Από τον «Ανατέλλοντα Λέοντα» στην «Αληθινή Υπόσχεση ΙΙΙ»
Η «εκδίκηση» του Ιράν μόλις άρχισε, όπως διαμηνύει η Τεχεράνη, και οι «πύλες της κολάσεως» άνοιξαν, καθώς μπήκε σε εφαρμογή η επιχείρηση «Αληθινή Υπόσχεση ΙΙΙ». Από το βράδυ της Παρασκευής (13/6) εικόνες και βίντεο, που δείχνουν τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους να πέφτουν σαν αστέρια στον ουρανό του Τελ Αβίβ και να εκρήγνυνται, κάνουν συνεχώς το γύρο του διαδικτύου.
Το πρωί του Σαββάτου (14/6) βρήκε χιλιάδες Ισραηλινούς πολίτες να τρέχουν στα καταφύγια, καθώς οι σειρήνες σε Τελ Αβίβ και Ιερουσαλήμ ήχησαν ξανά και οι πόλεις «πνίγηκαν» μέσα σε πυκνούς καπνούς και συντρίμμια από τις αλλεπάλληλες εκρήξεις, οι οποίες ήρθαν να συμπληρώσουν τη χθεσινοβραδινή επίθεση. Τρεις νεκροί, δεκάδες τραυματίες και πολλές υλικές καταστροφές είναι, μέχρι στιγμής, ο απολογισμός.
Και στο Ιράν, όμως, η εικόνα δεν διαφέρει πολύ. Ο «Ανατέλλων Λέων» – η ισραηλινή επιχείρηση της Παρασκευής – βρήκε την Τεχεράνη απροετοίμαστη, γεγονός που συνεχίζει να γεννά πολλά ερωτηματικά για την αποδυνάμωση των μυστικών υπηρεσιών, αλλά και των συστημάτων αεράμυνας της χώρας. Έτσι, το Ισραήλ από την πρώτη κιόλας επίθεση κατάφερε να πλήξει πάνω από 200 στόχους σε όλη την ιρανική επικράτεια, μεταξύ των οποίων και πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Με βάση τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές ως τώρα, οι ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ισφαχάν και της Νατάνζ έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, ενώ το Ισραήλ συνεχίζει να χτυπά ιρανικές πόλεις, με τελευταία εξ αυτών την Ταμπρίζ, το αεροδρόμιο της οποίας είχε πλήξει εχθές (13/6). Στην Τεχεράνη έχουν χάσει τη ζωή τους 60 άνθρωποι εξαιτίας του ισραηλινού χτυπήματος σε πολυκατοικία 14 ορόφων, ανάμεσα στους οποίους οι 20 είναι παιδιά, ακόμη και βρέφη μόλις 6 μηνών.
Σύμφωνα με τον μέχρι στιγμής απολογισμό, έχουν επίσης σκοτωθεί 20 στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης και 9 επιστήμονες.
Η Τεχεράνη μπροστά στον κίνδυνο της αποσταθεροποίησης
Καθώς οι συγκρούσεις μαίνονται – και θα συνεχίσουν, σύμφωνα με τις διαβεβαιώσεις και των δύο πλευρών – τα βλέμματα στρέφονται, μεταξύ άλλων, στον θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος υπόσχεται ότι θα πάρει την πιο σκληρή εκδίκηση.
Ωστόσο, είναι προφανές ότι το ιρανικό καθεστώς καλείται να αναμετρηθεί (και) με τον εαυτό του. Όπως επισημαίνουν πολλοί γεωπολιτικοί αναλυτές, πρωταρχικό μέλημα του Χαμενεΐ σε αυτήν την φάση είναι η ασφάλεια του καθεστώτος. Η παρούσα σύγκρουση λειτουργεί, προς το παρόν, συσπειρωτικά στο εσωτερικό· κάτι που ισχύει εν πολλοίς και για το Ισραήλ. Όμως, εάν, μετά τις πρώτες μέρες, το καθεστώς δεν αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να δώσει μία ικανοποιητική απάντηση στο Ισραήλ, η επιβίωσή του μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω.
Εξάλλου, ο ίδιος ο Νετανιάχου είναι πλέον φανερό ότι επιδιώκει κάτι ευρύτερο από το να εξουδετερώσει την «υπαρξιακή» απειλή των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, αφού προέτρεψε ξεκάθαρα τον ιρανικό λαό να ταχθεί κατά του καθεστώτος. Το βράδυ της Παρασκευής (13/6), ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δήλωσε: «Ήρθε η ώρα για τον ιρανικό λαό να ενωθεί γύρω από τη σημαία του και την ιστορική του κληρονομιά, υπερασπιζόμενος την ελευθερία του από το κακό και καταπιεστικό καθεστώς».
