Το κόστος συμμόρφωσης με τους θεσμικούς κανόνες είναι μεταξύ των πιο πιεστικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι μικρές επιχειρήσεις στην Ελλάδα σήμερα. Συνεπώς, η απλοποίηση των κανόνων και των οικονομικών επιβαρύνσεων που απορρέουν από αυτούς θεωρείται καθοριστική για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρών επιχειρήσεων και, κατ’ επέκταση, τη βελτίωση του επιχειρηματικού και οικονομικού περιβάλλοντος.
Αυτό αναφέρει μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ με τίτλο «Ανάλυση των οικονομικών βαρών των μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα: φορολογικές, ρυθμιστικές και τραπεζικές επιβαρύνσεις» που εστιάζει σε ένα πλήθος νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών υποχρεώσεων, που έχει οδηγήσει σε υψηλό κόστος συμμόρφωσης, επηρεάζοντας αρνητικά την ανταγωνιστικότητα, την επενδυτική δυναμική και τη βιωσιμότητά τους.
Ουσιαστικά το ενημερωτικό σημείωμα, αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια αναλυτικής καταγραφής των οικονομικών βαρών που επωμίζονται οι μικρές επιχειρήσεις εξαιτίας της συμμόρφωσής τους με αυτό το πλαίσιο. Η εστίαση τοποθετείται στους τρεις βασικούς πυλώνες επιβάρυνσης: φορολογικά βάρη, κανονιστικά/διοικητικά κόστη και τραπεζικές/χρηματοοικονομικές επιβαρύνσεις.
Όπως τονίζουν οι συντάκτες του ενημερωτικού σημειώματος , οι εκθέσεις των Enrico Letta (2024) και Mario Draghi (2025) καταγράφουν με σαφήνεια τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω του αυξημένου κανονιστικού φόρτου και της πολυπλοκότητας του θεσμικού πλαισίου καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι αυστηροί και συχνά υπερβολικά περίπλοκοι κανονισμοί αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για τις επενδύσεις και την οικονομική ανάπτυξη στην ΕΕ, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ταχεία και αποφασιστική δράση προκειμένου να βελτιωθεί το επιχειρηματικό περιβάλλον και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τι αναφέρουν Letta - Draghi - ΤτΕ
Η έκθεση του Enrico Letta (2024) τονίζει την ανάγκη για άμεση μεταρρύθμιση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, υπογραμμίζοντας ότι η υπερβολική ρύθμιση και γραφειοκρατία αποτελούν σοβαρά εμπόδια για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Αντίστοιχα, η έκθεση του Mario Draghi (2025), η οποία επικεντρώνεται στην οικονομική ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, επισημαίνει την ανάγκη για σταθερούς και προβλέψιμους κανόνες, οι οποίοι δεν θα επιβαρύνουν υπερβολικά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Με βάση τα όσα αναφέρει η μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, στο ίδιο πλαίσιο, η κοινή μελέτη των Business Europe, Eurochambres και SME United (2024) με τίτλο «Making better regulation work better for SMEs» αναφέρει ότι οι κανονιστικές και διοικητικές επιβαρύνσεις είναι ένα από τα κορυφαία προβλήματα για τις επιχειρήσεις, και ειδικά για τις ΜμΕ, που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, οι οποίες, μάλιστα, έχουν ενταθεί τα τελευταία χρόνια.
Παράλληλα, οι τρεις αυτοί φορείς υπογραμμίζουν την ανάγκη ανάληψης περαιτέρω πολιτικών πρωτοβουλιών και την εφαρμογή σχετικών εργαλείων για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της νομοθεσίας στις ΜμΕ και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.
Αντίστοιχα, ο προβληματισμός σχετικά με τις επιβαρύνσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις από τους θεσμικούς κανόνες, ήτοι ο κανονιστικός και διοικητικός φόρτος, είναι ιδιαίτερα έντονος και στην Ελλάδα, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας.
