Το πλαίσιο
Μετά το πολυαναμενόμενο τηλεφώνημα Τραμπ-Πούτιν, ο Αμερικανός Πρόεδρος ανακοίνωσε ότι είχε μία καλή συνομιλία με τον επικεφαλής της Ρωσίας και ότι τίθενται οι βάσεις για απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Κρεμλίνου και Κιέβου. Πρόβαλλε μάλιστα τις εμπορικές ευκαιρίες που θα άνοιγαν σε περίπτωση που υπάρξει κατάπαυση του πυρός. Το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε το θετικό κλίμα, αν και διέψευσε ότι συζητήθηκε κάποιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε μούδιασμα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και ιδιαίτερα στο Κίεβο. Πριν τις συνομιλίες ο Τραμπ είχε δημοσίως εκφράσει την απογοήτευσή του για τη ρωσική στάση, η οποία προκάλεσε στο κάτω κάτω το «φιάσκο» της Κωνσταντινούπολης. Ωστόσο, αντί ο Τραμπ να αποδεχθεί την πραγματικότητα ότι η Ρωσία δεν επιδιώκει τον τερματισμό της σφαγής στην Ουκρανία, προτίμησε να αυτοπροβληθεί ως πετυχημένος dealmaker.
Τα «δώρα» του Τραμπ στον Πούτιν
Πριν καν υπάρξει κάποια τελική φάση διαπραγμάτευσης για εκεχειρία στην Ουκρανία ο Τραμπ έχει ήδη αποδεχθεί ένα πλήθος «αιτημάτων» του Κρεμλίνου. Οι Financial Times είχαν δημοσιεύσει προ μηνών πλάνο του Τραμπ για απόσυρση αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη και του είχε δώσει το πράσινο φως για εμπορικές συμφωνίες, ακόμη και για επαναλειτουργία του αγωγού Nord Stream, τον οποίο κατακεραύνωνε κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας.
Φυσικά η πιο επικίνδυνη κίνηση Τραμπ ήταν το ανοιχτό παράθυρο που άφησε για νομική αναγνώριση της Κριμαίας ως ρωσικό έδαφος, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο για την περίπτωση της Κύπρου, καθώς θα νομιμοποιούσε ουσιαστικά η αλλαγή εδαφικής κυριαρχίας με εμπόλεμα μέσα για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Εν τω μεταξύ η ρωσική πλευρά επιμένει στις μαξιμαλιστικές τις θέσεις, όπως φάνηκε εξάλλου στην Κωνσταντινούπολη, απαιτώντας την προσχώρηση εδαφών που δεν ελέγχει καν στρατιωτικά. Υπενθυμίζεται ότι το Κρεμλίνο έχει κηρύξει την επιστράτευση 160.000 νέων ανδρών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενώ οι Ευρωπαίοι ανησυχούν και για τα στρατιωτικά γυμνάσια που είναι προγραμματισμένα στη Λευκορωσία το φθινόπωρο.
Ωστόσο αυτές οι κινήσεις της Μόσχας δεν φαίνεται να ανησυχούν ιδιαίτερα τον Τραμπ, ο οποίος φαίνεται να προτιμά να αγνοήσει την πραγματικότητα, παρά να την αντιμετωπίσει.
Διάσταση απόψεων εντός στρατοπέδου Τραμπ- «Άφωνοι» οι Δημοκρατικοί
Εντός στρατοπέδου Τραμπ διίστανται οι απόψεις για τον χειρισμό του Ουκρανικού. Ο Αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς έχει επανειλημμένα εκφραστεί υπέρ της αποχώρησης των ΗΠΑ από την ειρηνευτική διαδικασία. Εξάλλου δεν είναι μυστικός πώς ο Αντιπρόεδρος από το Οχάιο είναι φανατικός υποστηρικτής της πολιτικής του αμερικανικού απομονωτισμού.
Από την άλλη, ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φαίνεται για την ώρα να επιμένει στην συνέχιση της ουκρανικής στήριξης, όπως και ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στην Ουκρανία Κιθ Κέλογκ.
