Η πρωτοβουλία αναδεικνύει την ανάγκη ταχείας και αποτελεσματικής κινητοποίησης στρατευμάτων και εξοπλισμού εντός της ΕΕ, ιδιαίτερα μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οποία αποκάλυψε τα κενά στην ευρωπαϊκή αμυντική υποδομή και τη γραφειοκρατική πολυπλοκότητα.
Τρεις άξονες για την «ευρωπαϊκή στρατιωτική κινητικότητα»
Το πακέτο περιλαμβάνει τρεις βασικούς άξονες:
- Κανονισμός Στρατιωτικής Κινητικότητας: Θέτει εναρμονισμένους κανόνες για τη διέλευση στρατευμάτων και εξοπλισμού. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εγκρίνουν τη διέλευση εντός τριών ημερών σε περίοδο ειρήνης και έξι ωρών σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, μειώνοντας δραστικά τους χρόνους έγκρισης που συχνά διαρκούσαν εβδομάδες ή μήνες.
- EMERS (Ευρωπαϊκό Σύστημα Ενισχυμένης Ανταπόκρισης Στρατιωτικής Κινητικότητας): Πρόκειται για σύστημα ταχείας κινητοποίησης που παρέχει προτεραιότητα πρόσβασης σε υποδομές, οχήματα και υπηρεσίες. Το Συμβούλιο μπορεί να ενεργοποιήσει το σύστημα εντός 48 ωρών, με διάρκεια έως ένα έτος, διασφαλίζοντας τη λειτουργική ετοιμότητα σε κρίσεις.
- Αναβάθμιση υποδομών: Εντοπίστηκαν 500 «κρίσιμα σημεία» όπως γέφυρες, σήραγγες, λιμάνια και αεροδρόμια που απαιτούν αναβάθμιση για να υποστηρίζουν στρατιωτικό εξοπλισμό σύμφωνα με τα πρότυπα του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, θα δημιουργηθεί μια «δεξαμενή αλληλεγγύης στρατιωτικής κινητικότητας» με κοινή χρήση στρατιωτικών υποδομών και περιουσιακών στοιχείων, καθώς και κατάλογος στρατιωτικού υλικού διπλής χρήσης από ιδιωτικές εταιρείες. Η πρόταση προβλέπει επίσης τη δημιουργία εθνικών συντονιστών και ψηφιακού πληροφοριακού συστήματος για την παρακολούθηση και τον συντονισμό.
Ο οδικός χάρτης για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία
Συνολικά με το πακέτο στρατιωτικής κινητικότητας παρουσιάστηκε και ο Οδικός Χάρτης μετασχηματισμού της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, με στόχο την ενίσχυση της καινοτομίας, της ανταγωνιστικότητας και της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών. Οι προτεραιότητες περιλαμβάνουν:
- Σύνδεση καινοτόμων εταιρειών με τελικούς χρήστες και κράτη μέλη.
- Δημιουργία «τεχνολογικών συμμαχιών για την άμυνα».
- Ετήσια σύνοδο κορυφής της αμυντικής βιομηχανίας.
- Εστίαση στην τεχνητή νοημοσύνη, με απλοποίηση της πρόσβασης σε δεδομένα για εκπαίδευση και επικύρωση λύσεων ΤΝ.
Χρηματοδότηση και προκλήσεις
Η υλοποίηση απαιτεί τεράστιες επενδύσεις. Ο Επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας εκτίμησε ότι για την αναβάθμιση υποδομών απαιτούνται περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Στον τρέχοντα προϋπολογισμό, 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν μέσω του Μηχανισμού Συνδέοντας την Ευρώπη για έργα διπλής χρήσης, υποστηρίζοντας 95 έργα σε 21 χώρες.
Στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (2028-2034), η Επιτροπή προτείνει 17,65 δισεκατομμύρια ευρώ για στρατιωτική κινητικότητα – δεκαπλάσια αύξηση σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο. Ωστόσο, η χρηματοδότηση παραμένει ανεπαρκής, με επιπλέον δυνατότητες από τα διαρθρωτικά ταμεία, το πρόγραμμα SAFE των 150 δισ. ευρώ και άλλες πηγές.
Επιπλέον χρηματοδοτικά μέσα περιλαμβάνουν:
- Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF): 8 δισ. ευρώ για συνεργατική R&D στον αμυντικό τομέα (2021-2027).
- Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP): 1,5 δισ. ευρώ για ενίσχυση τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης (2025-2027).
- Δράση Ασφάλειας για την Ευρώπη (SAFE): δάνεια έως 150 δισ. ευρώ σε κράτη μέλη για αμυντικές επενδύσεις.
- Ευρωπαϊκό Ταμείο Ειρήνης (EPF): >17 δισ. ευρώ για στρατιωτική υποστήριξη, με έμφαση στην Ουκρανία.
Παρά την αύξηση των δαπανών, η επίτευξη του στόχου του ΝΑΤΟ για 3,5% του ΑΕΠ έως το 2035 απαιτεί επιπλέον 254 δισ. ευρώ ετησίως, αυξάνοντας τις συνολικές αμυντικές δαπάνες της ΕΕ σε περίπου 635 δισ. ευρώ.
Η Κομισιόν τονίζει ότι οι πρωτοβουλίες δεν αφορούν πόλεμο, αλλά τη διαφύλαξη της ειρήνης και την επιχειρησιακή ικανότητα της ΕΕ. Ωστόσο, η εφαρμογή του σχεδίου αντιμετωπίζει προκλήσεις, όπως η πολιτική βούληση για ανοικτό ανταγωνισμό στα εθνικά συμβόλαια και η προτεραιότητα των κρατών μελών σε κοινωνικές ή γεωργικές δαπάνες.
Ο Επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους υπογραμμίζει ότι «τα ισχυρά υλικοτεχνικά δίκτυα κάνουν τη διαφορά μεταξύ νίκης και ήττας σε πολέμους», ενώ ο Απόστολος Τζιτζικώστας συμπληρώνει ότι «η Ευρώπη προετοιμάζεται για τη διαφύλαξη της ειρήνης».
Με τη δημιουργία του «Στρατιωτικού Σένγκεν» και την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας, η ΕΕ επιχειρεί να ενοποιήσει την κατακερματισμένη άμυνα της, αυξάνοντας την ταχύτητα κινητοποίησης, την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και την τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης.