Ο νομικός και διεθνολόγος Ιωάννης Παπαφλωράτος είπε σήμερα (14/6) στην ΕΡΤ ότι η ιρανική αντιπολίτευση είναι αρκετά ισχυρή και αποκάλυψε πως αντικαθεστωτικοί στο Ιράν βοήθησαν σημαντικά τους Ισραηλινούς στην ενορχήστρωση της επίθεσης της Παρασκευής.
Τα «όπλα» του Ιράν
Σε αυτό το πλαίσιο, το πόσο στιβαρό είναι το αφήγημα του καθεστώτος, που θέλει τη χώρα ως μία ισχυρή σιιτική κοιτίδα μέσα σε έναν «ωκεανό» Σουνιτών και Αράβων, μένει να φανεί μέσα στο επόμενο διάστημα. Ακόμη, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ότι η ιδεολογία της αντίστασης, της εναντίωσης, δηλαδή, σε οτιδήποτε μοιάζει ιμπεριαλιστικό και προβάλλει ως υπαρξιακή απειλή, έχει ισχυρά ερείσματα στο Ιράν. Όπως, επίσης, βοηθητικό ρόλο παίζει και η ικανότητα του καθεστώτος να εντοπίζει τα διάφορα «κενά» εκτός συνόρων, τα οποία θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί, και να δρα παρασκηνιακά, όπως έχει κάνει πολλάκις κατά το παρελθόν. Στο πλαίσιο αυτό, το σενάριο να προσπαθήσει το Ιράν να συσπειρώσει τους Μουσουλμάνους στη βάση του πολιτικού ριζοσπαστισμού, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ανεδαφικό.
Από την άλλη, η παρούσα συγκυρία, με την αποδυνάμωση της Χαμάς και της Χεζμπολάχ (εν μέρει και των Χούθι), δεν είναι ευνοϊκή για τις Ιρανικές Αρχές, οι οποίες έχουν στερηθεί βασικούς βραχίονες δια των οποίων ασκούσαν τον «υβριδικό» πόλεμο. Στο Ιράν, ωστόσο, έχει απομείνει ένα ακόμη βαρύ «όπλο», τα στενά του Ορμούζ. Η ναυτιλιακή κοινότητα είχε βρεθεί σε επιφυλακή, ακόμη και πριν από τις σημερινές απειλές της Τεχεράνης ότι εξετάζει σοβαρά να κλείσει τα στενά. Το Ιράν δεν έχει μπλοκάρει ποτέ μέχρι σήμερα πλήρως την κυκλοφορία στα στενά, όμως είναι προφανές πως εάν το κάνει το πλήγμα θα είναι τεράστιο. Πλήγμα, ωστόσο, που δεν θα αφήσει καθόλου ανεπηρέαστη και την ίδια την Τεχεράνη, αλλά και τους εμπορικούς της εταίρους, όπως η Κίνα, που αποτελεί το μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου, σε ποσοστό που αγγίζει το 75% των ιρανικών εξαγωγών.
Οι προκλήσεις για την Τουρκία
Είναι προφανές ότι μία ενδεχόμενη πτώση του καθεστώτος στο Ιράν θα φέρει ριζικές αλλαγές στα δεδομένα που υπάρχουν αυτήν τη στιγμή και θα αλλάξει άρδην το τοπίο στη Μέση Ανατολή. Ο Σάββας Καλεντερίδης εξηγεί ότι δεν αποκλείεται, με την ανατροπή του καθεστώτος, επί της νέας Αρχής στη χώρα, οι Κούρδοι του Ιράν να διεκδικήσουν την αυτονομία τους. Μία τέτοια εξέλιξη θα σημάνει την ίδρυση του τρίτου αυτόνομου κουρδικού κράτους, μετά από αυτά του Ιράκ και της Συρίας (Ροζάβα), γεγονός που αναπόφευκτα θα γεννήσει ακόμη μεγαλύτερες αξιώσεις στους Κούρδους της Τουρκίας να κάνουν το ίδιο.
