Η αποτυχία της Κάλας να ενώσει τον Βορρά με τον Νότο

Η τέως πρωθυπουργός της Εσθονίας και νυν επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Διπλωματίας είχε αρκετές φιλοδοξίες όταν ανέλαβε το νέο της πόστο στις Βρυξέλλες. Έθεσε το Ουκρανικό ως πρώτη προτεραιότητα. Υπήρχαν αμφιβολίες για την καταλληλόλητα της επιλογής της, καθώς η αντιρωσική της στάση θεωρούνταν ως πιθανό εμπόδιο σε μία προσπάθεια εξεύρεσης λύσης στο Ουκρανικό. Μέχρι στιγμής η πορεία της δεν είναι ιδιαίτερα επιτυχής. Η Κάλας υποτίμησε το γεγονός ότι τα κράτη που βρίσκονται μακριά από τη ρωσική επικράτεια δεν νιώθουν την ίδια απειλή με τα βαλτικά κράτη, τα σκανδιναβικά ή και την Πολωνία. Το γεγονός ότι αντικατέστησε Ιταλούς και Ισπανούς διπλωμάτες από κομβικά ευρωπαϊκά πόστα αποδείχθηκε εκ των υστέρων μία λανθασμένη κίνηση. Αυτό επιβεβαιώθηκε στην πρωτοβουλία της να διασφαλιστούν πρόσθετα 40 δισ. για την Ουκρανία. Η πρότασή της δεν βρήκε ανταπόκριση, μεταξύ άλλων λόγω των αντιρρήσεων των χωρών του Νότου. Ο στόχος περιορίστηκε εν τέλει στα 5 δισ..

Γενικότερα τα βαλτικά κράτη αναβαθμίστηκαν γεωστρατηγικά μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο ότι οι Γερμανοί στέλνουν τάγμα 5.000 στρατιωτών στην Λιθουανία, ως μήνυμα αποτροπής προς τη Ρωσία. Επιπλέον πρόκειται για τους πιο ένθερμους υποστηρικτές των Ουκρανών καθώς γνωρίζουν καλά ότι μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος του Κρεμλίνου. Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ και οι φήμες για απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Βαλτική δημιουργεί νέους «πονοκεφάλους» στις κυβερνήσεις τους.

Τα νότια κράτη δεν ξεχνούν τις δημοσιονομικές τους περιπέτειες

Από την άλλη, τα νότια κράτη της Ευρωπαϊκή Ένωσης έχουν άλλες προτεραιότητες. Ιταλία, Γαλλία και Πορτογαλία εφάρμοσαν κατά την προηγούμενη δεκαετία σκληρά μέτρα λιτότητας, τα οποία κόστισαν στην κοινωνική τους συνοχή. Ομοίως και η Ελλάδα, με την διαφορά ότι είχε πάντοτε αυξημένες αμυντικές δαπάνες λόγω των ελληντοτουρκικών. Από την άλλη, η Ιταλία και ο ιβηρικές χώρες βρίσκονται αρκετά κάτω των στόχων του ΝΑΤΟ και παρά τον κίνδυνο που εγκυμονεί από τη Ρωσία είναι επιφυλακτικές στην αύξηση των αμυντικών τους δαπανών.

Αυτό φάνηκε εξάλλου και από τις δηλώσεις του Πορτογάλου Υπουργού Οικονομικών στο Φόρουμ των Δελφών την Πέμπτη (11/4). Ο Joachim Miranda Samento τόνισε ότι η χώρα του σκοπεύει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες τις χώρας του στο 2%, αλλά σταδιακά. Έθεσε όμως ως προϋπόθεση την δημοσιονομική συνοχή της χώρας του, παραπέμποντας μεταξύ άλλων στην εμπειρία των μνημονίων και έκανε λόγο για ανάγκη μεταρρυθμίσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να βελτιωθεί εν τέλει το βιοτικό επίπεδο και να περιοριστεί η πίεση εθνικιστικών κομμάτων.

Η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής είναι ένα μεγάλο ζήτημα το οποίο απασχολεί έντονα, ιδιαίτερα κράτη που κλήθηκαν να χειριστούν δημοσιονομικές τρικυμίες, είτε λόγω της κρίσης του Ευρώ είτε λόγω πανδημίας. Πρόσφατο παράδειγμα, ο Δήμαρχος Βαρκελώνης που δήλωσε προ ημερών ότι το στεγαστικό ζήτημα είναι το ίδιο σημαντικό με εκείνο της ρωσικής επιθετικότητας.

Παραμένουν τα ερωτηματικά για το ReArm- Κριτική από τον Φερχόφστατ

Από εκεί και πέρα το πρόγραμμα ReArm της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, το οποίο συζητήθηκε εκτενώς και στο Φόρουμ των Δελφών, δεν φαίνεται να ενθουσιάζει μέχρι στιγμής.

