Είναι ο χώρος όπου ένας νέος άνθρωπος μπορεί να περάσει από την απλή διαμαρτυρία στη συμμετοχή.
Είναι ένας θεσμός που μπορεί να φέρει τους νέους πιο κοντά στην αυτοδιοίκηση και την αυτοδιοίκηση πιο κοντά στη νέα γενιά.
Γι' αυτό και η συζήτηση που έχει ανοίξει με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αφορά το πόσο χώρο δίνουμε στους νέους να συμμετέχουν στα κοινά και ποιος εγγυάται την ανεξαρτησία αυτής της συμμετοχής.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ν. 5314/2026, αφιερώνει ειδικό κεφάλαιο στα Συμβούλια Νέων. Προβλέπει τη λειτουργία τους στους δήμους, καθορίζει την αποστολή τους, τη σύνθεση και την εκλογή τους και αναγνωρίζει τον ρόλο τους στην ανάδειξη των αναγκών και των προβλημάτων της νεολαίας σε τοπικό επίπεδο.
Αυτό είναι θετικό. Αλλά, ας μιλήσουμε για τις αλλαγές που εισάγονται ξεκινώντας από το εξής: Το ηλικιακό όριο.
Ο νέος Κώδικας προβλέπει ότι δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι στα Συμβούλια Νέων έχουν όσοι δεν έχουν συμπληρώσει το 29ο έτος της ηλικίας τους κατά το έτος των εκλογών.
Σε μια χώρα που εδώ και χρόνια συζητά για τη δημογραφική συρρίκνωση, τη γήρανση του πληθυσμού και τη φυγή νέων ανθρώπων από την ελληνική περιφέρεια, επιλέγουμε να περιορίσουμε το ηλικιακό φάσμα της θεσμικής συμμετοχής των νέων.
Την ώρα που όλοι μιλάμε για την εγκατάλειψη της περιφέρειας και για την ανάγκη να δημιουργήσουμε συνθήκες ώστε οι νέοι να μείνουν στον τόπο τους, δεν μπορούμε ταυτόχρονα να τους λέμε ότι η συμμετοχή τους στα κοινά έχει ημερομηνία λήξης.
Δεν υποστηρίζω ότι ο θεσμός δεν πρέπει να έχει ηλικιακά όρια. Οι θεσμοί χρειάζονται κανόνες. Όμως οι κανόνες πρέπει να υπηρετούν τον σκοπό τους και να ανταποκρίνονται στην κοινωνική πραγματικότητα.
Ο νέος Κώδικας δεν καταργεί τα Συμβούλια Νέων.
Και αυτό πρέπει να το πούμε καθαρά.
Τα θεσμοθετεί και τους αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο με πέντε άρθρα, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους στην τοπική συμμετοχή των νέων.
Το ζητούμενο, όμως, είναι αν ο θεσμός μπορεί να λειτουργεί πραγματικά ανεξάρτητα, δημοκρατικά και αποτελεσματικά.
Ο Κώδικας προβλέπει άμεση, καθολική και μυστική ηλεκτρονική ψηφοφορία για την εκλογή των μελών, ενώ οι υποψηφιότητες είναι ατομικές και δεν συγκροτούνται συνδυασμοί. Παράλληλα, ο δήμος ορίζεται ως η διεξάγουσα αρχή της εκλογικής διαδικασίας, με ευθύνη για την προετοιμασία, τη διεξαγωγή και την εξαγωγή του αποτελέσματος.
Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό θεσμικό ερώτημα:
Μπορεί ένας θεσμός που έχει ως αποστολή να εκφράζει τη νεολαία απέναντι στη δημοτική εξουσία να εξαρτάται τόσο έντονα, ως προς την εκλογική του διαδικασία, από την ίδια τη δημοτική αρχή;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα πρέπει να δοθεί με περισσότερη διαφάνεια και περισσότερες εγγυήσεις.
Γιατί η δημοκρατική συμμετοχή πρέπει να προστατεύεται.
Ένα Συμβούλιο Νέων που συνεδριάζει μόνο για να φωτογραφηθεί με τον δήμαρχο δεν υπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε.
Ένα Συμβούλιο Νέων που λειτουργεί ως προέκταση της δημοτικής αρχής δεν μπορεί να εκφράσει αποτελεσματικά τη νέα γενιά.
Ένα Συμβούλιο Νέων, όμως, που αποτελεί χώρο συνάντησης διαφορετικών πολιτικών, κοινωνικών και ιδεολογικών αντιλήψεων μπορεί να αποτελέσει πραγματικό εργαστήριο δημοκρατίας.
Και αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε.
Για όσους ζούμε και δραστηριοποιούμαστε στην ελληνική περιφέρεια γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει να φεύγουν οι νέοι.
