Τα Στενά του Ορμούζ είναι από τα πιο στρατηγικά σημεία του πλανήτη. Συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και εξυπηρετεί την καθημερινή έξοδο σχεδόν 20 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου – κυρίως από Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Ιράκ και Κατάρ.
Μολονότι γεωγραφικά ανήκει ταυτόχρονα στο Ιράν και στο Ομάν, η ναυσιπλοΐα σε αυτό θεωρείται διεθνής, βάσει της έννοιας της διέλευσης transit, όπως προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Το Ιράν όμως δεν έχει επικυρώσει την UNCLOS, αφήνοντας περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας και στρατιωτικής δράσης.
Παρότι δεν έχει νομικά το δικαίωμα, το Ιράν έχει τους τρόπους να καταστήσει το πέρασμα μη προσπελάσιμο de facto με τους εξής τρόπους:
· Ναρκοθέτηση: Η ρίψη θαλάσσιων ναρκών δεν ανακοινώνεται ποτέ. Αρκούν λίγες για να παραλύσει η κυκλοφορία.
· Παρενοχλήσεις με ταχύπλοα IRGC: Οι Φρουροί της Επανάστασης χρησιμοποιούν μικρές μονάδες για να απειλούν ή να καταλαμβάνουν τάνκερ.
· Επιθέσεις με drones ή βαλιστικούς πυραύλους: Ακριβά, αλλά τρομακτικά αποτελεσματικά ως αποτρεπτικό σήμα.
· Κατάσχεση πλοίων: Έχει γίνει πολλές φορές – με το Ιράν να «απαντά» σε κατασχέσεις ιρανικών φορτίων στη Μεσόγειο.
· Νομικά τεχνάσματα (NAVTEX / ΝΟΤΑΜ): Ανακοινώσεις στρατιωτικών ασκήσεων που «κλείνουν» περιοχές, χωρίς να φαίνεται ξεκάθαρη πρόθεση αποκλεισμού.
Η μέθοδος δεν θα είναι ποτέ επίσημη. Το Ιράν θα κινηθεί στη γκρίζα ζώνη, αφήνοντας περιθώρια άρνησης και αποτροπής ευθείας αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ ή άλλες ναυτικές δυνάμεις.
Το Ομάν από την πλευρά του δεν είναι παρατηρητής. Ελέγχει την ανατολική λωρίδα του Στενού, δηλαδή τη διαδρομή εξόδου προς τον Ινδικό. Η επαρχία Musandam, που είναι θύλακας σε σχέση με την υπόλοιπη επικράτεια του Ομάν, φιλοξενεί παρατηρητήρια και μικρές ναυτικές μονάδες.
Αυτό που γνωρίζουμε ως τώρα είναι ότι το Ομάν δεν επιθυμεί στρατιωτική σύγκρουση, διατηρεί καλές σχέσεις με Ιράν και ΗΠΑ, φιλοξενεί βρετανική και αμερικανική παρουσία, κυρίως στη ναυτική βάση Duqm και παραμένει ουδέτερο, παίζοντας ρόλο παρασκηνιακής διπλωματικής γέφυρας.
Εάν το Ιράν επιχειρήσει ένοπλο αποκλεισμό, το Ομάν δεν θα εμπλακεί στρατιωτικά. Ωστόσο, μπορεί να λειτουργήσει ως ο αγωγός για αποκλιμάκωση και διαμεσολάβηση, ειδικά υπό αιγίδα ΟΗΕ ή Αραβικού Συνδέσμου.
Πόσο ρεαλιστικό είναι ένα πραγματικό «κλείσιμο»;
Ένα πλήρες, στρατιωτικό μπλόκο θα σήμαινε casus belli. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στον Κόλπο έχουν ξεκαθαρίσει ότι δεν θα το επιτρέψουν.
Όμως, η αβεβαιότητα είναι ήδη αρκετή για να προκαλέσει, άνοδο στις ασφαλιστικές τιμές (war risk premiums), πρόσκαιρη εκτροπή φορτίων μέσω εναλλακτικών (π.χ. αγωγός Fujairah), μείωση της προσφοράς λόγω ρίσκου πληγών, και φυσικά στρατηγική αναστάτωση σε Ασία και Ευρώπη.
Το Ιράν δεν χρειάζεται να πυροβολήσει για να στείλει το μήνυμα. Αρκεί να διαταράξει την κανονικότητα.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι αυτή τη στιγμή σε καθεστώς επιτήρησης, όχι ελέγχου. Το Ιράν έχει αποδείξει ότι μπορεί να προκαλέσει παγκόσμια νευρικότητα χωρίς να παραβιάσει ανοιχτά το διεθνές δίκαιο. Από την άλλη, το Ομάν λειτουργεί ως κρίσιμο «βαρόμετρο» και αν πάρει πρωτοβουλία διαλόγου, η κλιμάκωση μπορεί να αναχαιτιστεί πριν γίνει ανεξέλεγκτη.
