Μέσα στη διαμάχη με τη Δύση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία ξένων επενδυτών και Ρώσων δισεκατομμυριούχων έχουν αλλάξει χέρια, κυρίως μετά από κατασχέσεις από το κράτος.

Ωστόσο, εντός της ρωσικής ελίτ, διαφαίνονται σημάδια δυσαρέσκειας, ιδίως ανάμεσα σε φιλοαγοραίους τεχνοκράτες, στους οποίους αποδίδεται η «διάσωση» της ρωσικής οικονομίας από την κατάρρευση, παρά τις σκληρότερες κυρώσεις που έχουν επιβληθεί ποτέ σε μεγάλη οικονομία.

Σύμφωνα με πηγές, ορισμένα στελέχη επιχειρήσεων, καθώς και αξιωματούχοι της Κεντρικής Τράπεζας και του Υπουργείου Οικονομικών, εκφράζουν ανησυχίες ότι η χώρα οδηγείται σε ένα σοβιετικού τύπου σύστημα κεντρικού ελέγχου, με όλους τους πόρους να κινητοποιούνται για την επίτευξη στρατιωτικής νίκης στην Ουκρανία.

Τρεις πηγές κοντά στην Κεντρική Τράπεζα και το Χρηματιστήριο της Μόσχας ανέφεραν στο Reuters ότι το MOEX υπέβαλε επίσημη καταγγελία στην Κεντρική Τράπεζα, καταγγέλλοντας παραβίαση της νομοθεσίας από την κυβέρνηση μετά την κατάσχεση πλειοψηφικού πακέτου της εταιρείας εξόρυξης χρυσού UGC.

Κατάσχεση Ιδιωτικής Περιουσίας

Αν και η καταγγελία δεν αμφισβήτησε την ίδια την κατάσχεση, η Κεντρική Τράπεζα έκρινε ότι το κράτος παρέλειψε να καταθέσει υποχρεωτική προσφορά εξαγοράς στους υπόλοιπους μετόχους, όπως απαιτεί ο νόμος για τις εισηγμένες εταιρείες, και ζήτησε από την αρμόδια κρατική υπηρεσία να προχωρήσει στην υποβολή προσφοράς.

«Οι ενέργειες του κράτους στην υπόθεση της UGC υπονομεύουν τα τελευταία ίχνη δικαιωμάτων ιδιοκτησίας στη Ρωσία», δήλωσε πηγή με γνώση των συζητήσεων, υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του θέματος.

Το Χρηματιστήριο της Μόσχας και το Υπουργείο Οικονομικών αρνήθηκαν να σχολιάσουν.

Η ίδια πηγή δήλωσε ότι οι ιδιώτες επενδυτές που είχαν αγοράσει μετοχές στη δευτερογενή αγορά —χωρίς καμία σχέση με την υπόθεση ή τον προηγούμενο ιδιοκτήτη, τον Κονσταντίν Στρουκόφ— είδαν τις επενδύσεις τους να απαξιώνονται ουσιαστικά.

«Καταλαβαίνω ότι όταν γίνεται εθνικοποίηση, ο νόμος απλώς δεν ισχύει», δήλωσε ο Ολέγκ Κουζμιτσόφ, ιδιώτης επενδυτής στη UGC, στο Reuters.

«Ποιος θα αγοράσει μετοχές μετά από αυτό;»

Η UGC πραγματοποίησε μία από τις μεγαλύτερες αρχικές δημόσιες εγγραφές (IPO) στη Ρωσία το 2023, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως ασφαλές καταφύγιο επένδυσης στον χρυσό εν μέσω κρίσης και φυγής ξένων κεφαλαίων από τη χώρα. Περίπου το 10% των μετοχών της εταιρείας ανήκει σε Ρώσους ιδιώτες επενδυτές.

«Πώς μπορείς να πείσεις οποιονδήποτε να επενδύσει σε μετοχές μετά από αυτό; Η μακροπρόθεσμη ζημιά στην οικονομία υπερβαίνει κατά πολύ τα όποια οφέλη από τις κατασχέσεις δισεκατομμυρίων», ανέφερε η ίδια πηγή.

Ο δικηγόρος Καρίμ Φαϊζραχμάνοφ από τη νομική εταιρεία Forward Legal επιβεβαίωσε στο Reuters ότι ο ρωσικός νόμος περί ανωνύμων εταιρειών απαιτεί από κάθε νέο μέτοχο που αποκτά ποσοστό άνω του 30% να υποβάλει προσφορά εξαγοράς εντός 35 ημερών — χωρίς εξαίρεση για το κράτος.

