Πιο αναλυτικά, σε ανοικτή επιστολή, οι δύο ηγέτες ζήτησαν «να επανεξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύεται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου» σε ό,τι αφορά τη μετανάστευση. Η επιστολή επέκρινε τη νομολογία του δικαστηρίου, η οποία, σύμφωνα με τους συντάκτες της, επέβαλλε «υπερβολικούς περιορισμούς στην ικανότητα των κρατών να αποφασίζουν ποιον θα απελάσουν από την επικράτειά τους».
Τότε, η Τζόρτζια Μελόνι δικαιολόγησε την επιστολή λέγοντας ότι ήθελε «να ανοίξει μια πολιτική συζήτηση» για τη Σύμβαση υπό το φως των σημερινών μεταναστευτικών τάσεων.
Όπως σημειώνει η Le Monde, η άμεση αυτή αμφισβήτηση του δικαστικού οργάνου του Συμβουλίου της Ευρώπης, με έδρα το Στρασβούργο, αναστάτωσε ιδιαίτερα και αποδυνάμωσε τους δικαστές που είναι επιφορτισμένοι με την προάσπιση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
«Αποφύγαμε τα χειρότερα»
Έναν χρόνο αργότερα, ο Αλέν Μπερσέ, γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, δήλωσε: «Καταφέραμε να φέρουμε κοντά χώρες από όλη την Ευρώπη, με διαφορετικές απόψεις και εμπειρίες, ώστε να συμφωνήσουν σε μια κοινή θέση για το πώς το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα, ιδίως στο απαιτητικό πλαίσιο της μετανάστευσης».
Πρόκειται για ανακούφιση για τον πρώην πρόεδρο της Ελβετίας, ο οποίος πέρασε τον τελευταίο χρόνο προσπαθώντας να περιορίσει αυτή την εκρηκτική συζήτηση, η οποία κορυφώθηκε στο Κισινάου, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας, με την υιοθέτηση από τους υπουργούς Εξωτερικών των 46 κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης μιας πολιτικής διακήρυξης που έδωσε τέλος στη διαμάχη την χθες, Παρασκευή (15/5).
Ειδικότερα, η διακήρυξη αυτή επαναβεβαιώνει «τη βαθιά και διαρκή δέσμευση των κρατών-μελών στη Σύμβαση και τη στήριξή τους στην ανεξαρτησία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», καθώς και τον «απόλυτο χαρακτήρα» ορισμένων αρχών, όπως η απαγόρευση των βασανιστηρίων και η αρχή της μη διάκρισης.
Με λίγα λόγια, όπως το έθεσε μία πηγή που συμμετείχε στις συζητήσεις, «αποφύγαμε τα χειρότερα» και διασώσαμε την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τους δικαστές που την εφαρμόζουν, όπως υποστήριξαν η Γαλλία και η Ισπανία.
Οι «σκληροί» πέτυχαν μερικώς τον στόχο τους
Ωστόσο, όπως σημειώνεται οι «αντάρτες», με επικεφαλής τη Δανία, την Ιταλία αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο, πέτυχαν εν μέρει το σκοπό τους. Η πολιτική διακήρυξη που υιοθετήθηκε την Παρασκευή καθορίζει την προτιμώμενη εφαρμογή ορισμένων βασικών άρθρων της Σύμβασης σε ζητήματα μετανάστευσης.
Σε γενικές γραμμές, προωθεί μια ολοένα και αυστηρότερη εφαρμογή της Σύμβασης, επιτρέποντας στα κράτη να σκληρύνουν τις μεταναστευτικές πολιτικές τους και να απελαύνουν άτομα που θεωρούν ανεπιθύμητα από την επικράτειά τους όπως εκείνα κρίνουν
Τι προβλέπει η πολιτική διακήρυξη
Στην πράξη, η πολιτική διακήρυξη του Συμβουλίου της Ευρώπης - η οποία δεν επιβάλλει κάποια ερμηνεία στους δικαστές αλλά τους ενθαρρύνει να υιοθετήσουν τη δική της οπτική - διευκρινίζει το περιεχόμενο ορισμένων βασικών άρθρων της Σύμβασης για τη μετανάστευση, τα οποία επικρίνονται ιδιαίτερα από την Κοπεγχάγη, το Λονδίνο και τη Ρώμη.
Για παράδειγμα, η διακήρυξη προτείνει μια ερμηνεία του Άρθρου 3, το οποίο απαγορεύει τα βασανιστήρια.
Παρότι δεν αμφισβητεί την «απόλυτη απαγόρευση» των βασανιστηρίων, διευκρινίζει την ερμηνεία της «απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης» για όσους υπόκεινται σε απέλαση προς το κράτος στο οποίο επιστρέφονται. Η διακήρυξη αναφέρει ότι μια απέλαση δεν μπορεί, για παράδειγμα, να μπλοκαριστεί απλώς επειδή η ποιότητα της υγειονομικής περίθαλψης στο κράτος υποδοχής δεν ανταποκρίνεται στα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Σχετικά με το Άρθρο 8, που αφορά το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής και συχνά επικαλείται από άτομα που αντιμετωπίζουν απέλαση, τα κράτη-μέλη υποστηρίζουν ότι τα εθνικά δικαστήρια «είναι κατ’ αρχήν σε καλύτερη θέση από ένα διεθνές δικαστήριο να αξιολογούν τις τοπικές ανάγκες και συνθήκες». Ως εκ τούτου, ζητούν να γίνεται σεβαστή η επιλογή των κρατών.
Στη διακήρυξή τους, τα 46 μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης αναφέρονται επίσης στις «προκλήσεις που προκύπτουν από την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από εχθρικούς δρώντες, στις προκλήσεις που θέτουν οι μαζικές αφίξεις και στην ανάγκη κατάλληλων διαδικασιών λήψης αποφάσεων». Το 2021, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής αντιμετώπισαν μαζικές αφίξεις μεταναστών, οι οποίοι κυριολεκτικά στάλθηκαν από τη Λευκορωσία και τη Ρωσία. Τότε, οι χώρες αυτές αποφάσισαν να επαναπροωθήσουν όσους επιχειρούσαν να εισέλθουν.
Έκτοτε, ορισμένοι απορριφθέντες αιτούντες άσυλο έχουν προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατά των χωρών αυτών. Οι υποθέσεις τους αναμένεται να κριθούν από τους δικαστές του ΕΔΑΔ σε απόφαση που αναμένεται τον Ιούνιο.
Στη διακήρυξή τους, οι υπουργοί ανέφεραν: «Ένα εχθρικό κράτος ή άλλος δρών δεν μπορεί να επιτραπεί να υπονομεύσει τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες και τις αξίες πάνω στις οποίες θεμελιώνεται η Σύμβαση και να καταχραστεί το σύστημα που δημιουργήθηκε για να τις προστατεύει».
Κατά συνέπεια, ζητούν από τους δικαστές «κατά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των κρατικών αρχών με τις υποχρεώσεις τους, το συγκεκριμένο πλαίσιο μέσα στο οποίο ενεργούν να αποτελεί μέρος της συνολικής αξιολόγησης που απαιτεί η Σύμβαση». Με άλλα λόγια, τα κράτη-μέλη ασκούν νέα πολιτική πίεση στους Ευρωπαίους δικαστές, την ίδια στιγμή που τους διαβεβαιώνουν για την πλήρη «ανεξαρτησία» τους ως προς το αν θα λάβουν υπόψη αυτές τις παραινέσεις.
