Κλιματολόγοι προειδοποιούν, σύμφωνα με το CNBC, ότι φαίνεται ολοένα και πιο πιθανό να διαμορφωθεί τους επόμενους μήνες ένα El Niño που θα θερμάνει τον πλανήτη, με Αμερικανούς μετεωρολόγους να εκτιμούν πιθανότητα μία στις τρεις για ένα «ισχυρό» καιρικό φαινόμενο μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου.

Τα ευρωπαϊκά κλιματικά μοντέλα δείχνουν ακόμη μεγαλύτερη πιθανότητα για ένα πολύ ισχυρό ή «υπερ El Niño», αν και το λεγόμενο «ανοιξιάτικο εμπόδιο» σημαίνει ότι αυτές οι προβλέψεις μπορεί να είναι ανακριβείς.

Το El Niño αναγνωρίζεται ευρέως ως η αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας, ένα φαινόμενο που συμβαίνει φυσικά κάθε λίγα χρόνια. Δηλώνεται όταν οι θερμοκρασίες της θάλασσας στον τροπικό ανατολικό Ειρηνικό αυξάνονται κατά 0,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο.

Ένα «υπερ El Niño», που δεν αποτελεί επίσημη επιστημονική κατηγορία, αναφέρεται σε μια εξαιρετικά ισχυρή φάση της Ταλάντωσης El Niño–Νότιας Ταλάντωσης (ENSO), όταν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στον ανατολικό Ειρηνικό αυξάνονται τουλάχιστον κατά 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Ο Chris Jaccarini, ανώτερος αναλυτής τροφίμων και γεωργίας στη Μονάδα Πληροφόρησης για την Ενέργεια και το Κλίμα, δήλωσε ότι το 2026 διαμορφώνεται ως ακόμη ένα έτος όπου οι κίνδυνοι από συγκρούσεις και κλίμα έχουν γίνει μια δαπανηρή πραγματικότητα.

«Οι τιμές των τροφίμων πιέζονται από δύο πλευρές: από τα ακραία καιρικά φαινόμενα που διαταράσσουν την παραγωγή σε μεγάλες αγροτικές περιοχές και από ένα σύστημα τροφίμων που παραμένει εξαρτημένο από τα ορυκτά καύσιμα και επομένως εκτεθειμένο σε αυξήσεις στο κόστος του φυσικού αερίου, των λιπασμάτων, των μεταφορών και της συσκευασίας», ανέφερε.

«Γι’ αυτό η προοπτική ενός ισχυρού El Niño έχει σημασία. Μπορεί να ενισχύσει τους καιρικούς κινδύνους σε ένα κλίμα που ήδη αποσταθεροποιείται από τις ανθρώπινες εκπομπές, επιδεινώνοντας τον πληθωρισμό που προκαλείται από τις υψηλές τιμές ενέργειας.»

Ορισμένα προϊόντα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στο φαινόμενο, με το El Niño να αυξάνει συνήθως τις τιμές σε κακάο, φυτικά έλαια, ρύζι και ζάχαρη. Αναφέρθηκαν επίσης ευρύτεροι κίνδυνοι για προϊόντα των τροπικών περιοχών όπως μπανάνες, τσάι, καφές, σοκολάτα και κρέας που προέρχεται από ζώα που τρέφονται με σόγια.

Οι προσδοκίες για την επιστροφή του El Niño ακολουθούν ένα πολυετές φαινόμενο La Niña, το οποίο γενικά μειώνει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες σε σχέση με τα κανονικά επίπεδα.

«Υπερ El Niño»

Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και το κόστος των λιπασμάτων, έχουν εκτοξευθεί λόγω του πολέμου στο Ιράν, που έχει διαταράξει σοβαρά τις προμήθειες μέσω των στρατηγικά σημαντικών Στενών του Ορμούζ.

Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων διέρχεται συνήθως από τα Στενά του Ορμούζ, ωστόσο η ναυσιπλοΐα έχει σχεδόν σταματήσει από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιθέσεις στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Παγκόσμιοι ηγέτες χαιρέτισαν την Τετάρτη την ανακοίνωση μιας προσωρινής εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αν και ειδικοί δήλωσαν ότι δεν προσφέρει σαφή πορεία προς την ειρήνη και ότι οι διαταραχές των τελευταίων εβδομάδων θα έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις.

Οι αυξήσεις στις τιμές καυσίμων και λιπασμάτων έρχονται καθώς ξεκινά η περίοδος φύτευσης στις ΗΠΑ, εντείνοντας τους φόβους των αγροτών για υψηλότερες τιμές τροφίμων και χαμηλότερες αποδόσεις.

Κάθε αύξηση στις τιμές ενέργειας ενισχύει τις ανησυχίες για αύξηση των τιμών τροφίμων, καθώς η παραγωγή λιπασμάτων είναι ενεργοβόρα και το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ορισμένων χημικών.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Paul Donovan, επικεφαλής οικονομολόγο της UBS, οι υψηλότερες τιμές λιπασμάτων ίσως δεν αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για τη γεωργία φέτος, καθώς το 2026 μπορεί να φέρει ένα «υπερ El Niño».

«Σε αυτή την περίπτωση, η ξηρασία και η περιορισμένη διαθεσιμότητα νερού μπορεί να είναι πιο σημαντικές από τις ελλείψεις αζώτου», σημείωσε.

Σημαντικοί κίνδυνοι

Ανάλυση του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησε ότι ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν επισιτιστική ανασφάλεια μπορεί να φτάσει επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί στην αρχή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

Εκτιμάται ότι ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν οξεία πείνα θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 45 εκατομμύρια αν ο πόλεμος στο Ιράν συνεχιστεί και οι τιμές πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Αυτό θα προστεθεί στα 318 εκατομμύρια ανθρώπων που ήδη αντιμετωπίζουν επισιτιστική ανασφάλεια.

Ο Dawid Heyl, διαχειριστής χαρτοφυλακίου φυσικών πόρων, δήλωσε ότι το El Niño αποτελεί κίνδυνο για την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, αλλά το μέγεθος του κινδύνου εξαρτάται από το πότε θα εκδηλωθεί, πόσο έντονο θα είναι και πόσο θα διαρκέσει.

Τόνισε επίσης ότι αν συνδυαστούν οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν με ένα ισχυρό El Niño, η κατάσταση θα μπορούσε να γίνει ιδιαίτερα δύσκολη.

Χώρες όπως η Ινδία, η Αυστραλία, η Βραζιλία και η Αργεντινή θεωρούνται ιδιαίτερα εκτεθειμένες, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποίησε ότι ένα El Niño αργότερα μέσα στη χρονιά απειλεί με ξηρασία περιοχές όπως η βορειοδυτική Αιθιοπία, το Νότιο Σουδάν και το Σουδάν.

Επισιτιστική ασφάλεια

Σύμφωνα με τον Jaccarini, η αντιμετώπιση των αυξανόμενων ανησυχιών απαιτεί αναγνώριση ότι οι κίνδυνοι για το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων δεν πρόκειται να εξαφανιστούν σύντομα.

«Με τις παραδοσιακές γεωπολιτικές συνεργασίες υπό πίεση, η διεθνής συνεργασία είναι πιο σημαντική από ποτέ. Η μείωση της μεταβλητότητας των τιμών τροφίμων εξαρτάται από την κοινή πορεία προς μηδενικές εκπομπές», είπε.

Πρόσθεσε ότι η χρηματοδότηση για το κλίμα από πλούσιες χώρες προς χώρες παραγωγούς με χαμηλή ετοιμότητα βοηθά τους αγρότες να προσαρμοστούν στις κλιματικές επιπτώσεις και να προστατεύσουν τις καλλιέργειες και τα εισοδήματά τους.