Το καλοκαίρι του 2025 ενδέχεται να καταγραφεί ως σημείο καμπής στη σχέση της Ευρώπης με τον τουρισμό. Από τη Βαρκελώνη, όπου κάτοικοι χρησιμοποίησαν νεροπίστολα κατά τουριστών, μέχρι τη Μαγιόρκα και τη Γένοβα, όπου χιλιάδες διαδήλωσαν κατά της ανεξέλεγκτης τουριστικής δραστηριότητας, η αγανάκτηση των ντόπιων έχει μετατραπεί σε μαζική κινητοποίηση. Στο Παρίσι, το Λούβρο έκλεισε λόγω απεργίας, ενώ στη Βενετία διαδηλωτές ανάγκασαν τον Τζεφ Μπέζος να μεταφέρει τον γάμο του εκτός πόλης, με σύνθημα «Σώστε τη Βενετία από τον Μπέζος».
Καθώς οι τουριστικοί αριθμοί επιστρέφουν στα προ πανδημίας επίπεδα, η έννοια του «υπερτουρισμού» αποκτά νέα διάσταση. Στη Ζάκυνθο, για παράδειγμα, το 2023 καταγράφηκαν 150 επισκέπτες για κάθε κάτοικο. Η τουριστική πίεση έχει επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των μόνιμων κατοίκων, δημιουργώντας κυκλοφοριακό χάος, ρύπανση και εκτόξευση των τιμών στέγασης, κυρίως λόγω των βραχυχρόνιων μισθώσεων μέσω Airbnb, VRBO και άλλων πλατφορμών.
Παραδοσιακά καταστήματα αντικαθίστανται από τουριστικά σουβενίρ και παγωτατζίδικα, ενώ οι κάτοικοι αδυνατούν πλέον να κάνουν διακοπές στις ίδιες τους τις χώρες. Σε νησιά όπως οι Κυκλάδες, η αυξημένη τουριστική ανάπτυξη απειλεί το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο — γεγονός που οδήγησε το 2024 στην καταχώρισή τους στον κατάλογο πολιτιστικής κληρονομιάς σε κίνδυνο.
Η αντιπαράθεση μεταξύ των «παικτών» της τουριστικής αγοράς εντείνεται. Η Airbnb κατηγορεί τα ξενοδοχεία για υπερεπέκταση, ενώ μεγάλες αλυσίδες, όπως η Tui, απαντούν πως η ίδια η Airbnb προκαλεί αναστάτωση στην αγορά ενοικίων. Παράλληλα, ανεβαίνει και ο προβληματισμός για τον ρόλο των «ψηφιακών νομάδων», οι οποίοι με τις μεσοπρόθεσμες διαμονές τους συμβάλλουν στην αύξηση των ενοικίων και στον εκτοπισμό των ντόπιων από τα αστικά κέντρα.
Παρά την κατακραυγή, κυβερνήσεις και τοπικές αρχές συνεχίζουν να προωθούν τουριστικές επενδύσεις, εγκρίνοντας νέα ξενοδοχεία και επεκτείνοντας αεροδρόμια. Την ίδια στιγμή, το Bloomberg επισημαίνει πως ο υπερτουρισμός έχει μετατραπεί σε εύκολο αποδιοπομπαίο τράγο για βαθύτερα κοινωνικά προβλήματα, όπως η έλλειψη προσιτής στέγασης, που δύσκολα επιλύεται χωρίς ουσιαστικές επενδύσεις σε νέες κατοικίες.
Οι διαδηλώσεις, με συνθήματα περί κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας, δεν στρέφονται αποκλειστικά κατά των τουριστών, αλλά κατά μιας βιομηχανίας που φαίνεται να καρπώνεται τα οφέλη, αφήνοντας πίσω της επιβαρυμένες τοπικές κοινωνίες.
Ελλάδα: «Εκτοξεύτηκε» η τουριστική δραστηριότητα του 2024
Αξίζει να σημειωθεί πως η τουριστική δραστηριότητα στην Ελλάδα το 2024 απέφερε ρεκόρ εσόδων — 21,7 δισεκατομμύρια ευρώ άμεσα και 42,7 δισ. έμμεσα, αυξημένα κατά 4,8 % – 5,4 % σε σχέση με το 2023. Παράλληλα, το ισοζύγιο ταξιδιωτικών υπηρεσιών σημείωσε surplus περίπου 18,8–18,9 δισ. €, με άνοδο 3–3,4 % σε ετήσια βάση, ενώ τα έσοδα από την κρουαζιέρα αυξήθηκαν κατά 22,4 %, φτάνοντας τα 1,11 δισ. €
Βάσει των παραπάνω, ο τουρισμός είχε άμεση συμβολή περίπου 30,2 δισ. € στο ΑΕΠ της Ελλάδας το 2024, αντιστοιχώντας στο 12,7 % – 13 % της συνολικής οικονομικής παραγωγής. Με την έμμεση και συνεπαγόμενη επίδραση, η συνολική οικονομική συνεισφορά εκτιμάται στα 66,5–80,1 δισ. €
Είναι προφανές ότι ο τουρισμός παραμένει κρίσιμος πυλώνας της ελληνικής οικονομίας, με αυξανόμενη συμβολή στο ΑΕΠ και ισχυρή ζήτηση από διεθνείς επισκέπτες.Όμως, για τους κατοίκους των περιοχών που επωμίζονται το βάρος του τουριστικού ρεύματος, τα στοιχεία και οι αριθμοί προσφέρουν ελάχιστη παρηγοριά.
Ως αντίδραση, και προκειμένου να αμβλύνουν τις διαμαρτυρίες, πολλές δημοτικές αρχές προχωρούν σε περιοριστικά μέτρα: από την προώθηση λιγότερο γνωστών προορισμών, έως τον έλεγχο των βραχυπρόθεσμων ενοικιάσεων με ανώτατο αριθμό διανυκτερεύσεων, προσπαθώντας στην ουσία να βρουν μία ισορροπία μεταξύ οικονομικού οφέλους και της κοινωνικής συνοχής.
