Ο ακροδεξιός που θυμίζει… Μαμντάνι (!)
Η προοπτική εκλογικής νίκης και ανάδειξης του πρώτου ακροδεξιού εξτρεμιστή πρωθυπουργού στη μεταπολεμική εποχή έχει δικαιολογημένα συγκεντρώσει το ισχυρό ενδιαφέρον του ευρωπαϊκού μιντιακού τοπίου στο κρατίδιο της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, επικεφαλής υποψήφιος του ακροδεξιού μορφώματος, έχει αποτελέσει για πολλούς ένα case study. Χαμογελαστός και με ρητορικό ταλέντο, επιτίθεται σε πολιτικούς αντιπάλους και δημοσιογράφους, ενώ δεν παραλείπει να φωτογραφίζεται και να ανεβάζει, ενίοτε, reels και stories με τους οπαδούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Κατά πολλούς, η επικοινωνιακή του στρατηγική θυμίζει τον Ζόραν Μαμντάνι ως προς την άνεση με την οποία διαχειρίζεται τη δημόσια εικόνα. Η σύγκριση, βέβαια, σταματά εκεί, καθώς ο Νεοϋορκέζος δήμαρχος επιχειρούσε ανέκαθεν να απαντήσει στο περιεχόμενο των ερωτήσεων που του τίθενταν και να προβάλλει τις θέσεις του, ενώ ο Ζίγκμουντ επιτίθεται στους δημοσιογράφους, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για εκπροσώπους των δημόσιων μέσων, τα οποία απειλεί να κλείσει.
Το κόμμα του οποίου ηγείται παρακολουθείται από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος και θεωρείται επιβεβαιωμένα εξτρεμιστικό σε τοπικό επίπεδο. Σε ερωτήσεις για τα ναζιστικά συνθήματα που ακούγονται στις τάξεις του κομματικού μηχανισμού ή τις υπαρκτές διασυνδέσεις με νεοναζιστικές ομάδες, ο Ζίγκμουντ αποφεύγει κάθε απάντηση, περιοριζόμενος στον ισχυρισμό ότι αυτά δεν ενδιαφέρουν τον κόσμο.
Όταν η AfD έβγαλε πρωθυπουργό στη Θουρριγγία
Αυτό είναι, λοιπόν, το προφίλ του φαβορί για την πρωθυπουργία της Σαξονίας-Άνχαλτ. Και μπορεί ο Ούλριχ Ζίγκμουντ να συγκεντρώνει σοβαρές πιθανότητες να αποτελέσει τον πρώτο πρωθυπουργό που προέρχεται από την AfD, ωστόσο δεν θα ήταν ο πρώτος που καταλαμβάνει αντίστοιχο πόστο σε κρατίδιο με τη στήριξή της.
Συγκεκριμένα, τον Φεβρουάριο του 2020, στη Θουρριγγία, επίσης κρατίδιο της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, ψηφίστηκε, προς έκπληξη πολλών, πρωθυπουργός ο Τόμας Κέμεριχ από τους Ελεύθερους Δημοκράτες. Τι είχε προηγηθεί: Την περίοδο 2014-2019, το κρατίδιο κυβερνούσε πλειοψηφία της Αριστεράς (die Linke),της Σοσιαλδημοκρατίας (SPD) και των Πρασίνων, με πρωθυπουργό τον αριστερό Μπόντο Ράμελο. Εκείνος κέρδισε τις εκλογές του 2019, χάνοντας όμως την πλειοψηφία του.
Οι Χριστιανοδημοκράτες δεν του παρείχαν στήριξη, καθώς υιοθετούν έως σήμερα – βάσει καταστατικού – τη λογική των ίσων αποστάσεων με τα άκρα. Στο τοπικό Σύνταγμα προβλέπονται τρεις απόπειρες εκλογής πρωθυπουργού, αν δεν ευδοκιμήσει η πρώτη. Στην τρίτη δεν απαιτείται κάποια πλειοψηφία, αλλά εκλέγεται εκείνος που συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους. Η ψηφοφορία είναι μυστική.
Η AfD είχε προτείνει δικό της υποψήφιο, ενώ στον τρίτο γύρο οι Ελεύθεροι Δημοκράτες, που είχαν οριακά μπει στο τοπικό Κοινοβούλιο, πρότειναν τον δικό τους επικεφαλής, ο οποίος και επικράτησε για 1 ψήφο. Κι αυτό επειδή, όπως μπορεί εύκολα να συμπεράνει κανείς από την καταμέτρηση των ψήφων, υπερψηφίστηκε πέρα από τους δικούς του βουλευτές, και από Χριστιανοδημοκράτες και τους εκπροσώπους της AfD. Ο υποψήφιος των εξτρεμιστών είχε πάρει 0 ψήφους στον τελευταίο γύρο.
