Αυτή την εβδομάδα, η Λευκορωσία, ο στενότερος στρατιωτικός σύμμαχος της Ρωσίας, πραγματοποίησε στρατιωτικές ασκήσεις κοντά στον Διάδρομο του Σουβάλκι, τον στενό χερσαίο διάδρομο που συνδέει τις χώρες της Βαλτικής με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για μια περιοχή που εδώ και χρόνια θεωρείται ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία της Συμμαχίας, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε τους πολιτικούς αρχηγούς της χώρας για απόρρητη ενημέρωση από τις υπηρεσίες πληροφοριών και στη συνέχεια ανακοίνωσε νέα μέτρα για την προστασία κρίσιμων υποδομών από την εντεινόμενη ρωσική υβριδική δράση.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προχώρησε ακόμη περισσότερο, προειδοποιώντας ότι η Ρωσία ενδέχεται να εξαπολύσει επιθέσεις με drones ή πυραύλους εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ και να τις παρουσιάσει ως ατυχήματα.
Η Βρετανία έχει καλέσει τους πολίτες της να αρχίσουν να προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο πολέμου, μεταξύ άλλων αποθηκεύοντας τρόφιμα μακράς διάρκειας και πόσιμο νερό. Ο αρχηγός των βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων δήλωσε ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με την «πιο επικίνδυνη» περίοδο εδώ και δεκαετίες.
Η Γερμανία προετοιμάζει τα νοσοκομεία της για το ενδεχόμενο ρωσικής επίθεσης, ενώ ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε για «κρίσιμες στιγμές» στην προσπάθεια «υπεράσπισης της ελευθερίας και της ειρήνης της ηπείρου».
Ακόμη και η ουδέτερη Ελβετία υιοθέτησε νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας, που προβλέπει ενίσχυση της ανθεκτικότητας της χώρας και της ικανότητάς της να αμυνθεί απέναντι σε ένοπλη επίθεση.
Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε πρόοδο προς τη δημιουργία μόνιμης βάσης του αμερικανικού στρατού στην Πολωνία. Δύο εβδομάδες νωρίτερα, είχε στείλει τον διευθυντή της CIA σε μυστική αποστολή στη Μόσχα, προκειμένου να προειδοποιήσει τη ρωσική πλευρά να μην επιτεθεί σε έδαφος του ΝΑΤΟ.
Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ενισχύεται η ανησυχία ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν μπορεί να επιχειρήσει να επεκτείνει τον πόλεμο πέρα από την Ουκρανία.
Το διευρυνόμενο πεδίο αντιπαράθεσης
Οι ΗΠΑ πήραν αυτή την εβδομάδα μια εικόνα της απειλής. Ομοσπονδιακοί εισαγγελείς απήγγειλαν κατηγορίες σε πέντε άτομα που φέρονται να συνεργάζονται με τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, στο πλαίσιο δικτύου που, σύμφωνα με τις κατηγορίες, σχεδίαζε επιθέσεις και δολοφονίες σε διάφορες χώρες, μεταξύ άλλων και στις ΗΠΑ.
Οι αμερικανικές αρχές υποστηρίζουν επίσης ότι το δίκτυο είχε αναθέσει επιθέσεις εναντίον πολιτικών και στρατιωτικών υποδομών σε ευρωπαϊκές χώρες.
Οι εξελίξεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο που αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια η Ευρώπη: κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, εμπρησμοί, drones και επιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών.
Η στρατηγική πρόκληση για το ΝΑΤΟ είναι ότι τέτοιες επιχειρήσεις μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς να περνούν ξεκάθαρα το όριο μιας συμβατικής πολεμικής σύγκρουσης.
Ένα drone στον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ, η διακοπή λειτουργίας ενός αεροδρομίου, η δολιοφθορά κρίσιμων υποδομών ή επιθέσεις μέσω εγκληματικών δικτύων μπορούν να ενταχθούν σε αυτό που χαρακτηρίζεται «γκρίζα ζώνη».
Η Μόσχα μπορεί να αξιοποιεί την αμφισημία και την άρνηση ως εργαλεία πίεσης, δοκιμάζοντας τις αντιδράσεις του ΝΑΤΟ και τις διαφορετικές απόψεις μεταξύ των συμμάχων για το πώς και αν θα πρέπει να υπάρξει απάντηση.
Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν ο Πούτιν αποφασίσει να προχωρήσει ακόμη περισσότερο.
Ο Διάδρομος του Σουβάλκι
Ο Διάδρομος του Σουβάλκι αποτελεί ένα από τα πιθανά σημεία μιας τέτοιας κρίσης.
Πρόκειται για μια συνοριακή ζώνη μήκους περίπου 65 μιλίων, μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας, και τη μοναδική χερσαία σύνδεση των τριών χωρών της Βαλτικής —Λιθουανίας, Λετονίας και Εσθονίας— με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ.
Σε περίπτωση κρίσης, η Ρωσία, ενδεχομένως σε συνεργασία με τη Λευκορωσία, θα μπορούσε να επιχειρήσει να αναπτύξει δυνάμεις σε τμήμα του διαδρόμου. Η Μόσχα θα μπορούσε να παρουσιάσει μια τέτοια κίνηση ως περιορισμένη επιχείρηση, υποστηρίζοντας ότι δεν επιδιώκει ευρύτερη κλιμάκωση.
