Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, η «Επιτροπή Σοφών» του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν έχει γνωστοποιήσει ότι η διαδικασία επιλογής του διαδόχου του Χαμενεΐ έχει ολοκληρωθεί, χωρίς όμως να ανακοινώσει περί τίνος πρόκειται. Όποιο πρόσωπο και να είναι πάντως, θα πέσει απευθείας στα βαθιά, καθώς αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις σφυροκοπούν ολόκληρη τη χώρα, με τους Αμερικανούς μάλιστα να μην αποκλείουν τη χερσαία εισβολή. Οι διεθνείς κυρώσεις έχουν γονατίσει τους Μουλάδες, τη στιγμή που στρατηγικοί τους σύμμαχοι, Ρωσία και Κίνα, δεν δείχνουν διάθεση να τα βάλουν με τον πλανητάρχη για χάρη τους.

Η σημαντικότερη λεπτομέρεια είναι ότι το αυταρχικό καθεστώς δεν διαθέτει λαϊκή στήριξη. Οι κινητοποιήσεις του Ιανουαρίου υπήρξαν ίσως οι πιο μαζικές και δυναμικές μέχρι σήμερα, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την ιδιαίτερη ωμότητα με την οποία το καθεστώς επιχείρησε να τις καταστείλει, προκαλώντας σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών δεκάδες χιλιάδες νεκρούς

Πράξεις πανικού χωρίς ενιαίο συντονισμό

Οι κινήσεις κλιμάκωσης των τελευταίων ημερών – του ακέφαλου (;) Ιράν – φανερώνουν μια στάση πανικού. Πλήττοντας αμερικανικές εγκαταστάσεις στις χώρες του Κόλπου, οι ηγέτες του Ιράν ελπίζουν να προκαλέσουν πιέσεις στις ΗΠΑ από τους συμμάχους τους εντός της περιοχής. Μόνο που αυτή η επιθετική τακτική ενδέχεται στο τέλος να παρασύρει και τα άλλα κράτη σε ανοιχτή σύγκρουση με την Τεχεράνη.

Φανερό έγινε επίσης ότι η ιεραρχική ομάδα που κινεί αυτή τη στιγμή τα νήματα στο Ιράν δεν δρα ενιαία. Το Σάββατο (7/3) ο Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε συγγνώμη για τις ιρανικές επιθέσεις σε γειτονικά κράτη, υπογραμμίζοντας ότι δεν θα ακολουθήσουν άλλες. Λίγες ώρες αργότερα η υπόσχεση διαψεύστηκε, ενώ οι επιθέσεις σε κράτη όπως το Κουβέιτ ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνεχίζονται και την Κυριακή (8/3), χωρίς ενδείξεις αποκλιμάκωσης. Επομένως, προκύπτει το συμπέρασμα ότι η ιεραρχική ομάδα του θεοκρατικού καθεστώτος δεν δρα συντονισμένα και ενιαία.

Υπάρχουν ελπίδες δημοκρατικής μετάβασης; Ο ρόλος του Παχλαβί

Η ελπίδα που υπάρχει στη Δύση είναι ότι οι κινητοποιήσεις των τελευταίων χρόνων, και ιδιαίτερα εκείνες του Ιανουαρίου, θα πετύχαιναν τη δημιουργία των απαιτούμενων συνθηκών για μια ομαλή μετάβαση σε ένα δημοκρατικό καθεστώς. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, διότι το Ιράν είναι μια πολυεθνοτική χώρα με 90 εκατ. κατοίκους και χωρίς μεγάλη δημοκρατική και κοινοβουλευτική εμπειρία και ιστορία. Επιπλέον, δεν υπάρχει ένας ενιαίος ιρανικός αντιπολιτευτικός πόλος. Αντιθέτως, παρατηρείται έντονος κατακερματισμός.