Ωστόσο ο Κέμεριχ δεν μακροημέρευσε στο πόστο του λόγω της θύελλας που προκάλεσε. Ο τότε πρόεδρος του FDP, Κρίστιαν Λίντνερ, ταξίδεψε στην Ερφούρτη για να τον πείσει να παραιτηθεί, καθώς η στήριξή του από την AfD συνιστούσε ουσιαστικά αμφισβήτηση του πύρινου τείχους. Η δήλωση παραίτησης ακολούθησε ένα εικοσιτετράωρο αργότερα.
Εντούτοις, αυτό το «ατύχημα» της Θουρριγγίας κόστισε τη θέση της προέδρου του CDU στην Άνεγκερτ Κραμπ-Καρενμπάουερ, που τότε θεωρούνταν πιθανή διάδοχος της Μέρκελ στην καγκελαρία, καθώς δεν είχε καταφέρει να αποτρέψει την τοπική οργάνωση του κόμματος από την άτυπη, κατά τα φαινόμενα, σύμπραξη με τους Ακραίους.
Το πύρινο τείχος τρίζει – Οι συσχετισμοί στη Σαξονία-Άνχαλτ
Έξι χρόνια μετά, το τοπίο είναι διαφορετικό και το πύρινο τείχος των δημοκρατικών-συνταγματικών κομμάτων της Γερμανίας κατά των ακροδεξιών τρίζει επικίνδυνα. Η ραγδαία άνοδος της AfD μετά την πανδημική κρίση έχει δημιουργήσει διάφορα κυβερνητικά αδιέξοδα. Ιδιαίτερα στην Ανατολική Γερμανία, υπάρχουν αυξημένες φωνές εντός των Χριστιανοδημοκρατών για συμπράξεις με την AfD, κάτι που απορρίπτεται κατηγορηματικά από την ηγεσία του κόμματος στο Βερολίνο, αλλά και από μια σειρά προβεβλημένων στελεχών του.
Στη Σαξονία-Άνχαλτ, η εξίσωση είναι εξαιρετικά σύνθετη. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση της Forschungsgruppe Wahlen, η AfD κερδίζει 20 μονάδες και βρίσκεται στο 41%, γκρεμίζοντας από την πρωτοκαθεδρία το CDU, που υποχωρεί στο 23%, έχοντας χάσει, σε σχέση με το 2021, 14 μονάδες. Ο κίνδυνος πρωτιάς των ακραίων είχε ωθήσει στο παρελθόν σημαντική μερίδα των εκλογέων του κρατιδίου να στηρίξει τον δημοκρατικό υποψήφιο. Ωστόσο, στη σημερινή συγκυρία, αυτή η στρατηγική δεν παράγει αποτέλεσμα.
Θεωρητικά, η die Linke θα μπορούσε να παίξει ρυθμιστικό ρόλο και να προσφέρει κάποια διέξοδο. Κινείται δημοσκοπικά στο 12% και σε αντίθεση με το SPD και τους Πράσινους η παρουσία της στην επόμενη Βουλή θεωρείται δεδομένη. Έχει επίσης δηλώσει πρόθυμη να συζητήσει το ενδεχόμενο κάποιας συνεργασίας με έναν Χριστιανοδημοκράτη πρωθυπουργό , όπως συμβαίνει σε άλλα κρατίδια.
Εντούτοις, το CDU απορρίπτει αυτή τη λογική, παραπέμποντας είτε στην προέλευση του κόμματος από τη SED της Λαοκρατικής Γερμανίας είτε στο καταστατικό, το οποίο βέβαια είναι ξεπερασμένο. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι τα στελέχη του CDU σιωπούν για τη στήριξη που ήδη προσφέρει η Αριστερά σε άλλα κρατίδια που κυβερνώνται μειοψηφικά υπό την ηγεσία του κόμματός τους σε κρίσιμες ψηφοφορίες. Μάλιστα, γερμανικά μέσα αναφέρουν ότι στις τάξεις του CDU υπάρχουν φωνές που εύχονται η AfD να βγει αυτοδύναμη, ώστε να μη τεθεί το δίλημμα συνεργασίας με τους εξτρεμιστές εκ δεξιών ή με την Αριστερά.
