Όταν το Τελ Αβίβ ανακοίνωσε το ολικό κλείσιμο του εναέριου χώρου λόγω της σύρραξης με το Ιράν, 150.000 Ισραηλινοί έμειναν αποκλεισμένοι στο εξωτερικό. Δεν ήταν όμως μόνοι τους. Το Ισραήλ γύρισε το βλέμμα του σε δύο σταθερές αξίες: την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Εκεί εδράστηκε η στρατηγική του επαναπατρισμού. Εκεί φάνηκε ξεκάθαρα τι σημαίνει στην πράξη ο μηχανισμός «3+1».
Η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Ασφαλής Επιστροφή», σε συντονισμό με τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF), περιλάμβανε στρατιωτικές αποστολές, αερογέφυρες, θαλάσσιες μεταφορές, logistics μέσω λιμανιών, ακόμα και χρήση υποδομών σε βάσεις. Δεν επρόκειτο για μια επικοινωνιακή χειρονομία ή διπλωματικό σήμα: ήταν ενεργή συνδρομή εν καιρώ πολέμου.
Η Αθήνα και η Λευκωσία αναδείχθηκαν σε πραγματικούς κόμβους εκκένωσης, διαχείρισης και συντονισμού. Ισραηλινοί πολίτες, αλλά και υπήκοοι τρίτων χωρών, διεκπεραιώθηκαν με ασφάλεια μέσω των δύο χωρών.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Jerusalem Post, η γεωγραφική εγγύτητα έκανε την Ελλάδα και την Κύπρο ιδανικούς κόμβους υλικοτεχνικής υποστήριξης για το Ισραήλ, ενώ το βάθος της συμμαχίας αποδείχθηκε από τις στρατιωτικές και διπλωματικές αντιδράσεις. Ενώ οι Ισραηλινοί πολίτες απεγκλωβίστηκαν μέσω των δύο χωρών, πολίτες άλλων χωρών επίσης εξασφάλισαν ασφαλή έξοδο από το Ισραήλ.
Λόγω του κλεισίματος του εναέριου χώρου, χρησιμοποιήθηκαν και θαλάσσιες διαδρομές. Οι θαλάσσιοι διάδρομοι που άνοιξαν μεταξύ των λιμανιών Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, εξασφάλισαν τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.
Η ισραηλινή Υπουργός Μεταφορών, Miri Regev, ανακοίνωσε την έναρξη της «Επιχείρησης Ασφαλούς Επιστροφής». Στο πλαίσιο αυτής της επιχείρησης, που συντονίζεται με τις IDF, χιλιάδες Ισραηλινοί μεταφέρονται στην πατρίδα τους με στρατιωτικά αεροσκάφη μέσω της Ελλάδας και της Κύπρου.
Η 3+1 ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά
Η περίφημη τετραμερής συνεργασία ΗΠΑ–Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, γνωστή ως 3+1, δεν είναι νέο φαινόμενο. Από το 2018 είχε στηθεί διπλωματικά πάνω στα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου και στο σχέδιο του αγωγού EastMed.
Μέχρι τώρα, όμως, το σχήμα παρέμενε περισσότερο ένας θεσμικός χώρος συνεργασίας και λιγότερο ένα «δίκτυο ασφάλειας».
Με την κρίση του 2025, αυτό άλλαξε. Η ενεργοποίηση της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας σε πραγματικές συνθήκες πολέμου επιβεβαίωσε πως η 3+1 λειτουργεί και δεν εξαρτάται από την πολιτική συγκυρία ή την ορολογία των κοινών ανακοινωθέντων.
Η Άγκυρα παραμένει εκτός των κέντρων λήψης αποφάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η στρατηγική σύμπραξη που οικοδομούν ΗΠΑ, Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος και πλέον και η Αίγυπτος είναι απόλυτα ανεξάρτητη από τουρκικές αξιώσεις.
Το East Med Forum, η θαλάσσια συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου και ο αγωγός EastMed (με τις υπογραφές Μητσοτάκη–Νετανιάχου–Αναστασιάδη στο Ζάππειο) ήταν προπομποί αυτής της αποκλειστικής γεωπολιτικής γραμμής.
Η Άγκυρα έχει επιχειρήσει να «μπλοκάρει» το εγχείρημα μέσω της συμφωνίας θαλασσίων ζωνών με τη Λιβύη, αλλά επί της ουσίας το δίκτυο 3+1 χτίζεται σε άλλα θεμέλια: σε θεσμική εμπιστοσύνη, επιχειρησιακή συμβατότητα και δυτική πολιτική ευθυγράμμιση.
Στο πολιτικό επίπεδο, η θεσμοποίηση της συμμαχίας αποκτά πλέον και αμερικανικό νομοθετικό υπόβαθρο. Το Κογκρέσο των ΗΠΑ συζητά τον Νόμο για την Πύλη της Ανατολικής Μεσογείου (Eastern Mediterranean Gateway Act), που έρχεται να «κλειδώσει» την περιφερειακή συνεργασία ενεργειακά, οικονομικά και στρατηγικά.
Ο νέος νόμος στηρίζει:
- επενδύσεις σε διασυνοριακές υποδομές,
- τη διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–Αιγύπτου,
- και την ανάπτυξη του IMEC, του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης.
Η Ουάσιγκτον δείχνει έτσι ότι βλέπει τη συμμαχία 3+1 όχι ως εργαλείο μιας κρίσης, αλλά ως βραχίονα μιας παγκόσμιας στρατηγικής.
Η Ελλάδα, με όλες τις αστάθειες και τα πολιτικά ρίσκα της τελευταίας δεκαετίας, πέτυχε να βρεθεί στο κέντρο ενός πραγματικού γεωπολιτικού μηχανισμού. Η επιτυχία του απεγκλωβισμού δεν είναι επικοινωνιακό τρόπαιο. Είναι απόδειξη επιχειρησιακής ετοιμότητας, διπλωματικής αξίας και γεωστρατηγικού ρόλου.
Αν η Ανατολική Μεσόγειος ήταν μέχρι χθες χώρος υποσχέσεων και σχεδίων, σήμερα είναι χώρος υλοποίησης συμμαχιών. Και η 3+1 δεν είναι πια σύνθημα, είναι γεγονός.
