Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, η Γαλλία ηγείται της πρωτοβουλίας για ενίσχυση της «ευρωπαϊκής προτίμησης» στις δημόσιες προμήθειες, με στόχο τη στήριξη των εγχώριων βιομηχανιών και την αντιστάθμιση προστατευτικών πολιτικών των ΗΠΑ, αλλά και της «εργαλειοποίησης» στρατηγικών κρίσιμων εξαρτήσεων από την Κίνα. Η ΕΕ επιδιώκει να ανταγωνιστεί οικονομικά τόσο την Ουάσιγκτον όσο και το Πεκίνο, ενώ ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, είχε προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη χρειάζεται επενδύσεις έως και 800 δισ. ευρώ ετησίως σε βασικούς παραγωγικούς τομείς, αλλιώς κινδυνεύει από «αργή παρακμή».
Κατά τη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες την επόμενη εβδομάδα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής, τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης, σύμφωνα με προσχέδιο συμπερασμάτων που επικαλείται το Bloomberg.
Παρά τη γενική συναίνεση υπέρ της ενίσχυσης των ευρωπαϊκών βιομηχανιών, παραμένουν σημαντικά πρακτικά ζητήματα, κυρίως στον αμυντικό τομέα και στη βοήθεια προς την Ουκρανία. Η ανάγκη για αντιαεροπορικά συστήματα και πυραύλους Patriot, για παράδειγμα, μπορεί προς το παρόν να καλυφθεί μόνο από τις ΗΠΑ, καθώς οι ευρωπαϊκές εναλλακτικές δεν παράγονται σε επαρκείς ποσότητες.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται επίσης με τη χρήση των 200 δισ. ευρώ παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων και τα σχέδια να καταστεί η ΕΕ «αμυντικά έτοιμη» έως το 2030. «Στην άμυνα, πρέπει να ισορροπήσουμε το “Buy European” με τη διαθεσιμότητα των προϊόντων που χρειαζόμαστε τώρα», σχολίασε Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Τι σημαίνει «ευρωπαϊκό προϊόν»
Η προέλευση και ο ορισμός του «ευρωπαϊκού προϊόντος» παραμένει ακανθώδης. Η Επιτροπή καλείται να καθορίσει τα κριτήρια, όπως ποιο ποσοστό ενός οχήματος ή των εξαρτημάτων του πρέπει να παράγεται στην Ευρώπη. Μία από τις προτάσεις είναι η «προσέγγιση προστιθέμενης αξίας», κατά την οποία οι κατασκευαστές θα πρέπει να αποδείξουν ότι ένα συγκεκριμένο ποσοστό της αξίας ενός προϊόντος προέρχεται από την ΕΕ, ώστε η απλή συναρμολόγηση στην Ευρώπη να μην θεωρείται επαρκής.
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης ποιες τρίτες χώρες θα μπορούσαν να περιληφθούν στο καθεστώς, όπως οι εταίροι της G7 ή κράτη με υφιστάμενες εμπορικές συμφωνίες με την Ένωση.
Ο αρμόδιος Επίτροπος Βιομηχανίας, Στεφάν Σεζούρν, δήλωσε: «Καλωσορίζω τις ξένες επενδύσεις στην Ευρώπη, αλλά υπό προϋποθέσεις. Πρέπει να επιβάλλουμε τους δικούς μας όρους πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά, όπως κάνουν και οι Κινέζοι στη δική τους. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να κατοχυρώσουμε την “ευρωπαϊκή προτίμηση”». Πρόσθεσε ότι οι κανόνες των δημόσιων προμηθειών «πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τους κοινούς μας στόχους».
Αργή πρόοδος και εσωτερικές αντιθέσεις
Η ΕΕ δεν έχει καταφέρει ακόμη να διαμορφώσει μια συνεκτική βιομηχανική στρατηγική και να προστατεύσει αποτελεσματικά την ενιαία αγορά της. Ορισμένα κράτη, όπως η Ουγγαρία και η Ισπανία, έχουν δεχθεί κινεζικές επενδύσεις με ελάχιστους όρους, ενώ άλλες, όπως η Γερμανία, είχαν αντιδράσει στην επιβολή δασμών σε κινεζικές εισαγωγές, φοβούμενες αντίποινα.
Οι γύροι συνομιλιών με την Κίνα για θέματα πρόσβασης στην αγορά και παραγωγικής ικανότητας δεν έχουν αποδώσει ουσιαστικά αποτελέσματα, ενώ το Πεκίνο έχει εντείνει τους περιορισμούς σε κρίσιμες εξαγωγές, όπως οι σπάνιες γαίες, και προτιμά τις τοπικές εταιρείες στις δημόσιες συμβάσεις. Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ έχει κινηθεί επιθετικά σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, ο χάλυβας και τα ιατρικά προϊόντα.
Η διαμάχη για το πρόγραμμα EDIP
Η συζήτηση κορυφώνεται γύρω από το πρόγραμμα EDIP (European Defence Investment Programme), το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για την ευρωπαϊκή άμυνα την επόμενη επταετία. Ωστόσο, υπάρχει έντονη αντιπαράθεση μεταξύ των κρατών-μελών για το τι σημαίνει «αρκετά ευρωπαϊκό». Κάποιες χώρες ζητούν το κριτήριο να αφορά το ποσοστό ευρωπαϊκών εξαρτημάτων, άλλες τη χώρα σχεδίασης, ενώ υπάρχουν διαφωνίες για εξαιρέσεις σε οπλικά συστήματα που παράγονται υπό ξένες άδειες.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη, οι τελευταίες προσπάθειες να εγκριθεί το πρόγραμμα πριν από τη σύνοδο κινδυνεύουν να αποτύχουν, γεγονός που θα μπορούσε να σημάνει το τέλος του EDIP. Παρότι διαθέτει σήμερα μόλις 1,5 δισ. ευρώ στον τρέχοντα προϋπολογισμό, προορίζεται να αποτελέσει το κύριο όχημα διανομής των δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ που έχουν δεσμευθεί για την αμυντική πολιτική της ΕΕ την επόμενη δεκαετία.