Οι συνθήκες αυτές έχουν κινητοποιήσει ομάδες από την Κοινωνία των Πολιτών να προωθήσουν τη στρατηγική ψήφο, με το σκεπτικό να αποτραπεί η πλειοψηφία των εξτρεμιστών. Στόχος είναι η είσοδος των Σοσιαλδημοκρατών και των Πρασίνων στην τοπική Βουλή, ώστε, με την αύξηση των κοινοβουλευτικών κομμάτων, να αποτραπεί η πλειοψηφία της AfD και να στηριχθεί, με εναλλακτικές πλειοψηφίες, όπως συμβαίνει σε άλλα κρατίδια, ο εκάστοτε πρώτος από τα δημοκρατικά κόμματα.
Ωστόσο, ακόμη και αυτό ενδέχεται να μην είναι αρκετό. Η CDU της Σαξονίας-Άνχαλτ θεωρείται ίσως η πιο συντηρητική εκ των 15 κρατιδίων (στη Βαυαρία κατεβαίνει το CSU) και η απαίτηση για άνοιγμα στην AfD εκφραζόταν από μερίδα τοπικών στελεχών και πριν από την εκτόξευση των ποσοστών της.
Από τη στιγμή που η ψηφοφορία για την ανάδειξη πρωθυπουργού είναι μυστική, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα διαρροής ψήφων ή και εδρών υπέρ του Ζίγκμουντ. Ο ίδιος επιμένει για την ώρα ότι στόχος του παραμένει η αυτοδυναμία και απορρίπτει σύμπραξη με το CDU, το οποίο εντάσσει στο στρατόπεδο της… Antifa. Θεωρείται όμως εξαιρετικά δύσκολο να αντισταθεί στην ευκαιρία να προκαλέσει ρωγμή στη συνοχή της Χριστιανικής Ένωσης, αν εκείνη εμφανιστεί.
Σε λεπτή κλωστή το μέλλον του Μερτς
Μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδειχθεί για τον Μερτς ό,τι αποτέλεσε η κρίση της Θουρριγγίας για την Κραμπ-Καρενμπάουερ: η αρχή του τέλους.
Επιπλέον, ακολουθούν εντός του φθινοπώρου εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στο Βερολίνο, στις οποίες η AfD θα μπορούσε να λάβει πρόσθετη ώθηση από την πιθανή επικράτηση του Ζίγκμουντ. Αν εκείνος λάβει την απαιτούμενη πλειοψηφία από τη νέα Βουλή του κρατιδίου, το CDU αναμένεται να διχαστεί σε όλη την επικράτεια, ειδικά σε περίπτωση που λάβει στήριξη από «αποστάτες» των Χριστιανοδημοκρατών.
Παράλληλα, θα μπορούσε να προκληθεί κρίση στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση της χώρας. Το CDU συγκυβερνά με το σοσιαλδημοκρατικό SPD, το οποίο διαφημίζει έντονα την αντίσταση του κόμματος απέναντι στους Ναζί κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Σε περίπτωση κάποιου «εκτροχιασμού», το SPD θα ερχόταν επίσης σε δύσκολη θέση και θα αναγκαζόταν ενδεχομένως να αποχωρήσει από τη συγκυβέρνηση, αφήνοντας τον Μερτς μόνο και εγκλωβισμένο.
Τα παραπάνω είναι σενάρια που συζητιούνται στη γερμανική δημόσια σφαίρα. Προφανώς και μπορούν να διαψευστούν στην πράξη. Οι δημοσκοπήσεις έχουν πέσει και στο πρόσφατο παρελθόν έξω στις προβλέψεις τους. Εντούτοις, δεν αναιρείται το γεγονός ότι η ακροδεξιά έχει πλέον ριζώσει για τα καλά στο γερμανικό πολιτικό τοπίο, αμφισβητώντας τόσο το μεταπολεμικό αφήγημα στο οποίο στήθηκε η σύγχρονη Γερμανική Ομοσπονδία – έστω στο δυτικό της τμήμα – όσο και τον ρόλο της στην Ευρώπη και στον κόσμο.
Μπορεί η Σαξονία-Άνχαλτ να θεωρείται ένα μικρό κρατίδιο με σχετικά μικρή επιρροή στα γερμανικά πράγματα, ωστόσο δεν αποκλείεται οι εκλογές του να είναι η αρχή για μια μετατόπιση και ευρύτερες πολιτικές ανατροπές με επικίνδυνες προεκτάσεις, τόσο στο γερμανικό όσο και στο συνολικό ευρωπαϊκό τοπίο.
