Η άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων που επιδιώκει η ελληνική κυβέρνηση είναι ασφαλώς η πιο «επικίνδυνη» πολιτικά κίνηση που μπορεί να κάνει. Ενώ αποτελεί πάγιο μεταρρυθμιστικό αίτημα από μεγάλο μέρος του πληθυσμού (ιδίως τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα) η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων είναι η ιερότερη από τις ιερές αγελάδες της ελληνικής πραγματικότητας.

Το πού θα καταλήξει αυτή η συζήτηση, την οποία άνοιξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει αυτή τη στιγμή άγνωστο, όπως είναι άγνωστο το πώς θα αντιμετωπίζουν οι μελλοντικές κυβερνήσεις τους δημόσιους υπαλλήλους, αν και εφόσον καταργηθεί η μονιμότητα.

Έχει ο ελληνικός πολιτικός κόσμος, τα ελληνικά κόμματα, την ωριμότητα να διατηρήσουν τη δημόσια διοίκηση εκτός κομματικού παιχνιδιού, ή σε κάθε αλλαγή κυβέρνησης θα έχουμε μαζικές απολύσεις και αντικαταστάσεις δημοσίων υπαλλήλων από «ημέτερους»;

Η πελατειακή νοοτροπία των Ελλήνων πολιτικών και ο τρόπος με τον οποίο πολιτεύονται ιστορικά μέχρι σήμερα, προκαλούν πολύ μεγάλη ανησυχία. Τόσο μεγάλη που ακόμη και αυτοί που θεωρούν ότι η μονιμότητα αποτελεί μια από τις βασικές αιτίες χαμηλής αποτελεσματικότητας και διαφθοράς των δημοσίων υπηρεσιών, είναι επιφυλακτικοί ως προς τη σκοπιμότητα μιας τέτοιας μεταρρύθμισης.

Η απόφαση του Πρωθυπουργού να βάλει στην ατζέντα της Συνταγματικής Αναθεώρησης την άρση μονιμότητας στο Δημόσιο ήταν σε μεγάλο βαθμό μη αναμενόμενη και έχει προκαλέσει αντιδράσεις από το σύνολο των κοινοβουλευτικών κομμάτων, που στη συντριπτική τους πλειοψηφία τάσσονται ενάντια σε μία τέτοια μεταρρύθμιση.

Η ΝΔ θα εισηγηθεί την αναθεώρηση του άρθρου 103 που αφορά όλους τους δημοσίους υπαλλήλους το 2026, σύμφωνα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος σε δηλώσεις του έχει υποστηρίξει πως «η μονιμότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως μία δύναμη αδράνειας. Αν έχουμε έναν δημόσιο υπάλληλο ο οποίος είναι ανεπαρκής με δομική και συστηματική ανεπάρκεια ως προς την απόδοσή του, σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα σε έναν προϊστάμενο να κάνει ό,τι πρέπει».

Απευθυνόμενος δε στα υπόλοιπα κόμματα και ιδίως στο ΠΑΣΟΚ σημείωσε πως «θα χρειαστούμε συνεργασίες εντός της Βουλής.

Η νέα Σύνοδος θα είναι αναθεωρητική. Το 2026 θα συζητήσουμε ζητήματα του Συντάγματος μεταξύ των οποίων και το άρθρο 103. Πρέπει να συνδεθεί η αξιοκρατία με την απόδοση του Δημοσίου».

Σύμφωνα με το Μαξίμου πρόθεση της ΝΔ είναι να αρθεί η μονιμότητα (ή να τροποποιηθεί σημαντικά), τόσο για τους υφιστάμενους όσο και για τους μελλοντικούς δημόσιους υπαλλήλους. Η πολιτική αυτή εντάσσεται στην προσπάθεια εμπέδωσης μιας μεταρρυθμιστικής ατζέντας, με απήχηση στο κεντρώο ακροατήριο. Εντός ΝΔ εκφράζονται βέβαια ενστάσεις, αλλά ο Κυριάκος Μητοτάκης θεωρεί πως ενόψει και των επόμενων εθνικών εκλογών, που θα γίνουν το αργότερο το 2027, έχει να αποκομίσει πολιτικά οφέλη από τη συγκεκριμένη δημόσια συζήτηση.

Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πως ο Πρωθυπουργός εκτιμά ότι μόνο κερδισμένος μπορεί να βγει από αυτή τη διαδικασία, καθώς γνωρίζει πως η μεταρρύθμιση δεν θα περάσει, με ευθύνη των άλλων κομμάτων. Έτσι, ο ίδιος θα εμφανιστεί μεν ως μεταρρυθμιστής που θέλει να ξηλώσει το βαθύ κράτος, αλλά παράλληλα δεν θα χρειαστεί να το κάνει, γλιτώνοντας το όποιο πολιτικό κόστος.

Δημοσκοπικά, οι πολίτες τάσσονται θετικά στην άρση της μονιμότητας, με τις περισσότερες μετρήσεις να δείχνουν πως περίπου το 70% συμφωνεί γενικώς ή υπό προϋποθέσεις με το «ξεβόλεμα» των δημοσίων υπαλλήλων.

Με δεδομένο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ και η Νέα Αριστερά απορρίπτουν την πρόταση, το βάρος πέφτει κυρίως στο ΠΑΣΟΚ, με τον Νίκο Ανδρουλάκη να δηλώνει έτοιμος να συζητήσει την αναθεώρηση του άρθρου 103, αλλά όχι για πλήρη κατάργηση της μονιμότητας. Από τη Χαριλάου Τρικούπη συζητούν για μία μεταρρύθμιση στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρακτικής, που θα διευκολύνει δηλαδή τις απολύσεις σε συγκεκριμένες περιπτώσεις .