Πρόκειται, βέβαια, για ένα σενάριο απευκταίο για τον Τούρκο πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος επιδιώκει να παίξει το δικό του ρυθμιστικό ρόλο στην περιοχή. Ακριβώς, δε, για αυτό, εξίσου απευκταία είναι και η περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων του Ισραήλ με τα αραβικά κράτη. Ήδη με την υπογραφή της Συμφωνία του Αβράαμ το 2020, σηματοδοτήθηκε μια σημαντική αλλαγή στην προσέγγιση των αραβικών κρατών προς το Ισραήλ, ανοίγοντας τον δρόμο για την εξομάλυνση των σχέσεων και τη συνεργασία σε διάφορους τομείς. Ωστόσο, η Τουρκία, έχοντας κερδίσει έδαφος μετά τις εξελίξεις στη Συρία, επιθυμεί να κρατήσει το ρόλο της στην περιοχή και να παραμείνει ένας εκ των βασικών παικτών, κάτι που πιθανώς διακυβεύεται με μία καθεστωτική αλλαγή στο Ιράν.
Ο ρόλος της Ρωσίας και το ενδεχόμενο των διαπραγματεύσεων
Διαμεσολαβητικό ρόλο δεν αποκλείεται να διεκδικήσει και ο Βλαντιμίρ Πούτιν, με τη Ρωσία να τηρεί προς το παρόν στάση αναμονής, καθώς βρίσκεται ανάμεσα σε δύο «φίλους». Ως εκ τούτου, δεν είναι ιδιαιτέρως πιθανό η Ρωσία να πάρει ξεκάθαρη θέση, ωστόσο αυτό αφήνει ακόμη περισσότερα περιθώρια για παρασκηνιακές κινήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο και με δεδομένο ότι ο Ρώσος πρόεδρος επιδιώκει να κερδίσει όσα περισσότερα μπορεί στο Ουκρανικό, το να προσπαθήσει να μεσολαβήσει για μία συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν για τα πυρηνικά, δεν είναι ένα απίθανο σενάριο.
Από την άλλη, το Ιράν δεν έχει ισχυρά ερείσματα για να μπει σε διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά, εκτός, ίσως, από το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να εγγυηθούν ότι θα ελέγξουν το Ισραήλ. Ωστόσο, και το Ισραήλ, όπως εξήγησε ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά, Πέτρος Λιάκουρας, δεν έχει κανένα λόγο να δεχτεί τη μεσολάβηση, αφού είναι αποφασισμένο να επιτύχει έναν στόχο, που τον επεξεργαζόταν για χρόνια. Ο κ. Λιάκουρας επεσήμανε, ακόμη, ότι κατά το πάγιο αμερικανικό αφήγημα, τα «αποτυχημένα» ή «ασύνταχτα» κράτη, όπως αυτά της Μέσης Ανατολής, δεν πρέπει να έχουν πυρηνικά, αφού είναι μία πολύ επικίνδυνη δύναμη στα χέρια τους. Άλλωστε, το Πακιστάν αποτελεί μία πυρηνική δύναμη, πλήρως, όμως, ελεγχόμενη από τις ΗΠΑ.
Ο Ντόναλτ Τραμπ, από τη μεριά του, ακολουθεί μέχρι στιγμής την στρατηγική της μέγιστης πίεσης, η οποία, όμως, στην περίπτωση του Ιράν δεν έχει τελεσφορήσει. Μία «ελεγχόμενη κατάρρευση» του ιρανικού καθεστώτος εξαιτίας κάποιας εξωτερικής πίεσης, όπως η παρούσα, φαίνεται πως δεν αφήνει αδιάφορους πολλούς Αμερικανούς αξιωματούχους, όπως μεταδίδεται τον τελευταίο καιρό από τα διεθνή Μέσα.
Σε κάθε περίπτωση, μία καθεστωτική ανατροπή δημιουργεί τις προϋποθέσεις και για νέους κινδύνους. Οι εικασίες (ή και ελπίδες) πως μέσω της ενίσχυσης της αντιπολίτευσης, το θεοκρατικό καθεστώς θα μπορούσε να αντικατασταθεί από μία φιλελεύθερη και συνεργάσιμη κυβέρνηση δεν είναι αβάσιμες, αλλά είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη είναι πως οι αντικαθεστωτικοί θα μπορούσαν να αποτύχουν και τα «σκήπτρα» της εξουσίας να πάρουν οι Φρουροί της Επανάστασης, εξέλιξη που θα προκαλούσε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα και αναταραχή.
Όπως να ’χει, πάντως, δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται το ότι οι ΗΠΑ δεν είναι οι μόνοι «παίχτες» στη σκακιέρα, με τις προθέσεις και τις αξιώσεις της Κίνας, της Ινδίας και της Ρωσίας να μην είναι ακόμη εκπεφρασμένες και διαυγείς, ενώ, όσο συνεχίζεται η σύγκρουση, οι γεωπολιτικές ισορροπίες μπορούν να ανατραπούν από στιγμή σε στιγμή και να προκληθούν μείζονες ανακατατάξεις στην περιοχή.
