότι τρώγονται, όπως αποδείχτηκε και πέρυσι. Είναι ένας δρόμος σοβαρότητας να κρατάς καλή ισορροπία στα δημόσια οικονομικά, να έχεις νοικοκυριό. Με αυτόν τον τρόπο μπορείς να δίνεις αυτά τα οποία αντέχεις χωρίς να διακυβεύεις τις εθνικές επιτυχίες των τελευταίων ετών στην οικονομία. Διότι, παρά την πολύ σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους έχουμε ακόμα υψηλό δημόσιο χρέος και πρέπει είμαστε προσεκτικοί σε περιόδους κρίσεων»

Η διάρκεια

Ούτως ή άλλως, “κλειδί” των εξελίξεων στην παγκόσμια οικονομία είναι το πόσο θα διαρκέσει η όλη κρίση, και πόσο γρήγορα θα αποκατασταθεί η ελευθερία διακίνησης προϊόντων και ενεργειακών πόρων μέσω των μεγάλων οδεύσεων στην περιοχή του Κόλπου.

Ήδη, ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup, σε συνέντευξή του στον Διευθυντή Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, Άλφρεντ Κάμμερ, στο πλαίσιο των Εαρινών Συνεδριάσεων στην Ουάσινγκτον επισήμανε ότι η Ευρώπη βιώνει τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, με καθοριστικούς παράγοντες την ένταση και τη χρονική διάρκεια των διαταραχών, ιδίως σε κρίσιμα περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ.

Μέτρα επί τάπητος

Γι' αυτό, με βάση τον κ. Πιερρακάκη, σε επίπεδο πολιτικής, η Ευρώπη καλείται να κινηθεί συντονισμένα. Η δημοσιονομική παρέμβαση πρέπει να είναι στοχευμένη και προσωρινή, στηρίζοντας κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τη νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.“Τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα. Πρέπει να στηρίξουμε τους πιο ευάλωτους και όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη”, έσπευσε να τονίσει ο Κ. Πιερρακάκης.

Όπως τόνισε εμπειρία του 2022 έχει προσφέρει πολύτιμα διδάγματα. Η ύπαρξη μιας «εργαλειοθήκης» μέτρων δίνει σήμερα τη δυνατότητα ταχύτερης και πιο αποτελεσματικής αντίδρασης. Ωστόσο, η στρατηγική απάντηση της Ευρώπης δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση της κρίσης. Απαιτείται επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, ώστε το «ανάχωμα» των ανανεώσιμων πηγών να μετατραπεί σε μόνιμο πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας.

Στο μεταξύ , σημειώνει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα στην επιστολή του εν όψει της Συνόδου Κορυφής κρατά χαμηλά τον “πήχη” προσδοκιών κι αναφέρει ότι “δεδομένων των πιθανών περαιτέρω αρνητικών οικονομικών συνεπειών μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, θα συζητήσουμε τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας, βασιζόμενοι στις αποφάσεις που ελήφθησαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου και στα μέτρα που πρότεινε η Επιτροπή σε συνέχεια αυτών”.

Ουσιαστικά στο φόντο αυτό μια σχετική ρήτρα “διαφυγής” από τις “οροφές” δαπανών δε φαίνεται πιθανή ακόμη την ώρα που εκτιμάται ότι θα προκριθούν μέτρα για την εξοικονόμηση ενέργειας, όπως συνέβη στην κρίση του 2022/2023. Παράλληλα στο “τραπέζι” είναι εισηγήσεις για μεγαλύτερη ελαστικότητα στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, κάτι που αφορά κυρίως τις βιομηχανίες. Ωστόσο από χώρες του ευρωπαϊκού Νότου εκτιμάται ότι θα γίνει προσπάθεια για μια πιο ενεργή παρέμβαση για μεγαλύτερες ευελιξίες δαπανών κάτι που θα εποτρέψει μέτρα.

Τα εθνικά μέτρα

Στο μεταξύ ήδη κράτη- μέλη έχουν προχωρήσει σε μέτρα προσωρινής χρονικής διάρκειας. Έτσι, σύμφωνα με το παρατηρητήριο του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας η Βουλγαρία έχει προχωρήσει σε επιδότηση καυσίμων και αύξηση της αποζημίωσης για τους αγρότες σχετικά με τον ειδικό φόρο καυσίμων. Η Κροατία έβαλε πλαφόν στις τιμές πετρελαίου και ντίζελ με μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης καυσίμων. Παράλληλα στήριξε ευάλωτες ομάδες και προσώρησε σε στοχευμένη τομεακή βοήθεια για τις μεταφορές και τη γεωργία. Η Τσεχία περιόρισε τα περιθώρια κέρδους των λιανοπωλητών καυσίμων αλλά και μείωσε τον ΕΦΚ. Η Γαλλία κατέφυγε σε προσωρινή στήριξη σε βασικούς τομείς (μεταφορές, αλιεία και γεωργία), ενώ η Γερμανία προχώρησε σε μείωση του φόρου βενζίνης και ντίζελ αλλά και σε περιορισμούς στο πότε επιβάλουν αυξήσεις τα πρατήρια καυσίμων.

