Όπως μεταδίδουν οι Financial Times, στον πυθμένα της θάλασσας σχηματίζονται επί εκατομμύρια χρόνια όζοι, οι οποίοι περιέχουν ίχνη σπάνιων γαιών, καθώς και νικέλιο, κοβάλτιο, χαλκό και μαγγάνιο – μέταλλα, δηλαδή, που χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες, ηλεκτρικές καλωδιώσεις ή πυρομαχικά.
Τα πολύτιμα αυτά ορυκτά θα μπορούσαν να προστεθούν στα υπάρχοντα ομοσπονδιακά αποθέματα αργού πετρελαίου και μετάλλων· κάτι εξαιρετικά επωφελές για τις ΗΠΑ, οι οποίες προσπαθούν να κερδίσουν την αυτάρκειά τους, όπως αποδεικνύει και η συμφωνία με την Ουκρανία για τις σπάνιες γαίες, αλλά και η επιμονή του Ντόναλντ Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία και τον Καναδά.
Ο Αλεξάντερ Γκρέι, ειδικός επί Ασιατικών θεμάτων και επικεφαλής του επιτελείου του συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ στην πρώτη διακυβέρνηση Τραμπ, θεωρεί λογικό το ενδιαφέρον του Λευκού Οίκου για τα βαθέα ύδατα, καθώς η Κίνα βλέπει όλο και περισσότερο τον βυθό ως πεδίο «πρώτης γραμμής στον οικονομικό και στρατιωτικό ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ».
Πρόκειται για περιοχές «μεγάλης ευπάθειας» για την Κίνα, όπως αναφέρει ο Γκρέι, και έτσι ένα ενδεχόμενο στρατηγικό κρατικό απόθεμα των επονομαζόμενων πολυμεταλλικών οζιδίων από τον βυθό της θάλασσας θα βοηθούσε τις ΗΠΑ να καλύψουν τη διαφορά με την Κίνα στην παγκόσμια κούρσα εξερεύνησης του πλούσιου σε πόρους βυθού του Ειρηνικού.
Μάλιστα, το Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα έθεσε περιορισμούς στις εξαγωγές ορισμένων σπάνιων γαιών σε μια προσπάθεια να τα χρησιμοποιήσει ως μια μορφή οικονομικού όπλου. Όπως εξηγούν οι FT στο σχετικό ρεπορτάζ, το απόθεμα από το βυθό του Ειρηνικού θα είναι χρήσιμο ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου εξόρυξης βαθέων υδάτων και της δημιουργίας χερσαίων υποδομών επεξεργασίας των συγεκριμένων οζιδίων.
Ισχυροί Ρεπουμπλικάνοι, συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, και του συμβούλου εθνικής ασφάλειας, Μάικ Γουόλτς, υπήρξαν ισχυροί υποστηρικτές του σχεδίου ήδη από τη θητεία τους στο Κογκρέσο.
Είχε, μάλιστα, ανατεθεί σε αρμόδιο τμήμα να διεξαγάγει μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με το πως τα οζίδια αυτά θα μπορούσαν να τελειοποιηθούν για αμυντικές εφαρμογές.
Σύμφωνα με τα σχέδια, το απόθεμα θα «δημιουργούσε μεγάλες ποσότητες έτοιμες και διαθέσιμες στην επικράτεια των ΗΠΑ για χρήση στο μέλλον», σε περίπτωση που μια σύγκρουση με την Κίνα θα περιόριζε τις εισαγωγές μετάλλων και σπάνιων γαιών» αναφέρουν οι FT, επικαλούμενοι πηγή με γνώση του θέματος.
Εξορύξεις χωρίς νομικό πλαίσιο και με αυξημένο περιβαλλοντικό κόστος
Παρά τον ενθουσιασμό μεταξύ των κορυφαίων Ρεπουμπλικανών για την εξερεύνηση του βυθού, τα πράγματα στην πράξη δεν είναι τόσο απλά όσο ακούγονται. Και το πρόβλημα εδώ δεν είναι το τεράστιο κόστος ενός τέτοιου εγχειρήματος, αλλά το νομικό πλαίσιο που αφορά τέτοιες εξορυκτικές δραστηριότητες.
