Σημείωσε, ακόμη, ότι παρόλο που η Τουρκία διατηρεί τον στόχο για πλήρη ένταξη στην Ένωση, τηρεί προς το παρόν στάση αναμονής μέχρι η ΕΕ να ξεπεράσει «την κρίση προσανατολισμού της και να παραμείνει πιστή στο όραμα των ιδρυτικών της ηγετών». Τόνισε, δε, ότι για να γίνει πλήρως κατανοητή η σημερινή συγκυρία είναι αναγκαία η σωστή ανάλυση των διεθνών εξελίξεων και δυναμικών.
Σε αυτό το πλαίσιο, υποστήριξε πως η Τουρκία αποτελεί «κλειδί για την ειρήνη» και τόνισε: «Σήμερα η διπλωματία δεν είναι μόνο πεδίο προβλημάτων. Πρέπει να διαβάζουμε σωστά τις δυναμικές. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια πολύ σκληρή ρήξη. Η κρίση που βιώνουμε είναι μια ηθική και υπαρξιακή κρίση».
Μιλώντας για τις περιφερειακές εξελίξεις, αλλά και την προσπάθεια επίλυσης των συγκρούσεων με τη διπλωματία, ανέφερε ότι ο ρόλος της Τουρκίας δεν περιορίζεται στα «στενά όρια των διπλωματικών επαφών» και σημείωσε πως το Φόρουμ της Αττάλειας «μπορεί να λειτουργήσει και ως πλατφόρμα βαθιάς σκέψης για το μέλλον του κόσμου, τις αξίες που ενώνουν την ανθρωπότητα και τα νέα πεδία συνεργασίας».
«Η διπλωματία, πλέον, δεν αφορά μόνο διαπραγματεύσεις συμφερόντων και συγκρούσεων, αλλά και τον καθορισμό των αρχών που θα διαμορφώσουν το κοινό μέλλον της ανθρωπότητας», τόνισε σε άλλο σημείο της παρέμβασής του.
Σημείωσε, δε, ότι το σύστημα «που βασίζεται σε κανόνες […] παραμένει σιωπηλό» όταν αυτοί παραβιάζονται, ενώ οι μηχανισμοί προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της παγκόσμιας ασφάλειας αποδεικνύονται ανεπαρκείς ή αδιάφοροι.
Υπό το ίδιο πρίσμα, έκανε λόγο και για «επιλεκτική δικαιοσύνη», «αρχές που εργαλειοποιούνται» και «κοινές αξίες που υποτάσσονται στις σχέσεις ισχύος».
«Η κρίση στο παγκόσμιο σύστημα είναι πρωτίστως μια ηθική και υπαρξιακή κρίση. Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθός της, αρκεί να δει τη Γάζα μετά τις 7 Οκτωβρίου. Είναι λίγο το να αντιμετωπίζονται όσα συμβαίνουν στη Γάζα -μόνο- ως ανθρωπιστική τραγωδία. Η γενοκτονία στη Γάζα δείχνει ξεκάθαρα τι επιτρέπει το υπάρχον σύστημα. Πώς μπορεί να αναμένεται από εμάς να εμπιστευτούμε ένα σύστημα που απέτυχε στη βασικότερη δοκιμασία ανθρωπιάς χθες στη Συρία και τη Γάζα, και σήμερα στη Δυτική Όχθη και τον Λίβανο;», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σχετικά με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, απηύθυνε έκκληση τα Στενά του Ορμούζ να παραμείνουν ανοιχτά και να καταβληθούν προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου και την επίτευξη διαρκούς ειρήνης.
«Όσο βαθιές κι αν είναι οι διαφωνίες, δεν πρέπει να επιτραπεί να αντικαταστήσουν τα όπλα τον λόγο και οι αιματηρές συγκρούσεις τις διαπραγματεύσεις. Αν η μία πλευρά των Στενών του Ορμούζ είναι το Ιράν, η άλλη είναι το Ομάν. Δεν πρέπει να περιορίζεται το δικαίωμα των χωρών του Κόλπου για πρόσβαση σε ανοιχτές θάλασσες. Το βασικό είναι να διασφαλιστεί η ελευθερία ναυσιπλοΐας βάσει καθιερωμένων κανόνων και να παραμείνουν τα Στενά του Ορμούζ ανοιχτά για τα εμπορικά πλοία», είπε.
Όσον αφορά, δε, τις σχέσεις με τους γείτονες, ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η Άγκυρα είναι ανοιχτή σε συνεργασίες σε τομείς όπως η ενέργεια και η συνδεσιμότητα, μέσω οραματικών έργων όπως ο «Δρόμος Ανάπτυξης».
«Είναι σημαντικό τα μέρη να ενεργούν με πνεύμα συμβιβασμού», ανέφερε χαρακτηριστικά προσθέτοντας ότι «πρέπει να είμαστε έτοιμοι και σε εγρήγορση απέναντι σε προσπάθειες υπονόμευσης της διαπραγματευτικής διαδικασίας από το Ισραήλ».
Τόνισε, πάντως, ότι απορρίπτει οποιαδήποτε μονομερή και μαξιμαλιστική προσέγγιση επιχειρεί να αποκλείσει την Τουρκία, υπογραμμίζοντας την επιδίωξη της χώρας να ενισχύσει τους συμμαχικούς της δεσμούς με την παράλληλη συνέχιση της «ειρηνικής εξωτερικής πολιτικής σε διαφορετικές περιοχές και ηπείρους».
