Η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί την Τρίτη στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το περιεχόμενό της δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, δήλωσε ότι προβλέπει για τις Ηνωμένες Πολιτείες «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας της Γροιλανδίας.
Όπως σημειώνει το Reuters, η Δανία και η Γροιλανδία δεν έχουν σχολιάσει τον συγκεκριμένο ισχυρισμό του Τραμπ. Έχουν, πάντως, υπογραμμίσει ότι η συμφωνία θα είναι προς όφελος της Αρκτικής νήσου και θα σέβεται την κυριαρχία της.
Η συμφωνία έρχεται έπειτα από μήνες πιέσεων του Τραμπ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να ελέγχουν τη Γροιλανδία και, κατά διαστήματα, έχει αρνηθεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής ή οικονομικής ισχύος για την απόκτηση του ημιαυτόνομου δανικού εδάφους.
Οι απειλές του, οι οποίες κορυφώθηκαν τον Ιανουάριο, προκάλεσαν διπλωματική κρίση στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ και οδήγησαν τη Δανία και τη Γροιλανδία σε διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, με στόχο να αποκλιμακωθεί η πίεση.
«Η συμφωνία θα έχει τέτοια μορφή ώστε η ευθύνη για την ασφάλεια στην Αρκτική να μην είναι μόνο δανική ή αμερικανική», δήλωσε την Κυριακή ο Δανός υπουργός Εξωτερικών, Λαρς Λόκε Ράσμουσεν, στη δημόσια τηλεόραση TV2.
Όπως πρόσθεσε, σε μεγάλο βαθμό «θα είναι το ΝΑΤΟ που θα αναλάβει τη φροντίδα της Αρκτικής».
Ενίσχυση της συνοχής του ΝΑΤΟ
Παραμένει ασαφές εάν η νέα συμφωνία τροποποιεί την υφιστάμενη αμυντική συμφωνία του 1951, η οποία αποτελεί τη νομική βάση για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία.
«Φαίνεται ότι τώρα χρησιμοποιούμε αυτή την κρίση για να προσπαθήσουμε να ενισχύσουμε τη συνοχή του ΝΑΤΟ μέσω της Γροιλανδίας», δήλωσε ο Ούλρικ Πραμ Γκαντ, ερευνητής στο Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών (DIIS).
Το στρατηγικό ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για τη Γροιλανδία χρονολογείται από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1941, οι ΗΠΑ υπέγραψαν συμφωνία με τον Δανό απεσταλμένο Χένρικ Κάουφμαν, ο οποίος ενήργησε χωρίς την εξουσιοδότηση της κυβέρνησής του, καθώς η Δανία βρισκόταν τότε υπό γερμανική κατοχή.
Στόχος των ΗΠΑ ήταν να αποτρέψουν την πρόσβαση της Γερμανίας στη Γροιλανδία και να διασφαλίσουν τον κρίσιμο θαλάσσιο και εφοδιαστικό διάδρομο του Βόρειου Ατλαντικού μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, οι ΗΠΑ κατασκεύασαν αεροπορικές βάσεις, ναυτικές εγκαταστάσεις και μετεωρολογικούς σταθμούς σε διάφορα σημεία του νησιού. Μέχρι το 1943, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία είχε φτάσει περίπου τους 5.500 άνδρες, σύμφωνα με το DIIS.
Το 1946, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν επιχείρησε να αγοράσει τη Γροιλανδία ως στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο, προσφέροντας 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό. Η Κοπεγχάγη απέρριψε την πρόταση.
Αντ' αυτού, το 1951 υπογράφηκε νέα συμφωνία, η οποία παραχώρησε στον αμερικανικό στρατό εκτεταμένα δικαιώματα στη Γροιλανδία, συνδέοντας παράλληλα το καθεστώς αυτό με την ύπαρξη του ΝΑΤΟ.
«Δεν νομίζω ότι η Δανία και η Γροιλανδία θα υπογράψουν εάν δεν περιλαμβάνεται η ίδια ρήτρα για το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Γκαντ.
«Ασφάλεια, σταθερότητα και συνεργασία»
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διατηρούσαν στη Γροιλανδία 17 στρατιωτικές εγκαταστάσεις και περισσότερους από 10.000 στρατιωτικούς. Σήμερα έχει απομείνει μόνο η Pituffik Space Base, όπου υπηρετούν περίπου 150 Αμερικανοί στρατιωτικοί.
Εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ δήλωσε το Σάββατο ότι η Συμμαχία χαιρετίζει τη νέα συμφωνία, εκτιμώντας ότι θα συμβάλει στην προώθηση της «ασφάλειας, της σταθερότητας και της συνεργασίας» σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας περιοχή.
Ο Ράσμουσεν, ο οποίος ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη κατά τη διάρκεια της νύχτας, απέφυγε να δώσει λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της συμφωνίας.
«Από την αρχή έχουμε δηλώσει ότι είμαστε ανοιχτοί στο να ικανοποιήσουμε τα νόμιμα συμφέροντα ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε τη Δευτέρα στο δανικό πρακτορείο ειδήσεων Ritzau.
Ο Τραμπ, σε ανάρτησή του την Παρασκευή στην πλατφόρμα Truth Social, υποστήριξε ότι η συμφωνία παραχωρεί στις Ηνωμένες Πολιτείες «μόνιμο έλεγχο της ασφάλειας και όλων των άλλων αναγκών στη Γροιλανδία». Πρόσθεσε ότι κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν θα μπορεί να διατηρεί βάση ή στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία χωρίς την έγγραφη έγκριση της Ουάσιγκτον.
Η Δανία δεν έχει απαντήσει στον συγκεκριμένο ισχυρισμό του Τραμπ. Η Κοπεγχάγη έχει, ωστόσο, αναγνωρίσει στο παρελθόν ότι επί δεκαετίες είχε επενδύσει λιγότερο από όσο απαιτούνταν στην άμυνα της Γροιλανδίας και έχει δεσμευτεί να ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στο νησί, μεταξύ άλλων και με περισσότερες δυνάμεις του ΝΑΤΟ.
Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας έχει προσπαθήσει να καθησυχάσει την κοινή γνώμη σχετικά με τη συμφωνία.
Ο Έρικ Γένσεν, βουλευτής της αντιπολίτευσης στη Γροιλανδία, έγραψε στο Facebook ότι είχε διαβάσει το σχέδιο της συμφωνίας.
«Νιώθω καθησυχασμένος και δεν ανησυχώ», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ο υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας χειρίζεται τις διαπραγματεύσεις με τον σωστό τρόπο.