Τόσο η Τράπεζα της Ελλάδος όσο και πολλοί άλλοι θεσμικοί φορείς επισημαίνουν ότι η γραφειοκρατία, η υψηλή φορολόγηση και οι ρυθμιστικοί περιορισμοί αποτελούν σημαντικά εμπόδια για τις ελληνικές επιχειρήσεις, και ειδικότερα για τις ελληνικές ΜμΕ, επηρεάζοντας τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Περαιτέρω, στην Έκθεση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το έτος 2024, επισημαίνεται ότι η ενίσχυση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας προϋποθέτει στοχευμένες παρεμβάσεις σε κρίσιμους τομείς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου για την επιχειρηματικότητα. Η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου θεωρείται κρίσιμη για τη μείωση των εμποδίων εισόδου σε κλάδους επιχειρηματικής δραστηριότητας, γεγονός που θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό, θα μειώσει τις τιμές και θα αυξήσει την παραγωγή εμπορεύσιμων προϊόντων και υπηρεσιών επηρεάζοντας θετικά και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της χώρας
Τα βάρη
Με βάση την ανάλυση, το κόστος φορολογικής συμμόρφωσης, περιλαμβάνει τόσο τις άμεσες χρηματικές υποχρεώσεις (φόροι, τέλη, εισφορές), όσο και το διοικητικό βάρος (μισθοί, εξωτερικές υπηρεσίες, τεχνολογικές επενδύσεις). Επίσης, επιβαρύνσεις προκύπτουν από πλήθος ειδικών φορολογιών (τέλη, φόροι κατανάλωσης κλπ), οι οποίες επηρεάζουν δυσανάλογα τις ΜμΕ.
Επιπλέον, τραπεζικά κόστη (χρεώσεις, διαχείριση λογαριασμών, απαιτήσεις due diligence) λειτουργούν ως αντικίνητρο πρόσβασης στη χρηματοδότηση.
Παράλληλα, δημοτικοί φόροι, τα εργασιακά και ασφαλιστικά και τα λοιπά κόστη συμμόρφωσης (αδειοδοτήσεις, προστασία προσωπικών δεδομένων κ.α.), ενσωματώνουν απαιτήσεις που οι μικρές επιχειρήσεις αδυνατούν να καλύψουν χωρίς εξωτερική υποστήριξη.
Μέσα από το ενημερωτικό σημείωμα προκύπτει ότι το συνολικό θεσμικό και οικονομικό φορτίο δεν λειτουργεί μόνο ως εμπόδιο στην καθημερινή λειτουργία των μικρών επιχειρήσεων, αλλά και ως παράγοντας αποτροπής για την ανάπτυξη, την εξωστρέφεια και την καινοτομία. Ο κανονιστικός φόρτος, η θεσμική αβεβαιότητα και η πολυνομία στερούν από τις μικρές επιχειρήσεις το κρίσιμο περιθώριο να σχεδιάσουν και να επενδύσουν με ασφάλεια.
Επιπτώσεις των Οικονομικών Βαρών
Ειδικότερα, όπως αναφέρεται, η συμμόρφωση με τους θεσμικούς κανόνες αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για όλες τις επιχειρήσεις. Οι οικονομικές επιβαρύνσεις που απορρέουν από τη συμμόρφωση με τους κανόνες είναι πολυδιάστατες και επηρεάζουν την κερδοφορία, την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, ειδικά των μικρών. Κατ’ αρχήν, είναι σημαντικό να σημειωθεί, όπως άλλωστε αναφέρθηκε παραπάνω, ότι οι μικρότερες εταιρείες συχνά αντιμετωπίζουν δυσανάλογα υψηλό οικονομικό βάρος για να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τους θεσμικούς κανόνες, σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους σε μέγεθος ανταγωνιστές τους.
Το ζήτημα των πόρων
Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη δυσαναλογία των οικονομικών βαρών μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων είναι οι περιορισμένοι πόροι των μικρών επιχειρήσεων. Ενώ οι μεγάλες εταιρείες διαθέτουν εξειδικευμένα νομικά και διοικητικά τμήματα, οι μικρές επιχειρήσεις συχνά βασίζονται σε περιορισμένο προσωπικό ή συνεργασίες με εξωτερικούς συνεργάτες για να καλύψουν τις ανάγκες συμμόρφωσης με τους θεσμικούς κανόνες.
Αυτό αυξάνει το κόστος, αφενός διότι οι εξωτερικές υπηρεσίες είναι συνήθως πιο ακριβές και λιγότερο ευέλικτες και αφετέρου γιατί οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι αναγκασμένες να ανακατανείμουν χρόνο και προσωπικό από παραγωγικές δραστηριότητες σε δραστηριότητες θεσμικής συμμόρφωσης.