Από τις αρχές του χρόνου πέφτει συχνά το όνομα του γιου του τελευταίου Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, στο τραπέζι, ο οποίος ενθάρρυνε τον Ιανουάριο τους ανθρώπους που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις να δείξουν αντοχή. Ο Παχλαβί έχει δηλώσει πρόθυμος να βγει μπροστά για μια περίοδο, κατά την οποία οι Ιρανοί θα θέσουν το πλαίσιο μετάβασης προς ένα πιο φιλελεύθερο σύστημα διακυβέρνησης. Ο Παχλαβί στηρίζεται μάλιστα από τον Σύλλογο Ιρανών Ελλάδος. Όπως δήλωσε στην ΕΡΤ ο πρόεδρος του συλλόγου, Άρια Μερίκι, είναι ουσιαστικά το μόνο πρόσωπο με κάποιο έρεισμα που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εγγυητής αυτής της μετάβασης. Σύμφωνα με το σκεπτικό του, πρόκειται για την πιο κατάλληλη επιλογή, καθώς δεν έχει προκύψει κάποια άλλη προσωπικότητα που θα μπορούσε να αναλάβει τον συγκεκριμένο ρόλο. Το γεγονός ότι στο Ιράν δεν υπήρξαν ουσιαστικά ποτέ κόμματα είναι επίσης ένας κρίσιμος παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη, όπως σημείωσε ο κ. Μερίκι.

Παρόλα αυτά, δεν είναι λίγοι όσοι είναι σκεπτικοί απέναντι στον Παχλαβί. Ο γιος του τελευταίου Σάχη ζει εδώ και δεκαετίες ως εξόριστος στις ΗΠΑ και δεν έχει πατήσει το πόδι του στο Ιράν, γεγονός που ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι δεν γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες του τόπου. Επιπλέον, δεν είναι λίγες οι φωνές που δεν θεωρούν ειλικρινή τα κίνητρά του, παραπέμποντας στην αυταρχική ηγεσία του πατέρα του.

Μια ενδιαφέρουσα οπτική έδωσε σε συνέντευξή του στο γερμανόφωνο podcast RONZHEIMER ο Γερμανοϊρανός δημοσιογράφος Μισέλ Αμπντολάνι. Εκτίμησε ότι είναι λανθασμένη η προσέγγιση των πολιτικών πραγμάτων στο Ιράν με όρους δεξιάς–αριστεράς. Στο επιχείρημα ότι ο Παχλαβί θα θεωρούνταν ξενόφερτος, υπενθύμισε ότι το ίδιο ήταν και ο πρώτος ηγέτης των Μουλάδων Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος ανέλαβε τα ηνία του Ιράν μετά από περίπου 15 χρόνια εξορίας.

Ο Αμπντολάνι, ο οποίος θεωρείται στη Γερμανία δημοσιογράφος του προοδευτικού χώρου, υποστήριξε επίσης ότι το Διεθνές Δίκαιο έχει φτάσει πολλαπλές φορές στα όριά του στο Ιράν, δεδομένου ότι οι Μουλάδες το καταπατούν συστημικά, αρνούμενοι τον διάλογο και επιλέγοντας τη βία. Εξέφρασε δε την ανησυχία του ότι, αν καταφέρει το καθεστώς να επιβιώσει, το μέλλον των Ιρανών θα είναι ιδιαίτερα δυσοίωνο.

Οι Μουλάδες δεν θα πέσουν εύκολα

Συνεπώς, τόσο ο Μερίκι όσο και ο Αμπντολάνι φαίνεται να υιοθετούν τη λογική ότι όποιος και να έρθει μετά τους Μουλάδες θα είναι μια καλύτερη επιλογή από τη σημερινή. Η παραμονή του θεοκρατικού καθεστώτος είναι προφανώς ένα εφιαλτικό σενάριο για τους Ιρανούς και είναι λογικό αυτοί οι άνθρωποι να εκφράζουν αυτές τις ανησυχίες. Δυστυχώς, η δημοκρατική μετάβαση φαίνεται και πάλι εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένου του γεγονότος ότι οι Μουλάδες, παρά τις εσωτερικές τους διαφωνίες, δείχνουν να έχουν μια αρκετά σφιχτή ιεραρχική δομή, η οποία δείχνει να έχει ακόμη όρια αντοχής.

Επιπλέον, σε περίπτωση που εντός των Μουλάδων επικρατήσουν οι φωνές που τάσσονται υπέρ της διπλωματικής διευθέτησης των διαφορών τους με τις ΗΠΑ, ακόμη και με σκληρούς όρους, οι Αμερικανοί αναμένεται να συνεργαστούν μαζί τους, δεδομένου πως μια περαιτέρω κλιμάκωση μέσω χερσαίας εισβολής θα είχε καταστροφικές συνέπειες, τόσο σε διπλωματικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο.

Σε κάθε περίπτωση, είτε διατηρηθεί το καθεστώς είτε χαραχθεί ένας διαφορετικός δρόμος, το Ιράν κινείται σε αχαρτογράφητα νερά, με το μέλλον των πολιτών του να είναι πιο αβέβαιο από ποτέ.