Οι ΗΠΑ συνεχίζουν να απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς διαπραγματεύσεις για την εξόρυξη του βυθού, μην έχοντας ακόμη επικυρώσει τη συνθήκη που καθιέρωσε για πρώτη φορά το νομικό πλαίσιο για αυτές τις δραστηριότητες, ήτοι τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Οι συνομιλίες που διεξήχθησαν στο πλαίσιο της Διεθνούς Αρχής για τον Βυθό της Θάλασσας στην Τζαμάικα τον περασμένο μήνα τελείωσαν χωρίς πράσινο φως για την εξόρυξη σε διεθνή ύδατα, καθώς δεκάδες χώρες συνεχίζουν να ζητούν ένα μορατόριουμ για την πρακτική αυτή.
Παράλληλα, μία ακόμη πρόκληση είναι και το περιβαλλοντικό κόστος που θα επιφέρει μία τέτοια ενέργεια, από όποιον κι αν επιχειρηθεί. Σύμφωνα με τους πολλούς επιστήμονες, μια τέτοια εξόρυξη θα μπορούσε να βλάψει διάφορες μορφές ζωής που ζουν χιλιάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θαλάσσης, συμπεριλαμβανομένων των κοραλλιών και των λευκών χταποδιών.
Όμως, ακόμη κι αν αυτό θεωρηθεί ασήμαντο από την αμερικανική διοίκηση, τα ερωτήματα και πάλι δεν έχουν απαντηθεί εξολοκλήρου. Παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του εάν και κατά πόσο θα μπορούσε μία τέτοια βιομηχανία να αναπληρώσει την εκτεταμένη αλυσίδα εφοδιασμού της Κίνας με κρίσιμα ορυκτά ή να ανταγωνιστεί τη χαμηλή τιμή του ινδονησιακού νικελίου.
Δυσκολίες και με τις σπάνιες γαίες της… ξηράς
Σε ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα διεξήχθησαν, σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, οι συνομιλίες Ουάσιγκτον – Κιέβου για τις σπάνιες γαίες της Ουκρανίας, την Παρασκευή 11 Απριλίου, γεγονός που υποδηλώνει πως δεν υπήρξε αξιοσημείωτη πρόοδος.
Ο λόγος φέρεται να ήταν πως η νέα «μαξιμαλιστική» εκδοχή του κειμένου που παρουσίασε η αμερικανική πλευρά περιλαμβάνει δυσμενείς όρους για το Κίεβο.
Με την προτεινόμενη συμφωνία, οι ΗΠΑ θα κερδίσουν προνομιακή πρόσβαση σε στρατηγικής σημασίας ορυκτά της Ουκρανίας και το Κίεβο θα πρέπει να διοχετεύσει σε κοινό επενδυτικό ταμείο τα έσοδα από την εκμετάλλευση φυσικών πόρων τόσο από κρατικές όσο και από ιδιωτικές εταιρείες. Ωστόσο, «αγκάθι» παραμένει η άρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών να δώσουν εγγυήσεις ασφαλείας, τις οποίες επίμονα ζητά ο Ουκρανός πρόεδρος.
Μάλιστα, την Τετάρτη (9/4) ο Ζελένσκι τόνισε για μία ακόμη φορά ότι η συμφωνία θα πρέπει να είναι αμοιβαία επωφελής, αλλά και να συμβάλλει στον εκσυγχρονισμό και την αποκατάσταση της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο.
Όπως μεταδίδει το Reuters, ωστόσο, φαίνεται πως και η νέα εκδοχή του κειμένου της συμφωνίας δεν καλύπτει τους Ουκρανούς αξιωματούχους, αφού οι ΗΠΑ έχουν προσθέσει την αξίωση να αναλάβει η αμερικανική αναπτυξιακή τράπεζα (DFC) τον έλεγχο αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου από τον ρωσικό ενεργειακό κολοσσό Gazprom μέσω της Ουκρανίας προς την Ευρώπη.