Το βλέπουμε στις σχολές που αδειάζουν.
Στις μικρότερες πόλεις και στα χωριά που δυσκολεύονται να κρατήσουν ζωντανό τον πληθυσμό τους.
Στους νέους που φεύγουν για την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή το εξωτερικό για σπουδές και εργασία.
Και γνωρίζουμε επίσης πόσο δύσκολο είναι να επιστρέψουν.
Γι' αυτό και η συζήτηση για τα Συμβούλια Νέων συνδέεται με το αν οι νέοι της περιφέρειας θα αισθανθούν ότι ο τόπος τους τούς χρειάζεται.
Πρέπει να μπορούν να μιλούν για τις σύγχρονες ανάγκες.
Για τις ευκαιρίες που υπάρχουν ή δεν υπάρχουν στον τόπο τους.
Και πρέπει να μπορούν να μετατρέπουν αυτές τις ανάγκες σε συγκεκριμένες προτάσεις προς την αυτοδιοίκηση.
Γι’ αυτό χρειάζονται συγκεκριμένες διεκδικήσεις.
Πρώτον: Ένα πιο ανοιχτό ηλικιακό πλαίσιο.
Η πολιτεία πρέπει να επανεξετάσει το ηλικιακό όριο και να αναγνωρίσει ότι η ενεργή συμμετοχή των νέων δεν σταματά στα 29.
Δεύτερον: Πραγματικές εγγυήσεις ανεξαρτησίας της εκλογικής διαδικασίας.
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία μπορεί να είναι ένα σύγχρονο εργαλείο, αλλά χρειάζεται πλήρης διαφάνεια ως προς τους κανόνες, την ασφάλεια, τη μυστικότητα της ψήφου και την αξιοπιστία της διαδικασίας.
Τρίτον: Ουσιαστική θεσμική πρόσβαση.
Οι εκπρόσωποι των Συμβουλίων Νέων πρέπει να μπορούν να παρεμβαίνουν πραγματικά στον διάλογο του δημοτικού συμβουλίου και όχι απλώς να παρίστανται.
Τέταρτον: Πόροι και διοικητική υποστήριξη.
Δεν μπορείς να ζητάς από τους νέους να συμμετέχουν, να οργανώνουν δράσεις και να καταθέτουν προτάσεις χωρίς να τους δίνεις τα στοιχειώδη εργαλεία για να το κάνουν.
Πέμπτον: Δικτύωση.
Τα Συμβούλια Νέων πρέπει να επικοινωνούν μεταξύ τους, να ανταλλάσσουν καλές πρακτικές και να δημιουργήσουν ένα πανελλαδικό και ευρωπαϊκό δίκτυο νέων της αυτοδιοίκησης.
Και έκτον: Πολιτική και κοινωνική εγρήγορση.
Γιατί κανένας θεσμός δεν είναι πραγματικά ζωντανός αν οι ίδιοι οι πολίτες δεν τον υπερασπίζονται.
Κι αυτή η υπεράσπιση αφορά κάθε νέο δημοκράτη.
Κάθε άνθρωπο που πιστεύει στην αυτοδιοίκηση.
Κάθε πολίτη που θέλει τη νέα γενιά ενεργή.
Γι' αυτό και η Νεολαία ΠΑΣΟΚ έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο να παίξει.
Όχι για να μετατρέψει τα Συμβούλια Νέων σε κομματικούς μηχανισμούς και να τα ελέγξει.
Αλλά για να πρωτοστατήσει στην υπεράσπιση του ανοιχτού, δημοκρατικού και ανεξάρτητου χαρακτήρα τους.
Να ανοίξει τη συζήτηση σε κάθε δήμο.
Να μιλήσει με νέους διαφορετικών πολιτικών αφετηριών.
Να καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις.
Να διεκδικήσει θεσμικές εγγυήσεις.
Και να αποδείξει στην πράξη ότι προοδευτισμός είναι η υπεράσπιση της δημοκρατίας εκεί όπου αυτή ξεκινά.
Στη γειτονιά. Στην πόλη. Στο χωριό.
Τα Συμβούλια Νέων μπορούν να γίνουν ένα από τα σημαντικότερα σχολεία δημοκρατίας στη χώρα.
Για να γίνει αυτό, όμως, πρέπει να τους επιτρέψουμε να λειτουργήσουν πραγματικά ως χώροι συμμετοχής, διαλόγου, διαφωνίας και διεκδίκησης.
Και η σημερινή γενιά νέων που ασχολείται με τα κοινά έχει μια ιδιαίτερη ευθύνη: να μην αφήσει τον θεσμό να γίνει διακοσμητικός και ελεγχόμενος.
* του Βασίλη Κωνσταντίνου, Μέλους της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΗΜΑ ΑΛΛΑΓΗΣ
