Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, μια ανάλυση του Global Public Policy Institute (GPPi) έρχεται να δώσει μια διαφορετική οπτική. Ο τίτλος της είναι ενδεικτικός — και κάπως απολαυστικά αιχμηρός: «When Your Ally Turns Narcissistic: A Self-Help Manual for Europe Navigating Transatlantic Relations» («Όταν ο σύμμαχός σου γίνεται ναρκισσιστής: Ένας οδηγός αυτοβοήθειας για την Ευρώπη στις διατλαντικές σχέσεις»). Με άλλα λόγια, κάτι σαν εγχειρίδιο διαχείρισης… δύσκολων σχέσεων, μόνο που εδώ δεν μιλάμε για προσωπικές σχέσεις, αλλά για γεωπολιτική.
Η θεωρία του ναρκισσισμού ως εργαλείο γεωπολιτικής ανάλυσης
Η μελέτη επιχειρεί να βάλει τάξη σε αυτό που συχνά μοιάζει με χαοτική εξωτερική πολιτική. Αντλώντας από την ψυχολογία, υποστηρίζει ότι οι κινήσεις της Ουάσιγκτον δεν είναι τόσο τυχαίες όσο φαίνονται, αλλά ακολουθούν μια λογική που σχετίζεται με την επιδίωξη κύρους, προβολής και ιεραρχικής υπεροχής. Η θεωρία του ναρκισσισμού χρησιμοποιείται εδώ ως ερμηνευτικό εργαλείο: η ισχύς δεν ασκείται μόνο για αποτελέσματα, αλλά και για εντυπώσεις — και, συχνά, για τη δημιουργία έντασης.
Οι ερευνητές του GPPi αποφεύγουν να προσωποποιήσουν την ανάλυση. Αντίθετα, προτείνουν ένα ευρύτερο πλαίσιο κατανόησης της συμπεριφοράς κρατών, εντοπίζοντας επτά βασικά χαρακτηριστικά: επιδεικτική υπεροχή, αναζήτηση προσοχής, εκδικητική στάση, υποτίμηση συμμάχων, μετακύλιση ευθυνών, εμμονή στον έλεγχο και προτίμηση σε υψηλού ρίσκου, βραχυπρόθεσμες αποφάσεις.
Τα παραδείγματα που εξετάζονται είναι ενδεικτικά. Η υπόθεση της Γροιλανδίας — όταν ο Τραμπ πρότεινε την αγορά της από τη Δανία — μετατράπηκε σε ένα παγκόσμιο θέαμα ισχύος, όπου ο συμβολισμός υπερίσχυσε της ουσίας. Η πίεση για μια γρήγορη «ειρηνευτική συμφωνία» στην Ουκρανία παρουσιάζεται ως προσπάθεια επαναβεβαίωσης της αμερικανικής κυριαρχίας, με περιορισμένο ρόλο για τους Ευρωπαίους. Και η εμπορική αντιπαράθεση με την ΕΕ αποκαλύπτει, σύμφωνα με τη μελέτη, μια σχεδόν εμμονική προσήλωση σε μετρήσεις κύρους, όπως τα εμπορικά ισοζύγια. Πλέον, όλος ο κόσμος έχει στραμμένη την προσοχή στο Ιράν, με τους Ευρωπαίους να μην ανταποκρίνονται για την ώρα στις «διαταγές» του Τραμπ για βοήθεια.
Ο κίνδυνος ευρωπαϊκού εγκλωβισμού – Περισσότερη ψυχραιμία, λιγότερη αντίδραση
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο αντιδράσεων. Αν συνεχίσει να απαντά σε κάθε νέα πρόκληση, κινδυνεύει να εξαντλεί πόρους και να ενισχύει – άθελά της – τη δυναμική που προσπαθεί να διαχειριστεί.
Απέναντι σε αυτό, το GPPi προτείνει μια αλλαγή στάσης: λιγότερη αντίδραση, περισσότερη στρατηγική ψυχραιμία. Μεταξύ άλλων, εισηγείται την ενίσχυση της εικόνας ευρωπαϊκής ενότητας και αυτοπεποίθησης, τη συνειδητή αποφυγή εμπλοκής σε προκλήσεις (ακόμη και μέσω «στρατηγικής σιωπής») και την ανάληψη πιο τολμηρών πρωτοβουλιών που θα επαναφέρουν την Ευρώπη σε θέση πρωταγωνιστή.
Σε πιο μακροπρόθεσμο επίπεδο, η έμφαση δίνεται στην προετοιμασία για ένα περιβάλλον αυξημένης αστάθειας, στην αποφυγή μονομερών παραχωρήσεων και στη διαμόρφωση μιας «ευγενικής ουδετερότητας» απέναντι στην Ουάσιγκτον — μια στάση που διατηρεί τη συνεργασία χωρίς να τροφοδοτεί την ένταση. Καθοριστικό ρόλο παίζουν επίσης η ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοχής και η μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων σε κρίσιμους τομείς.
Όπως υπονοεί —όχι χωρίς μια δόση ειρωνείας— και ο τίτλος της έκθεσης, η Ευρώπη ίσως χρειάζεται πλέον όχι μόνο διπλωματικά εργαλεία, αλλά και… τεχνικές «διαχείρισης χαρακτήρα». Και σε έναν κόσμο όπου η γεωπολιτική θυμίζει ολοένα και περισσότερο ψυχολογία σχέσεων, η ψυχραιμία μπορεί να αποδειχθεί το πιο ισχυρό όπλο.