Η Ουγγαρία, όπως και η Ελλάδα έχει βάλει πλαφόν στις τιμές καυσίμων αλλά προχώρησε και σε μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στη βενζίνη και το ντίζελ, ενώ η Ιρλανδία έδωσε επίδομα καυσίμων αλλά και προχώρησε σε μείωση των ειδικών συντελεστών κατανάλωσης στη βενζίνη και το ντίζελ. Στην Ιταλία υπήρξε μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καύσιμα, παροχή στοχευμένων φορολογικών ελαφρύνσεων σε εταιρείες οδικών μεταφορών και στον τομέα της αλιείας και στοχευμένων φορολογικών πιστώσεων για γεωργικές επιχειρήσεις. Στη Λετονία έγινε μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο ντίζελ και το πράσινο ντίζελ. Στην Πολωνίας μπήκε : πλαφόν στις τιμές βενζίνης και ντίζελ, αλλά και έγινε μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα και μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Στην, δε, Πορτογαλία έγινε προσωρινή μείωση του φόρου καυσίμων. στη Ρουμανία έγινε μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο ντίζελ. Στη Σλοβενία υπήρξε μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης σε βενζίνη, ντίζελ και πετρέλαιο θέρμανσης. Στην Ισπανία έγινε μείωση του ΦΠΑ καυσίμων και αναστολή του ειδικού φόρου κατανάλωσης υδρογονανθράκων ενώ στη Σουηδία έγινε προσωρινή μείωση του φόρου καυσίμων οχημάτων.

Η Ελλάδα

Στην Ελλάδα υπενθυμίζεται ότι έχουν ήδη ανακοινωθεί μέτρα ύψους 300 εκατ. ευρώ, με παρεμβάσεις όπως η επιδότηση στο diesel κίνησης, τα οποία θεωρούνται η αρχή και όχι το τέλος των παρεμβάσεων.

Στο τραπέζι βρίσκεται η παράταση των υφιστάμενων μέτρων, συμπεριλαμβανομένου του Fuel Pass, λόγω του αυξημένου μεταφορικού κόστους (20%-30%) και των πληθωριστικών πιέσεων, αλλά και ειδική μέριμνα για τα λιπάσματα και την αγροτική παραγωγή.

Η “πράσινη” άμυνα

Παρά τη δυσμενή συγκυρία, ωστόσο, όπως είπε ο κ. Πιερρακάκης, η Ευρώπη εμφανίζεται πιο ανθεκτική σε σχέση με το παρελθόν. Η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και οι επενδύσεις σε υποδομές έχουν περιορίσει την εξάρτηση από μεμονωμένους προμηθευτές. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), οι οποίες καλύπτουν πλέον το 43% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτό το «ανάχωμα ΑΠΕ» λειτουργεί ως κρίσιμος παράγοντας σταθερότητας, μειώνοντας την έκθεση της Ευρώπης σε εξωτερικούς ενεργειακούς κραδασμούς, υπογράμμισε ο πρόεδρος του Eurogroup που βρίσκεται στις ΗΠΑ για την εαρινή σύνοδο του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ωστόσο, όπως τόνισε η πρόοδος δεν επαρκεί. Η Ευρώπη εξακολουθεί να εισάγει το 57% της ενέργειας που καταναλώνει, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω επενδύσεις σε δίκτυα, διασυνδέσεις και τεχνολογίες αποθήκευσης.

Τα λιπάσματα

Πάντως ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο προσοχής έχει να κάνει με τις επιπτώσεις της κρίσης στον πρωτογενή τομέα, κάτι που άλλωστε φαίνεται στα επίπεδα τιμών, βασικών αγαθών. Όπως αναφέρει η ανάλυση της Alpha Bank, “η γεωοικονομική ισχύς της ηπείρου έχει διαβρωθεί λόγω της υπερβολικής εξάρτησης από το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα συναφή προϊόντα, όπως τα λιπάσματα, που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Περίπου το 1/3 της παγκόσμιας προμήθειας λιπασμάτων διέρχεται τα Στενά του Ορμούζ, όπως και το αντίστοιχο ποσοστό του παγκόσμιου ηλίου, προϊόν της επεξεργασίας του φυσικού αερίου και το οποίο είναι απαραίτητο για την παραγωγή chip. Ανεξαρτήτως του πόσο θα διαρκέσει αυτή η κρίση, οι ευρωπαϊκές χώρες οφείλουν να σχεδιάσουν το πώς θα μειώσουν αυτή την εξάρτηση στο άμεσο μέλλον — όπως ξεκίνησαν να κάνουν στον τομέα της Άμυνας.

Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η ευρωπαϊκή οικονομία είναι επί του παρόντος ιδιαίτερα ευάλωτη στις τιμές του φυσικού αερίου, είναι ότι τα αποθέματα έχουν εξαντληθεί μετά από έναν ιδιαίτερα κρύο χειμώνα. Στα τέλη Μαρτίου, τα αποθέματα κυμαίνονταν περίπου στο 28% της συνολικής χωρητικότητας. Το ποσοστό αυτό είναι περίπου 6 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από ό,τι ήταν στο τέλος του περασμένου χειμώνα, το οποίο ήταν ήδη χαμηλό.

Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος αναπλήρωσης στο 80% πριν από την έναρξη της επόμενης περιόδου θέρμανσης, οι εταιρείες φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) θα πρέπει να εισαγάγουν αρκετό φυσικό αέριο για να καλύψουν το υπόλοιπο 50% των αποθεμάτων το ερχόμενο καλοκαίρι. Η επίτευξη του στόχου του 80% έως την έναρξη της περιόδου θέρμανσης του 2026 ήταν εξ αρχής μια πρόκληση, ωστόσο ο πόλεμος στο Ιράν έχει περιπλέξει σημαντικά τις προοπτικές διαδρομών εφοδιασμού, όσο και προς τη φυσική ασφάλεια αυτών των διαδρομών.”