Από την έναρξη της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» στην Ουκρανία, οι ρωσικές αρχές έχουν κατασχέσει περιουσιακά στοιχεία αξίας περίπου 50 δισ. δολαρίων, μεταξύ των οποίων και εταιρείες δυτικών ομίλων, όπως η γαλλική Danone και η δανέζικη Carlsberg.

Πέρα από τις δυτικές εταιρείες, μεγάλες ρωσικές επιχειρήσεις άλλαξαν επίσης χέρια, βάσει κατηγοριών για διαφθορά, αμφισβητούμενες ιδιωτικοποιήσεις ή «κακή διαχείριση».

Πρόκειται για την μεγαλύτερη αναδιανομή περιουσίας από τη δεκαετία του 1990, όταν κρατικά σοβιετικά περιουσιακά στοιχεία πωλήθηκαν σε ιδιώτες επενδυτές έναντι εξευτελιστικών τιμών. Μέχρι πρόσφατα, η προσπάθεια για κατασχέσεις ιδιωτικής περιουσίας είχε ελάχιστη εγχώρια αντίδραση.

Αρνητικές επιπτώσεις στο χρηματιστήριο

Ο Πρόεδρος Πούτιν έχει ζητήσει από τις ρυθμιστικές αρχές να ενθαρρύνουν περισσότερες εταιρείες να εισέλθουν στο χρηματιστήριο, σε μια εποχή που το χρέος είναι ακριβό και η οικονομία επιβραδύνεται, εν μέρει λόγω έλλειψης επενδυτικού κεφαλαίου.

Ωστόσο, η υπόθεση της UGC εντείνει τις ανησυχίες σχετικά με τη βιωσιμότητα νέων δημόσιων εγγραφών στη ρωσική αγορά.

Ο Σεργκέι Σβέτσοφ, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του MOEX και πρώην αναπληρωτής διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, εξέφρασε ασυνήθιστα έντονη δημόσια κριτική.

«Το κράτος πρέπει πρωτίστως να τηρεί τους ίδιους του τους κανόνες. Αυτή τη στιγμή δεν το κάνει, ειδικά όσον αφορά εισηγμένες εταιρείες στις οποίες έχει συμμετοχή», δήλωσε σε οικονομικό φόρουμ στη Μόσχα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο τρόπος με τον οποίο το κράτος χειρίζεται τις δημόσιες εταιρείες συμβάλλει στο λεγόμενο «ρωσικό discount» —δηλαδή στην απαξίωση των ρωσικών μετοχών— που σε συνδυασμό με τα χαμηλά επιτόκια επιβαρύνει τον δείκτη του χρηματιστηρίου, ο οποίος έχει υποχωρήσει περίπου 30% από τις αρχές του 2022.

Επιτάχυνση Πωλήσεων

Ωστόσο, όπως ανέφερε μία από τις πηγές, δεν υπάρχουν προϋπολογισμένα κεφάλαια για την απαιτούμενη εξαγορά των μετοχών, ενώ οι χρονοβόρες διαδικασίες αποτίμησης και ελέγχου καθυστερούν τις ιδιωτικοποιήσεις των κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων.

Μία πιθανή λύση θα ήταν η ταχεία πώληση των κατασχεμένων στοιχείων, μεταφέροντας έτσι την υποχρέωση υποβολής προσφοράς εξαγοράς στους νέους ιδιοκτήτες. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι σχετικό διάταγμα του Πούτιν για την επιτάχυνση των πωλήσεων περιουσίας αναμένεται να βοηθήσει.

Την επόμενη ημέρα της δημοσίευσης του διατάγματος, η μυστηριώδης μεταλλευτική εταιρεία UMMC εμφανίστηκε ως ο πιθανός αγοραστής του πακέτου της UGC, το οποίο το Υπουργείο Οικονομικών θέλει να πουλήσει έως το τέλος Οκτωβρίου έναντι 100 δισ. ρουβλίων (1,23 δισ. δολαρίων).

Ο αναπληρωτής πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας, Βλαντίμιρ Τσιστιούχιν, που είναι υπεύθυνος για τις χρηματοπιστωτικές αγορές, συντάχθηκε με τον Σβέτσοφ, προειδοποιώντας ότι η τρέχουσα στάση του κράτους απέναντι στα δικαιώματα ιδιοκτησίας θα αποτρέψει τους ξένους επενδυτές, ακόμα και μετά από ενδεχόμενη ειρήνη στην Ουκρανία.

«Είναι απαραίτητο μέχρι τότε να έχουν διευθετηθεί όλες οι στρεβλώσεις που προκάλεσαν ορισμένες κρατικές αποφάσεις σχετικά με μεμονωμένες εταιρείες», δήλωσε.