Προτάσσεται δηλαδή κάτι που λένε και πολλοί συνταγματολόγοι. Να υπάρξει αυστηροποίηση του υπαλληλικού κώδικα και να καθοριστεί μία πολύ συγκεκριμένη αδιάβλητη διαδικασία με θεσμοθετημένα συμβούλια που θα αποφασίζουν για τις τύχες δημοσίων υπαλλήλων που δεν αποδίδουν τα προσδοκώμενα. Άλλωστε, το Σύνταγμα επιτρέπει ήδη τις απολύσεις υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και περισσότεροι από 1.000 δημόσιοι υπάλληλοι έχουν απομακρυνθεί από τις θέσεις τους, από το 2019 κι έπειτα.

Εφόσον υπάρξει και αυστηροποίηση των κανόνων, τότε μπορεί να ανοίξει και η βεντάλια των αιτιών που θα επιφέρουν μία απόλυση, χωρίς να αρθεί η μονιμότητα οριζοντίως και καθέτως.

Υπάρχουν φυσικά μικτά μοντέλα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που διασφαλίζουν την προστασία των δημοσίων υπαλλήλων από πολιτικές διώξεις, χωρίς να αποκλείουν την απόλυσή τους αν δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους ή αν υποπέσουν σε διοικητικά και άλλα παραπτώματα.

Το καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ποικίλλει. Η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων ισχύει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά με διαφορετικές μορφές και βαθμούς προστασίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για πλήρη μονιμότητα (δύσκολη ή αδύνατη απόλυση), ενώ αλλού είναι πιο περιορισμένη ή αφορά μόνο συγκεκριμένες κατηγορίες.

ΧΏΡΕΣ ΟΠΟΥ ΙΣΧΎΕΙ ΠΛΗΡΗΣ Ή ΣΧΕΔΟΝ ΠΛΗΡΗΣ ΜΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Ελλάδα

• Η μονιμότητα προστατεύεται από το Σύνταγμα (άρθρο 103).
• Αφορά τους μόνιμους δημόσιους υπαλλήλους, όχι τους συμβασιούχους ή τους εργαζόμενους ιδιωτικού δικαίου.
• Απόλυση επιτρέπεται μόνο για σοβαρά πειθαρχικά ή ποινικά παραπτώματα ή κατάργηση θέσης με παράλληλη αδυναμία μετάταξης.

Γαλλία

• Οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι κατά κανόνα «fonctionnaires» και απολαμβάνουν ισχυρή μονιμότητα.
• Υπάρχουν τρεις κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων, με διαβαθμισμένα δικαιώματα.
• Απολύσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες και μόνο για σοβαρές παραβάσεις.

Γερμανία

• Οι δημόσιοι υπάλληλοι (Beamte) έχουν ιδιαίτερο νομικό καθεστώς και σχεδόν απόλυτη μονιμότητα.
• Δεν ισχύει η εργατική νομοθεσία γι’ αυτούς, αλλά ειδικός διοικητικός κώδικας.
• Η απόλυση είναι εξαιρετικά δύσκολη και γίνεται με διοικητικές ή πειθαρχικές διαδικασίες.

Ισπανία

• Οι δημόσιοι υπάλληλοι απολαμβάνουν μονιμότητα μετά από επιτυχία σε διαγωνισμούς.
• Οι απολύσεις είναι πολύ δύσκολες, αλλά είναι δυνατές σε περιπτώσεις πειθαρχικών ή ποινικών παραπτωμάτων.

Ιταλία

• Η μονιμότητα ισχύει για όσους έχουν περάσει από επίσημο διαγωνισμό («concorso pubblico»).
• Υπάρχουν περιορισμοί στις απολύσεις, αλλά έχουν γίνει μεταρρυθμίσεις για περισσότερη ευελιξία.

ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΜΕΡΙΚΗ Ή ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΜΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

Πορτογαλία

• Η μονιμότητα ισχύει αλλά έχει περιοριστεί με τις μεταρρυθμίσεις λιτότητας.
• Νέες προσλήψεις γίνονται συχνά με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου.

Βέλγιο

• Οι δημόσιοι υπάλληλοι διατηρούν σταθερότητα στη θέση τους, αλλά η μονιμότητα έχει εξασθενήσει, με περισσότερους συμβασιούχους.

Ολλανδία

• Η μονιμότητα καταργήθηκε το 2020: οι δημόσιοι υπάλληλοι υπάγονται πλέον σε εργασιακό καθεστώς ιδιωτικού δικαίου.
• Μπορούν να απολυθούν πιο εύκολα σε σύγκριση με το παρελθόν.

Φινλανδία, Σουηδία, Δανία

• Δεν υπάρχει κλασική μονιμότητα. Οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν παρόμοια δικαιώματα με εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα, με συμβάσεις και δυνατότητα απόλυσης υπό όρους.

ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

Ηνωμένο Βασίλειο

• Δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι μ ο ν ι μ ό τ η τ α . Ο ι δημόσιοι υπάλληλοι είναι «civil servants» με συμβάσεις εργασίας που επιτρέπουν απόλυση, αν και με κάποιες δικλείδες προστασίας.

Ιρλανδία

• Οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν σταθερές συμβάσεις, αλλά όχι συνταγματική μονιμότητα.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Reporter Magazine Ιουλίου 2025

Δείτε ολόκληρο το τεύχος εδώ