Η δημοσιοποίηση εντάσσεται σε πρωτοβουλία της Υπηρεσίας για την συστηματική ανάδειξη του ιστορικού της αρχείου, όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση, και πρόκειται για τη δεύτερη κατά σειρά δημοσιοποίηση, μετά τα Δελτία Πληροφοριών για την Κύπρο (Ιούλιος-Αύγουστος 1974) τον Νοέμβριο του 2024, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την τουρκική εισβολή.
Στόχος της διαδικασίας είναι η καθιέρωση τακτικής αποχαρακτηρισμού εγγράφων, ώστε ιστορικοί και πολίτες να μπορούν να προσεγγίζουν και «δύσκολες» ή αμφιλεγόμενες περιόδους της ιστορίας μέσα από το πρίσμα της εποχής.
Πού θα βρείτε τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα
Το υλικό, συνολικής έκτασης περίπου 2.000 σελίδων και αναρτημένο στην ιστοσελίδα της ΕΥΠ, περιλαμβάνει 123 έγγραφα που καλύπτουν την περίοδο 1953-1959. Περιέχει δελτία πληροφοριών, αναλύσεις και εκτιμήσεις για τις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού, για δραστηριότητες Ελλήνων στο εξωτερικό, για την εσωτερική κατάσταση της χώρας σχετικά με την κομμουνιστική δράση, καθώς και για περιοχές ιδιαίτερου εθνικού ενδιαφέροντος όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
Η ΕΥΠ τονίζει ότι τα έγγραφα αντικατοπτρίζουν το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο της δεκαετίας του ’50, διαμορφωμένο από τον Ψυχρό Πόλεμο και το έντονα πολωτικό μετεμφυλιακό κλίμα στην Ελλάδα, με τις εκτιμήσεις και τη φρασεολογία να επηρεάζονται από τις αντιλήψεις και προτεραιότητες εκείνης της εποχής.
Σύμφωνα με τον Διοικητή της ΕΥΠ, Θεμιστοκλή Δεμίρη, η σημερινή δημοσιοποίηση αποτελεί την πρώτη φάση μιας διαρκούς προσπάθειας για την οργανωμένη και σταδιακή δημοσιοποίηση του ιστορικού αρχείου της Υπηρεσίας, με χρονική συνέχεια και με βάση το ελάχιστο όριο των 50 ετών από τη σύνταξη των εγγράφων.
Ο κ. Δεμίρης υπογραμμίζει ότι η πρωτοβουλία στοχεύει στην καλύτερη κατανόηση ακόμη και των πιο φορτισμένων ή ευαίσθητων περιόδων της πρόσφατης ιστορίας μέσα από μια ψύχραιμη, συλλογική διαδικασία αυτογνωσίας, απαραίτητη για κάθε δημοκρατική χώρα.
Δύο κατηγορίες εγγράφων
Τα έγγραφα χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες.
Η πρώτη αφορά ό,τι θεωρούνταν τότε «κομμουνιστικός κίνδυνος», περιλαμβάνοντας πληροφορίες για τις κομμουνιστικές χώρες του σοβιετικού συνασπισμού και για Έλληνες που ζούσαν ή δραστηριοποιούνταν στο εξωτερικό, καθώς και στοιχεία για κομμουνιστική δράση στην Ελλάδα, τις φυλακές και τους τόπους εξορίας.
Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει δελτία που αφορούν περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
Ο Διοικητής της ΕΥΠ τονίζει ότι τα έγγραφα και των δύο κατηγοριών επηρεάζονται από το κλίμα της δεκαετίας του ’50, με έντονη πόλωση και αντικομμουνιστικές ανησυχίες στην Ελλάδα, όπου το ΚΚΕ ήταν ακόμη εκτός νόμου και μεγάλος αριθμός φυλακισμένων και εκτοπισμένων θεωρούνταν επικίνδυνοι λόγω της ιδεολογίας τους.
Ο κ. Δεμίρης επισημαίνει ότι η δημοσιοποίηση αυτή επιβεβαιώνει ότι το κεφάλαιο αυτό της ιστορίας έχει πλέον κλείσει, επιτρέποντας στη χώρα και τις υπηρεσίες της να εξετάζουν τα γεγονότα κριτικά και ψύχραιμα.
Παράλληλα, σημειώνει πως οι προσπάθειες για εντοπισμό και αποχαρακτηρισμό επιπλέον αρχειακού υλικού, που θα φωτίσουν τη συγκεκριμένη περίοδο και τον ρόλο της Υπηρεσίας, θα συνεχιστούν.
