Μέσα σε αυτό το ρευστό και εκρηκτικό περιβάλλον, ποια είναι τα βασικά σενάρια για το μέλλον του Ιράν;

1. Το καθεστώς επιβιώνει, αλλά για πόσο;

Το πρώτο σενάριο είναι η επιβίωση του καθεστώτος και η κλιμάκωση της σύγκρουσης. Αυτό συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες από τη στιγμή που η θεοκρατική αρχιτεκτονική της Ισλαμικής Δημοκρατίας διαθέτει ισχυρή ιεραρχική δομή. Ο Ανώτατος Ηγέτης συγκεντρώνει πολιτική και πνευματική εξουσία και έχει τον τελικό έλεγχο επί των ενόπλων δυνάμεων, κυβερνώντας αυταρχικά.

Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ πέθανε σε ηλικία 86 ετών. Θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι υπάρχει σχέδιο διαδοχής είτε για φυσικό θάνατο είτε για βίαιη απομάκρυνση του. Σε αυτό το σενάριο, η μετάβαση γίνεται γρήγορα, χωρίς τριβές και το Ιράν συνεχίζει την αυταρχική του πορεία, κλιμακώνοντας την ένταση με τους βασικούς αντιπάλους του, πρωτίστως το Ισραήλ.

Ωστόσο, το ερώτημα είναι πόση αντοχή διαθέτει ακόμη το καθεστώς. Οι δυτικές κυρώσεις έχουν προκαλέσει οικονομική και στρατιωτική φθορά. Επιπλέον, αν και το καθεστώς διατηρεί φιλικές σχέσεις με Κίνα και Ρωσία, οι δυνάμεις αυτές εμφανίζονται συγκρατημένες, χωρίς διάθεση σύγκρουσης με τις ΗΠΑ. Δεν αποκλείεται, λοιπόν, να προκύψουν ελλείψεις σε κρίσιμο υλικό. Παράλληλα, η λαϊκή δυσαρέσκεια παραμένει ενεργή, μετά τη βίαιη καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων που οδήγησαν χιλιάδες Ιρανούς στο θάνατο.

Οι λεπτομέρειες αυτές είναι κρίσιμες δεδομένων των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για χερσαία επέμβαση. Θα βρεθεί, όμως, αντιμέτωπος με έναν στρατό που αριθμεί περίπου 600.000, χωρίς να συνυπολογίζονται οι έφεδροι και οι Φρουροί της Επανάστασης, οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί από την ΕΕ ως τρομοκρατική οργάνωση. Από την άλλη, χωρίς τον αναγκαίο εξοπλισμό, οι ιρανικές δυνάμεις ενδέχεται να φτάσουν γρήγορα στα όριά τους. Ωστόσο μια παρατεταμένη σύγκρουση δεν μπορεί να αποκλειστεί με βεβαιότητα. Και τότε η Ουάσιγκτον θα κληθεί να εξετάσει αν αξίζει να εμπλακεί σε μια νέα περιπέτεια, με τα τραύματα των επεμβάσεων σε Αφγανιστάν και Ιράκ να είναι ακόμη νωπά.

2. Το σενάριο του failed state

Το δεύτερο ενδεχόμενο είναι η αποσταθεροποίηση του Ιράν. Οι ιεραρχικές δομές δεν διατηρούν τη συνοχή τους, ξεσπούν εσωτερικές συγκρούσεις, ενδεχομένως ακόμη και πραξικόπημα από τους Φρουρούς της Επανάστασης ή μέρη του στρατού. Σε αυτήν την περίπτωση δεν μπορεί να αποκλειστεί ακόμη και το ξέσπασμα ενός εμφυλίου, με το Ιράν να μετατρέπεται ουσιαστικά σε ένα λεγόμενο failed state, ένα αποτυχημένο κράτος.

Σε μια τέτοια εξέλιξη, οι εξωτερικές επιθετικές ενέργειες πιθανότατα θα μειωθούν, όμως η χώρα θα βυθιστεί στο χάος. Ένα κράτος 90 εκατομμυρίων κατοίκων σε αποσύνθεση θα προκαλούσε ακόμη μαζικά προσφυγικά κύματα προς γειτονικές περιοχές και την Ευρώπη. Αυτή η εξέλιξη θα ήταν ενδεχομένως η πιο δύσκολη σε επίπεδο διαχείρισης για τη διεθνή κοινότητα.

3. Το σενάριο της ανανέωσης και του εκδημοκρατισμού

Τρίτη εκδοχή είναι η καθεστωτική ανατροπή και ο εκδημοκρατισμός της χώρας. Είναι το σενάριο στο οποίο επενδύουν πολλοί στη Δύση. Σε αυτήν την περίπτωση, προκαλείται πτώση του καθεστώτος μέσω μιας συμμαχίας τμημάτων του στρατού με τη λαϊκή δυσαρέσκεια, η οποία συνοδεύεται με τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης που θα οδηγήσει σε νέο Σύνταγμα και εκλογές.

Αυτόν τον δρόμο υποστηρίζει και ο γιος του τελευταίου Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, που ζει εξόριστος στις ΗΠΑ. Ωστόσο, η πολιτική του δυναμική θεωρείται περιορισμένη. Παράλληλα, πολλοί Ιρανοί δεν θεωρούν ειλικρινή τα κίνητρά του. Σημειώνεται ακόμη ότι οι αντιπολιτευτικές δυνάμεις παραμένουν κατακερματισμένες και χωρίς ενιαίο συντονισμό. Ως εκ τούτου, η δημοκρατική μετάβαση αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις.

Σέρμπος: Οι ΗΠΑ έχουν ακόμη αρκετά «αποθέματα» - Δύσκολη η θέση της Τεχεράνης

Την εκτίμησή του για το μέλλον του Ιράν κάνει μέσω του «R» ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο και σύμβουλος του Πρωθυπουργού σε θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Σωτήρης Σέρμπος.

Ο κ. Σέρμπος εκτιμά ότι οι ΗΠΑ, και προσωπικά ο Τραμπ, επιχειρούν να κλείσουν μια νέα συμφωνία με την Τεχεράνη. Πιθανότερο ενδεχόμενο, κατά την άποψή του, είναι η επιβίωση του καθεστώτος, υπό την καθοδήγηση πιο μετριοπαθών προσώπων.

Οι απειλές του Αμερικανού προέδρου για επιχειρήσεις μέσα στις επόμενες τέσσερις με πέντε εβδομάδες δεν θα πρέπει να θεωρούνται μπλόφα, δεδομένου ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν επαρκή στρατηγικά αποθέματα. Εξάλλου, ως ενεργειακά αυτάρκης χώρα και εξαγωγέας πετρελαίου, επωφελούνται από την άνοδο των τιμών.

Από την άλλη πλευρά, το ιρανικό καθεστώς διατηρεί μόνο έναν σημαντικό άσο στο μανίκι: ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων πετρελαϊκών ροών και τα οποία μπορεί να μπλοκάρει ανά πάσα στιγμή.

Ωστόσο, ο κ. Σέρμπος τονίζει ότι η θέση της Τεχεράνης παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, καθώς το καθεστώς εμφανίζεται πιο αποδυναμωμένο και πιο απομονωμένο από ποτέ. Το πιθανότερο σενάριο είναι η επιστροφή του στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ακόμη πιο αποδυναμωμένο και αναγκασμένο να προχωρήσει σε επώδυνους συμβιβασμούς.