Μεμονωμένοι Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές φαίνονται επίσης δυσαρεστημένοι από την «ρωσοφιλία» του Τραμπ, ωστόσο φαντάζει απίθανο να υπάρξει τη δεδομένη στιγμή κάποια ανταρσία εναντίον του.
Επιπλέον, οι Δημοκρατικοί παρατηρούν αμήχανοι τις εξελίξεις, βυθισμένοι στην εσωστρέφεια, ειδικά από τη στιγμή που ο τέως Πρόεδρος Μπάιντεν γνωστοποίησε την αρρώστια του, η οποία αναζωπύρωσε τη συζήτηση για την καταλληλόλητα της υποψηφιότητάς του.
Η κατάσταση στην Ουκρανία
Την ίδια στιγμή, οι Ουκρανοί πιέζουν μεν για εκεχειρία αλλά υπό βιώσιμους όρους που θα έδινε στο κράτος τους την προοπτική ενός ασφαλούς μέλλοντος. Οι Ρώσοι εξακολουθούν μεν να προελαύνουν αλλά με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς και με βαριές απώλειες. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες.
Ο πρώτος είναι ότι οι Ουκρανοί κατάφεραν να αναβαθμίσουν την πολεμική τους βιομηχανία εν μέσω εμπόλεμης κατάστασης. Εκτιμάται ότι περίπου 30% των όπλων που χρησιμοποιεί ο ουκρανικός στρατός παράγεται εντός της χώρας.
Παράλληλα, το Κίεβο δέχεται ακόμη στρατιωτική βοήθεια από τις ΗΠΑ. Ωστόσο πρόκειται για πακέτα που είχαν εγκριθεί από την προεδρία Μπάιντεν. Επομένως, μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες του Κιέβου είναι αν θα τις συνεχίσει ο Τραμπ. Ασφαλώς, στην περίπτωση που υπάρξει αυτή η δυνατότητα, το αντίτιμο θα είναι υψηλότερο.
Η Ευρώπη δεν διαθέτει τα μέσα, τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά, να αντικαταστήσει σε επαρκή βαθμό τα αμερικανικά πακέτα στήριξης, γεγονός που δείχνει για άλλη μία φορά τα αδύνατα σημεία της, ενώ ακόμη και για το ReARm υπάρχουν βάσιμες ανησυχίες ως προς την αποτελεσματικότητα του.
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ
Η προσοχή όλων στρέφεται αργά και σταθερά στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ που είναι προγραμματισμένη για τις 24-25 Ιουνίου στη Χάγη. Μέχρι τότε μπορεί βέβαια να έχει αλλάξει πάλι το τοπίο. Τα ερωτήματα ωστόσο παραμένουν αρκετά:
Πόσο θα υποχρεώσει ο Τραμπ τα κράτη-μέλη της συμμαχίας να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες; Τι παραχωρήσεις θα επιβάλει στον Ζελένσκι; Θα αφήσει σε σοκ τους συμμάχους τους αφήνοντας μία νέα «βόμβα» να σκάσει;
Για την ώρα το μόνο σίγουρο είναι Πούτιν φαίνεται να έχει εξασφαλίσει πλήρως την εύνοια του Τραμπ, με την Ουκρανία να συνεχίζει να αντιστέκεται στο μέτωπο παρά τις «σφαλιάρες» που έχει φάει σε διπλωματικό επίπεδο τους τελευταίες μήνες.
Ως εκ τούτου, η Ευρώπη θα χρειαστεί να πάρει τολμηρότερες αποφάσεις αν θέλει να επιβιώσει ανάμεσα στις συμπληγάδες πέτρες ΗΠΑ-Ρωσίας σε κοινωνικό-πολιτικό επίπεδο αλλά (αναπόφευκτα) και σε ζητήματα άμυνας. Η Ευρώπη θα πρέπει κι εκείνη με τη σειρά της να αποδεχτεί ότι οι διατλαντικές σχέσεις, όπως υπήρχαν προ εποχής Τραμπ, ανήκουν οριστικά στο παρελθόν.
Γιώργος Ραυτόπουλος