Υπάρχει η κριτική ότι το πρόγραμμα είναι κομμένο και ραμμένο στα δημοσιονομικά κριτήρια των Γερμανών, με τα κράτη που ταλανίζονται από υψηλά επίπεδα δημοσίου χρέους, όπως τη Γαλλία, να ανησυχούν ότι μακροπρόθεσμα θα αντιμετωπίσουν νέους μπελάδες ως προς την πιστοληπτική τους ικανότητα.

Το ζήτημα αυτό αφορά και την Ελλάδα που χαιρετίζει μεν την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών, ωστόσο εστιάζει κι εκείνη με τη σειρά της στη διατήρηση της βιωσιμότητας του χρέους.

Επιπλέον ο διεθνής οίκος Fitch δημοσίευσε πρόσφατα σημείωμα με το οποίο αμφιβάλει αν η Ευρώπη θα είναι σε θέση να επενδύσει 800 δισ. στην άμυνα τα επόμενα χρόνια

Επομένως, με βάση αυτό, τίθεται και πάλι το ερώτημα της χρήσης-έκδοσης Ευρωομολόγων, την οποία αποδέχεται ανεπιφύλακτα ο πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου Γκι Φερχόφστατ. Συγκεκριμένα, ο Φερχόφστατ άσκησε κατά την παρέμβασή του στο Φόρουμ των Δελφών την Παρασκευή (11/4) δριμεία κριτική για το πρόγραμμα ReArm, τονίζοντας ότι τα πρόσθετα κονδύλια δεν θα αλλάξουν από μόνα τους την ευρωπαϊκή αποτρεπτική ικανότητα και ότι απαιτούνται περισσότερες κοινές πολιτικές για να επιτευχθεί αυτός ως στόχος. Ως προς τα κοινά ευρωπαϊκά ομόλογα εξέφρασε την πεποίθηση πώς θα προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις στην Ευρώπη και ότι θα αυξήσουν τη δυναμική της.

Όσο υπάρχει αυτή η ασταθή κατάσταση στην ευρωπαϊκή ήπειρο, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να συνεχίζεται και τις ΗΠΑ να επιχειρούν να αποστασιοποιηθούν από τις ευρωπαϊκές υποθέσεις και να κλιμακώνουν συνεχώς τον εμπορικό πόλεμο, το ζήτημα των Ευρωομολόγων θα παραμένει επίκαιρο.

Καμία αναφορά στα Ευρωομόλογα από τη Γερμανία

Ωστόσο είναι αρκετά δύσκολο να υλοποιηθεί ένα τέτοιο εγχείρημα, καθώς θα απαιτούσε τη σύμφωνη γνώμη της πρώτης οικονομίας της ηπείρου, της Γερμανίας, στην οποία δεν γίνεται καν συζήτηση για το ζήτημα αυτό. Πολλοί στις Βρυξέλλες περιμένουν από τον εν αναμονή καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να αναλάβει έναν πιο ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στα ζητήματα της άμυνας. Ωστόσο κάτι τέτοιο φαντάζει μάλλον δύσκολο, από τη στιγμή που το κόμμα του κατρακυλά στις δημοσκοπήσεις με το ακροδεξιό και ευρωσκεπτιστικό AfD να κοντράρει πλέον τη Χριστιανική Ένωση στα ίσα. Επομένως και το Ευρωομόλογο τίθεται για αρχή στον «πάγκο», εκτός κι αν η πραγματικότητα αναγκάσει τη Γερμανία να αναπροσαρμόσει τη θέση της.

Όλα τα κράτη στην Ευρώπη φαίνονται να αντιλαμβάνονται τη σοβαρότητα της κατάστασης στην Ουκρανία και τους κινδύνους που προκύπτουν από τη ρωσική επιθετικότητα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ωστόσο το ζήτημα της χρηματοδότησής της, σε μία εποχή όπου ο Ντόναλντ Τραμπ επιβάλει και αναιρεί δασμούς κατά το δοκούν, υπονομεύει την ευρωπαϊκή συνοχή. Τουλάχιστον, όπως ανέφερε στο Φόρουμ των Δελφών ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος η Ευρώπη κατάφερε να τηρήσει ενιαία γραμμή στο πρόσφατο δασμολογικό τσουνάμι των ΗΠΑ, τουλάχιστον για την ώρα.

Τέλος, κομβικής σημασίας για το μέλλον της ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής θα είναι η Σύνοδος του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο, στην οποία δεν αποκλείεται ο Ντόναλντ Τρραμπ να επιχειρήσει να προκαλέσει νέα σοκ στους Ευρωπαίους …

Γιώργος Ραυτόπουλος