Κορυφαίοι αξιωματούχοι της ουκρανικής κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων του πρωθυπουργού Ντενίς Σμιχάλ και του υπουργού Οικονομικών Σερχίι Μάρτσενκο, θα είναι στην Ουάσινγκτον σε δύο εβδομάδες για την εαρινή σύνοδο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Όπως αναφέρουν στο Reuters πηγές που γνωρίζουν το πρόγραμμα, μια συνεδρίαση αφιερωμένη στην Ουκρανία έχει προγραμματιστεί για τις 25 Απριλίου.
Το status του δολαρίου υπό αμφισβήτηση
Εν τω μεταξύ, όσο ο Αμερικανός πρόεδρος κάνει το ένα φιλόδοξο σχέδιο μετά το άλλο, οι προειδοποιήσεις σχετικά με τη σταθερότητα της αμερικανικής οικονομίας πληθαίνουν. Σημείο αιχμής η πτώση του δολαρίου και η απότομη άνοδος στις αποδόσεις των ομολόγων, από κοινού με τις ενδείξεις για εξάντληση της ρευστότητας και των ακραίων margin calls.
Παρά το ότι ο Ντόναλντ Τραμπ «πάγωσε» για ενενήντα ημέρες όλους τους δασμούς, πλην των κινεζικών (παρότι κι εκεί αρχίζει να επιτρέπει κάποιες εξαιρέσεις), το status του δολαρίου ως κραταιού και σταθερού νομίσματος έχει «πληγωθεί», ενώ η αναταραχή έχει προκαλέσει ανησυχία για το αμερικανικό ενεργητικό. Την κατάσταση δεν βοηθούν και οι προειδοποιήσεις σχετικά με το επενδυτικό κλίμα στις ΗΠΑ, καθώς πληθαίνουν οι αναλυτές και αξιωματούχοι που θεωρούν πως η Αμερική θα πάψει να είναι ελκυστική για τους επενδυτές.
Εν τω μεταξύ, οι αυξανόμενοι δείκτες μεταβλητότητας ενεργοποίησαν τα αυτόματα μοντέλα διαχείρισης κινδύνου σε τράπεζες και hedge funds, οδηγώντας σε μαζικές ρευστοποιήσεις. Η Wall Street Journal έκανε λόγο για «κρίση εμπιστοσύνης στο δολάριο», καθώς μετοχές, ομόλογα και το ίδιο το νόμισμα υποχώρησαν ταυτόχρονα. Η πυροσβεστική παρέμβαση Τραμπ (με την αναστολή των δασμών) λειτούργησε, μεν, κατευναστικά, αλλά το ερώτημα σχετικά με το τι θα συμβεί την επόμενη φορά που θα ανακοινώσει κάτι που θα φανεί (ή θα είναι όντως) παρακινδυνευμένο, παραμένει αναπάντητο.
Χωρίς όλα αυτά να σημαίνουν ότι η αμερικανική οικονομία θα «βυθιστεί» από τη μία μέρα στην άλλη ή ότι το δολάριο θα καταβαθρωθεί εν μία νυκτί, οι κίνδυνοι είναι παρόντες, ιδίως από τη στιγμή που μιλάμε για την μεγαλύτερη σε έκταση και ρευστότητα αγορά ομολόγων παγκοσμίως. Άλλωστε, και η κάποτε κραταιά βρετανική λίρα δεν είχε «γκρεμιστεί» βίαια μέσα σε μία ημέρα, αλλά, αντιθέτως, χρειάστηκε πάνω από μια δεκαπενταετία μέχρι να υποχωρήσει (στην αυγή του 1950 περίπου), για να δώσει τη θέση της σε άλλα αναδυόμενα νομίσματα.
Η UBS σε πρόσφατη ανάλυσή της, πάντως, προβλέπει ότι το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η κατακρήμνιση και αντικατάσταση του δολαρίου, αλλά η σχετική αποδυνάμωσή του και η ανάδειξη διαφόρων άλλων νομισμάτων, μέσα σε ένα πολύπλοκο και ποικιλόμορφο νομισματικό περιβάλλον.