Συνεπώς, η ανάγκη για συμμόρφωση επιβαρύνει οικονομικά και οργανωτικά τις μικρές επιχειρήσεις, επηρεάζοντας αρνητικά την ανάπτυξή τους και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, η οικονομική επιβάρυνση από τη θεσμική συμμόρφωση αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την επιχειρηματικότητα και είναι εγγενώς ευνοϊκή για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις έναντι των μικρών και των νέων επιχειρήσεων. Το κόστος συμμόρφωσης αποτελεί εμπόδιο στην ίδρυση νέων επιχειρήσεων και στη μεγέθυνση των μικρών επιχειρήσεων, στη δημιουργία θέσεων εργασίας, στην αύξηση των εισοδημάτων (μισθών και κερδών) και στην καινοτομία.
Ως αποτέλεσμα, το κόστος θεσμικής συμμόρφωσης επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της οικονομίας και την οικονομική ευημερία. Οι χώρες με λιγότερους θεσμικούς κανόνες έχουν υψηλότερο επίπεδο επιχειρηματικότητας και υψηλότερο ποσοστό μικρών επιχειρήσεων. Επιπλέον, οι χώρες με μεγαλύτερο ποσοστό μικρών επιχειρήσεων έχουν ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη.
Ειδικότερα, η προσπάθεια συμμόρφωσης με πολλούς θεσμικούς κανόνες, τόσο οικονομικά όσο και διαδικαστικά, είναι δυσκολότερη για τις μικρές επιχειρήσεις. Οι μεγάλες επιχειρήσεις διαχειρίζονται τις απαιτήσεις των θεσμικών κανόνων μέσα από οργανωμένες εσωτερικές διαδικασίες, αφιερώνοντας παράλληλα όλους τους ικανούς πόρους. Με αυτό τον τρόπο μπορούν να απορροφήσουν το κόστος συμμόρφωσης και, λόγω του μεγέθους, το επιμερίζουν σε υψηλότερο επίπεδο παραγωγής. Αντίθετα, οι μικρές επιχειρήσεις χωρίς αυστηρή
Η θεσμική επιβολή κανόνων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την οικονομία και τις επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας την εφαρμογή δημόσιων πολιτικών σε διάφορους τομείς όπως η φορολογία, η ασφάλεια και η προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο, οι θεσμικοί κανόνες, ειδικά οι υπερβολικές ή παρωχημένες ρυθμίσεις, συχνά δημιουργούν κόστη που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις και μειώνουν την οικονομική αποτελεσματικότητα. Μάλιστα, οι οικονομική επιβάρυνση από τη συμμόρφωση με τους θεσμικούς κανόνες δεν είναι ανάλογη του μεγέθους των επιχειρήσεων αλλά επιβαρύνει δυσανάλογα περισσότερο τις μικρότερες επιχειρήσεις της οικονομίας. Δεν υπάρχει σαφής απάντηση στην τέλεια ισορροπία μεταξύ μικρών, μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων.
Ωστόσο, δεδομένου ότι υπάρχουν πολλά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη από την ενίσχυση της θέσης των μικρών επιχειρήσεων, οι όποιες παρεμβάσεις και οι δημόσιες πολιτικές θα πρέπει κατά το σχεδιασμό τους να λαμβάνουν υπόψη αυτήν τη δυσανάλογη επιβάρυνση των μικρών επιχειρήσεων κατά τη συμμόρφωση τους με τους θεσμικούς κανόνες.
Το βασικό συμπέρασμα
Μέσα από τη μελέτη προκύπτει ότι το συνολικό θεσμικό και οικονομικό φορτίο δεν λειτουργεί μόνο ως εμπόδιο στην καθημερινή λειτουργία των μικρών επιχειρήσεων, αλλά και ως παράγοντας αποτροπής για την ανάπτυξη, την εξωστρέφεια και την καινοτομία. Ο κανονιστικός φόρτος, η θεσμική αβεβαιότητα και η πολυνομία στερούν από τις μικρές επιχειρήσεις το κρίσιμο περιθώριο να σχεδιάσουν και να επενδύσουν με ασφάλεια.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η επιβίωση και εξέλιξη των ΜμΕ στην Ελλάδα απαιτεί μια βαθιά και στοχευμένη μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου. Η μείωση των διοικητικών και οικονομικών επιβαρύνσεων δεν αποτελεί απλώς ζήτημα διευκόλυνσης, αλλά προϋπόθεση διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής.