Παράλληλα, μέσω ανεπίσημων διαύλων, θα μπορούσε να προειδοποιήσει ότι μια αντίδραση του ΝΑΤΟ θα ενείχε τον κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον ίδιο τον Διάδρομο του Σουβάλκι, αλλά και το κατά πόσο η Συμμαχία θα μπορούσε να διατηρήσει στην πράξη τις δεσμεύσεις της για συλλογική άμυνα.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει δηλώσει ότι η Συμμαχία πραγματοποιεί τακτικά ασκήσεις για τέτοια σενάρια και ότι μια επίθεση θα προκαλούσε ισχυρή αντίδραση.
Τα διδάγματα από την Ουκρανία
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προσφέρει στις ευρωπαϊκές χώρες ένα σκληρό μάθημα για τις απαιτήσεις ενός σύγχρονου πολέμου.
Δεν αρκούν τα όπλα και ο στρατιωτικός εξοπλισμός. Οι χώρες χρειάζονται δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας που μπορούν να αντέξουν επιθέσεις, νοσοκομεία ικανά να αντιμετωπίσουν μαζικές απώλειες, εναλλακτικά δίκτυα επικοινωνιών, λειτουργικές μεταφορές και κυβερνήσεις που μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν υπό διαρκή πίεση.
Πάνω απ' όλα, χρειάζονται κοινωνίες ικανές να απορροφήσουν το κόστος μιας κρίσης χωρίς να καταρρεύσουν ή να διχαστούν.
Αυτή την εβδομάδα, το ΝΑΤΟ δημοσιοποίησε επικαιροποιημένες απαιτήσεις για την εθνική ανθεκτικότητα, που αφορούν μεταξύ άλλων τη συνέχεια της λειτουργίας των κυβερνήσεων, την ενέργεια, τα τρόφιμα, το νερό, την υγειονομική περίθαλψη και τις επικοινωνίες σε συνθήκες «κρίσης και σύγκρουσης».
Αξιωματούχοι της Συμμαχίας μελετούν τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία έχει καταφέρει να διατηρήσει βασικές υπηρεσίες σε λειτουργία υπό τη συνεχή πίεση των ρωσικών επιθέσεων.
Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη εξέλιξη: η Ουκρανία δεν λαμβάνει πλέον μόνο μαθήματα από το ΝΑΤΟ. Και το ΝΑΤΟ αντλεί πλέον διδάγματα από την Ουκρανία.
Η ετοιμότητα γίνεται έτσι μέρος της αποτροπής. Η Συμμαχία επιδιώκει να αποτρέψει τη Ρωσία όχι μόνο προειδοποιώντας για την απάντηση σε μια επίθεση, αλλά και αποδεικνύοντας ότι μια τέτοια επίθεση δεν θα πετύχει τον στόχο της.
Το ερώτημα της αμερικανικής δέσμευσης
Υπάρχει, ωστόσο, και ένας αμερικανικός παράγοντας πίσω από την αυξανόμενη ευρωπαϊκή κινητικότητα.
Οι ΗΠΑ έχουν ταυτόχρονα στρατιωτικές δυνάμεις στην Ευρώπη, επιχειρούν στη Μέση Ανατολή και διατηρούν την αποτροπή απέναντι στην Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό. Η αεράμυνα, οι ναυτικές δυνάμεις, οι υπηρεσίες πληροφοριών και τα αποθέματα πυρομαχικών δεν μπορούν να βρίσκονται παντού ταυτόχρονα.
Ο Τραμπ έχει προχωρήσει σε κινήσεις ενίσχυσης του ΝΑΤΟ, ωστόσο η δέσμευσή του στη ρήτρα συλλογικής άμυνας παραμένει αντικείμενο αβεβαιότητας.
Η Ρωσία γνωρίζει αυτή την πραγματικότητα.
Η Μόσχα παραμένει δεσμευμένη στον πόλεμο στην Ουκρανία, όμως ο Πούτιν δεν χρειάζεται μια νέα εισβολή κλίμακας Ουκρανίας για να δοκιμάσει το ΝΑΤΟ. Θα μπορούσε να κινηθεί σταδιακά σε μια «σκάλα» κλιμάκωσης: από δολιοφθορές και κυβερνοεπιθέσεις μέχρι σχέδια δολοφονιών, επιθέσεις με drones ή πυραύλους και, τελικά, μια περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση που θα δοκίμαζε στην πράξη αν το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να τηρεί τις δεσμεύσεις του.
Η Ευρώπη αφήνει πίσω τις αυταπάτες
Για τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Ευρώπη άφησε την εθνική αμυντική προετοιμασία να υποχωρήσει. Ο κίνδυνος ενός πολέμου έμοιαζε μακρινός, οι στρατιωτικές δαπάνες και οι προσλήψεις στις Ένοπλες Δυνάμεις μειώθηκαν, ενώ η πολιτική προστασία αντιμετωπιζόταν ως κατάλοιπο μιας άλλης εποχής. Παράλληλα, θεωρούνταν δεδομένο ότι οι ΗΠΑ θα παρενέβαιναν σε περίπτωση σοβαρής κρίσης.
Αυτή η εποχή έχει πλέον τελειώσει.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο πολέμου, καθώς οι ηγέτες της αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο μια δύσκολη πραγματικότητα: η αποτροπή εξαρτάται από το τι πιστεύει ο Πούτιν ότι μπορεί να πετύχει και από το πόσο βέβαιη είναι η αμερικανική αντίδραση σε περίπτωση διεύρυνσης της σύγκρουσης.
Ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπεί η επέκταση ενός πολέμου είναι να καταστεί σαφές ότι μια τέτοια κίνηση θα αποτύχει.
Και οι κινήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δείχνουν ότι ενισχύεται η ανησυχία πως η Μόσχα μπορεί να πιστεύει το αντίθετο.
